
قسمت صد و سی و چهارم
زمستان از راه رسیده بود. باد چنان می وزید که انگار می خواست تمام شهر را از جا بَرکَند. گاتریا با عجله به سمت پنجره های خانه دوید و یکی پس از دیگری آنها را بست. خوب می دانست چنین طوفان هایی قادر است تمام خانه را با گرد و غبار بپوشاند.
غیر از آن، دلیل دیگری هم وجود داشت. گاتریا دیگر تمایل نداشت آسمان را تماشا کند. ابرهای سیاه یک پس زمینه ی خاکستری رنگ و دلگیر ایجاد کرده بودند.
گاتریا از کنار پنجره فاصله گرفت و به پذیرایی برگشت. وقتی روی مبل نشست رها دخترش را صدا زد:
_ یه دونه از اون آهنگای مخصوص خودتو بزار سکوت بشکنه.
انتظار بی پاسخ بود. دوباره صدا کرد:
_ خوابی پدرسگ؟ صد بار گفتم غروب وقت خوابیدن نیست.
و باز هم سکوت. ناگهان لت های پنجره از شدت طوفانی که وزیده بود از هم باز شدند. گاتریا از جا پرید.
_ وای. دوباره دستگیره ها از جا دراومدن.
و با عجله به سمت پنجره رفت. پرده را چنگ انداخت و کشید داخل و کم کم همه چیز را سعی کرد تحت کنترل خود دربیاورد.
_ مملکت نیست که رها. یه پنجره نمی تونن استاندارد بسازن. هر بار طوفان میشه یکیش خراب میشه. هزار بار سقفو دادم درست کنن، دوباره بارون میاد چیکه می کنه. لوله ها تند تند می ترکن، شیرآلات آب زود زود خراب میشن. همش کف حموم نم میده. بخدا دیگه کُفرم دراومده دختر. گرونی جنسا یه طرف، آدم حتی با پول هم نمی تونه جنس خوب گیر بیاره.
وقتی لت های پنجره دو مرتبه جا افتادند، با دشواری چفت را چرخاند و پنجره بسته شد. نفس عمیقی کشید و گفت:
_به نظرم تقدیرتو بردار برو از اینجا، اینجا دیگه چیزی بنام آینده وجود نداره.
و دوباره سکوت پاسخ گاتریا بود. او بی طاقت شده بود. از پله ها بالا رفت و درب اتاق دخترش را باز کرد. تخت مرتب بود. پرده ها بی حرکت آویزان بودند و روی میز، چند وسیله ی قدیمی در همان جای همیشگی شان قرار داشتند.
_ تو که خیلی وقته رفتی رها. من دارم با کی صحبت می کنم پس؟
داخل رفت و لبه ی تخت نشست. ناگهان بغض او ترکید.
_ خیلی وقته برات لالایی نخوندم.
احساس می کرد این زمستان طوری آغاز شده که هیچ وقت در طول عمر خود تا این حد سرد، تاریک و پر از تنهایی نبوده است.
_ اما تو برنگرد رها، هیچ وقت هم برنگرد.
چشمانش او خورد به عکس ژاکلین که رهای کوچک را بغل کرده بود.
_ وقتی بچه بودی، نمی تونستم از دست تو و بازیگوشی هات یه صفحه کتاب بخونم. منتظر می موندم بعد از اینکه بخوابی، چهار صفحه فرصت کنم ورق بزنم، اما حالا... کلی وقت اضافه میارم.
صدای زنگ ساعت درآمد و قرار امشب را یادآوری کرد. او امشب با یکی از دوستان قدیمی قرار ملاقات داشت. مردی که هنوز در انجمن ناشران مبارز مانده بود و فعالیت خود را ادامه می داد.
آن شب، وقتی گاتریا به طرف محل قرار می رفت، یک اتفاق دیگر رخ داد که در یادداشت های به جا مانده از او نوشته شده است.
او در یکی از خیابان ها با مردی بلند قامت هم کلام می شود. مردی که از روبروی او می آمده است. وقتی از کنار یکدیگر می گذشتند، تنه ی آنها اتفاقی به هم برخورد می کند و از این تماس، گاتریا تعادلش بهم می ریزد.
