
قسمت صد و سی و دوم
گاتریا نامه ی مریم را باز کرده بود. پر از شوق خواندن بود. مریم نامه را اینطور برای او نوشته بود:
_ درود بر جناب گاتریای خردمند و گرامی، نمی دانید چقدر دلتنگ شما هستم، به اندازه ای که نمی توانم درباره اش حرف بزنم. من امیدوارم این نامه و تمام نامه های قبلی من، راه خود را تا شما پیدا کرده باشند. من کسی را غیر از شما در این دنیا ندارم که برایش نامه ارسال کنم، اما اگر هم داشتم چیزی تغییر نمی کرد. تمام نامه های من به مقصد شما خواهند بود.
گاتریا عزیزم، چند وقت می شود که مسئولیت تازه ای به من محول شده و آن این است، باید شام بچه های طبقات پایین و قدیمی تر دژ را توزیع کنم. برای اولین بار، وقتی کار خود را شروع کردم و به آن دالان های تنگ و تاریک دژ محکومین وارد شدم، تنفس کشیدن برایم سخت تر از همیشه شده بود. هرچه پایین تر می رفتم، هوا سردتر و تنگ تر می شد. انگار که دیوارها خیس بودند و بوی رطوبت تمام حجم فضا را اشغال کرده بود.
آنها می گفتند اگر سختت هست، می توانی هر شب نصفی از بچه ها را شام ندهی، بگذار گرسنگی بکشند. اما من همه ی غذا ها را توزیع کردم و رسیدم به نفر آخر. من برای اینکه خودم را به او برسانم، رفتم به طبقه ی هفتمِ زیر زمین و به راهرویی وارد شدم که پر از تاریکی و انزجار بود. در آن فضای پر از سرما و تنهایی که حتی میله ها پوسیده بودند، و هر آن ممکن بود دیوارها برگردند، پشت هشتمین درب سلول نشستم و صدایش زدم. آقای گاتریا، اینجا وقتی دو نفر برای اولین بار به هم می رسند، سوال مشترکی از یکدیگر می پرسند؛ سرگذشت تو چه بوده؟
او وعده ی غذایی خود را از زیر درب داخل کشید و مدتی چیزی نگفت. دوباره تاکید کردم که مشتاقم بشنوم. او عاقبت شروع کرد به حرف زدن. می گفت برگه های خبری همیشه هفت صفحه داشتند اما آنروز شماره ی سه و پنج آن انگار پاره شده بودند.
چند وقتی بود که کتاب ها با صفحات کامل وارد بازار نمی شدند، یا صفحاتی از میانشان حذف شده بود، یا پاراگراف هایشان خط خطی شده بودند. حتی بعضی از جمله ها با رنگ محو شده بودند. نباید این اوضاع ادامه پیدا می کرد.
ما از این موضوع خسته بودیم و بقیه هم مثل من معترض به این اوضاع بودند. آخر مگر به کتاب و برگه های خبری هم کسی آسیب می زند؟
آنروز دانشسرا شبیه جایی شده بود که هم زمان هم خیابان بود هم میدان اعتراض ما. صدای اعتراض همه ی ما که دور یکدیگر جمع شده بودیم و شعار می دادیم و چند نفر هم جلوتر با ما هم گام شده بودند. البته عده ای هم کنار ایستاده بودند و فقط به ما نگاه می کردند، یا از روی وحشت یا هر چی. من اتفاقا دستم یکی از برگه های خبر آنروز بود که آنرا بالا نگه داشته بودم. ما داد می زدیم برگه ها را چه کسی پاره میکند؟ کتاب ها را چه کسی خط خطی می کند؟ برای اینکه ما نمی خواستیم این اتفاق دوباره بیفتد و این تنها چیزی بود که ما برای زنده ماندنِ حقیقت بدان دل داده بودیم، می خواستیم خاطرات این مملکت را به نسل بعدی بدون هیچ کم و کاستی منتقل کنیم.
حادثه ی اصلی شب بود. وقتی همه جا تاریک شد، ما دیگر در محوطه نبودیم. در سالن ایستاده بودیم که ناگهان چراغ های راهرو خاموش شدند و صدای کوبش پاها روی پله ها بلند شدند. دلدادگان نخست وزیر از راه رسیده بودند. سرتاپا مسلح و آماده به رزم بودند. گوش هایشان صدایی نمی شنید و چشم هایشان انگار که داشت از حدقه در می آمد.
گاتریا مکث کرد. کمی آب سر کشید و دوباره نامه را شروع به خواندن کرد:
_ آقای گاتریا، او برایم تعریف کرد که آنها وقتی به او می رسند، دستش را می کشند و صفحات باقیمانده ی خبرنامه را جلوی چشمانش پاره می کنند و بعد، حملات فیزیکی خیلی خشنی اتفاق می افتد. تعدادی از همراهان او همان شب قتل عام می شوند ولی او را داخل ماشینی می نشانند که شیشه هایش پوشیده بوده است. او می گفت وقتی پیاده شدم، فقط دیوارهای بلند دژ محکومین را دیدیم. می گفت تا همین امروز دیگر نتوانستم به آسمان آبی بنگرم، کتابی بخوانم و برگه های خبری را ورق بزنم. او می گفت حتی از تعدادی از دوستانم خبر ندارم که زنده هستن یا مرده.
گاتریا دوباره مکث کرد. صورت خود را چند بار دست کشید و دوباره ادامه داد:
_ از زیر درب ای که به رویش بسته بودند، دستم را بردم داخل و دستانش را گرفتم. سرد، ضعیف و شکننده بود. به او گفتم من مریم هستم و بدان که ما تنها نیستم. بهم گفت من هیچ وقت تنها نبودم. بزرگترین داشته ی ما تخیل و فکر ماست، حتی در تاریک ترین و عمیق ترین سیاه چاله ها هم هیچکسی نمی تواند صفحه ای از تخیلاتمان را پاره کند.
اشکم درآمد آقای گاتریا. به او گفتم ما دوباره آسمان را می بینیم، دوباره کتاب هایی می خوانیم که صفحاتشان کامل باشند. به آرامی خندید و بهم گفت اگر زودتر از من، از اینجا خارج شدی، به خانواده ام بگو درست است که سال های سال در تاریک ترین و سردترین طبقه ی دژ محکومین نفس می کشم، اما قلبم هنوز برای عزیزانم می تپد و از همه مهم تر، بعد از مرگم، روح خود را برای آزادی قلم و صفحات کامل نوشته ها و برگه های خبری دست نخورده تقدیم می کنم.
گاتریا نامه را با احترام زیادی به داخل پاکت برگرداند. بلند شد و رفت به سمت کتابخانه ی قدیمی. یکی از کتاب ها را شانسی از قفسه بیرون کشید و بلافاصله تعداد صفحاتش را شمرد. ۲۲۴ صفحه بود اما شماره ی صفحه ی آخر کتاب با عدد ۳۹۱ به پایان رسیده بود.
کتاب دیگری برداشت و بعد کتاب دیگری، از تمام قفسه ها و از تمام سالها و از تمام موضوعات. او صفحات کتاب را ورق می زد و می شمرد و با شماره ی صفحه ای که کتاب به پایان رسیده مقایسه می کرد. دیگر مطمئن شد چه کتاب هایی که سالها پیش نوشته شده بودند، چه کتاب هایی که تازه تر بودند، همه شان چیزی کم داشتند. تقریبا هیچ کتابی وجود نداشت که صفحاتش کامل باشند.
گاتریا بلافاصله رفت سر وقت صندوقچه ی جمع آوری برگه های خبری. رفت سراغ روزی که آن حادثه ی دردناک را با بچه های دانشسرا رقم زده بودند. در صفحه ی اول، شخصی که آن موقع شهرگردان بود، نوشته بود:
_ شورش پیش آمد. شورش و بلوا پیش آمد، حادثه ی زشت و نفرت آوری پیش آمد که خاطر مردم صبور و منطقی ما را مکدر کرد. کشته و سرکوب بچه های دانشسرا را نمی گویم، در این مملکت این کشتارها طبیعی است، فدای یک تار موی نخست وزیرمان. گم شدن صفحات کتاب را نمی گویم، نه، کتاب ها که اصلا ارزش این بلوا را ندارند، فدای یک تار موی نخست وزیرمان. منظورم آنچه بود که پیش آمد، یعنی تلاشی که برای برهم زدن آرامش نخست وزیر صورت گرفته بود، تخریب اموال عمومی و خصوصی و نیمه خصوصی و... . بالاتر از آن، اهانت به نخست وزیر عالی مقام را ما مگر می توانیم تاب بیاوریم؟ فحشی که این مادر به خطا ها به نخست وزیر داده بودند حادثه ی ساده ای نبود؛ تلاشی بود برای مرز شکنی و برای ابراز کینه توزی و... .
گاتریا در برگه های خبری بعدی، چشمانش خورد به تیتر خبری چند روز بعد و بیاد آورد وقتی محوطه ی دانشسرا شسته شد و لکه های خون از روی زمین و کف سالن پاک شدند، دستور دادند طرفداران پاره کردن ورق کتاب ها، روی همان محل تجمع کنند. آنها شعار می دادند اصلا تمام صفحات کتاب ها هم که پاره شود فدای یک تار موی نخست وزیر عالی مقام مان.
گاتریا به یاد آورد یک نفر از حاضران آنجا در محوطه، صحبت هایی کرده بود که اتفاقا یکی از خبرنگارهای نخست وزیر، سخنانش را در برگه های خبری همان روز اینطور بازتاب کرده بود:
_ من در همین جا لازم می دانم از بچه های دانشسرا که بیدار، هوشیار و قهرمان هستند تشکر و قدردانی کنم که با هوشیاری و با دید نافذشان تا متوجه شدند که این عناصر مفسد و معاند در کنار آنها قرار گرفته اند، بلافاصله اعلام بیزاری و برائت کردند و خودشان را کنار کشیدند. آنهایی که برای گم شدن چند تا صفحه از برگه های ی خبری به نخست وزیر عالی مقام ما توهین کردند اعدام می شوند یا حبس ابد می خورند. باید بدانید که ادامه ی این وضع برای ما، نه تا حالا و نه در هیچ زمان دیگری قابل تحمل نخواهد بود. دیروز نسبت به این عناصر دستور قاطع داده شد، دیروز غروب دستور قاطع صادر شد تا هر گونه حرکت این عناصر فرصت طلب، هر کجا که باشد با شدت و با قاطعیت و گلوله و باتوم و ناسزا و شمشیر و چاقو و کتک و تحقیر و بمب و هر آنچه شما فکرش را بکنید، برخورد شود و سرکوب شود... .
گاتریا همه چیز را سر جایش قرار داد و صندوق را بست. او متوجه شد حالت تهوع شدیدی به او دست داده و بیش از این نمی تواند در کتابخانه بماند.
در یادداشت هایی که از او باقی مانده است، اشاره به روزی دارد که کتابی را در روزگاران قدیم از دست دخترش رها بیرون کشیده است و آنرا در حیاط پشتی خانه اش سوزانده است. احساس ندامت و پشیمانی او با این جمله در یادداشت هایش به پایان رسیده است:
_ رها دخترم، من هم خام بودم و ناخواسته، رفتار نخست وزیر را نسبت به تو باز تولید کردم.
این داستان ادامه دارد...