گاتریا زودتر ابراز تاسف کرد:
_ عزرخواهم جناب.
مرد هیچ حرفی نزد. او با هیبت و تنومند بود و تمام جثه اش را زیر یک پالتوی قدیمی و پشمی پوشانده بود. کلاهی که بر روی سر گذاشته بود، لبه اش تا روی ابرو ها پایین آمده بود و تمام صورت او زیر حجم زیادی از ریش های بلند و کشیده پنهان شده بود. ظاهر مرموزی داشت. با اینکه به دوره گردها نمی خورد، اما از آن دست مردانی هم نبود که اتو کشیده و مرتب باشند.
به آرامی به جانب گاتریا روی خود را برگرداند و سکوت خود را ادامه داد. او نگاهی سرد داشت. گاتریا از این تماشا دلهره گرفته بود و احساس میکرد او را قبلا جایی دیده یا از او شناخت کامل دارد، اما حافظه اش یاری نمی داد.
گاتریا برای اینکه سکوت را بشکند، گفت:
_ گاتریا هستم.
مرد بدون آنکه تغییری درحالت چهره اش ایجاد کند در کمال تعجب گفت:
_ می دانم.
گاتریا دیگر نپرسید او از کجا نام او را می داند. دست خود را در صلح کامل، به طرف او دراز کرد و گفت:
_ شمارو چی صدا کنم جناب؟
مرد دست او را با نگاه معنادار خودش پس زد. گاتریا دستانش را به آرامی جمع کرد و تاکید کرد:
_ شما خیلی خسته و خشک رفتار هستین.
_ ولی من دارم مسیر رو می رم.
تُن صدا و لحن او از یک مرد بسیار خسته و سالدیده حکایت داشت. کسی که دیگر حوصله ندارد برای دیگران چیزی توضیح دهد.
_ به هرحال از اینکه به شما برخورده ام متاسفم.
مرد با صدایی که یک پرده بالاتر رفته بود، یک سوال ناگهانی از گاتریا پرسید:
_ تو از مرگ می ترسی گاتریا؟
گاتریا کمی از این پرسش غیر منتظره حیرت کرد. اما تصمیم نداشت همراهی نکند:
_ شاید.
_ مرگ با اراده ی چه کسی اتفاق می افتد؟
گاتریا پاسخ داد:
_ پروردگار بزرگ عالم.
_ اگر او عامل همه ی مرگ هاست، پس چرا نخست وزیر را عده ای از مردم نکوهش می کنند؟
گاتریا عمیقا جا خورد و با کنجکاوی دوباره مرد را برانداز کرد.
_ متوجه منظورتون نشدم جناب.
مرد یک قدم فاصله اش را با گاتریا کاهش داد و مستقیم به چشمان او خیره شد. گاتریا فهمید چیزی در چشمان او سنگین و غیر قابل تحمل است. سر را پایین انداخت و از تماس چشمی امتناع کرد.
مرد ادامه داد:
_ ما که می دانیم در نهایت و اساساً عامل همه ی مرگ ها اراده ی خداوندگار است و او بزرگترین آدم کش دنیاست، پس چرا عده ای نخست وزیر را سرزنش می کنند؟ چرا گاتریا؟ مردم می گویند نخست وزیر قاتل است، در حالی که او دارد برای هموار کردن مسیر از موانع، دقیقا همان کاری را انجام می دهد که خدا انجام می دهد.
گاتریا سر خود را با تاسف تکان داد و گفت:
_ ولی این دو با هم فرق می کند.
_ چه فرقی دارد؟
گاتریا در خودش شوق شجاعت پیدا کرده بود. سر خود را بالا برد و صاف در چشمان آن مرد خیره شد و گفت:
_ درست است که خداوند بزرگترین آدم کش دنیاست و مرگ به اراده ی او وجود دارد، اما چیزی را میگیرد که خودش قبلا داده است.
اینبار مرد بود که آهسته سر را پایین گرفت و دیگر نایستاد.
گاتریا داد زد:
_ شما وکیل مدافع نخست وزیر بودید؟
مرد گفت:
_ نخست وزیر به وکیل مدافع احتیاجی ندارد. مسیر مهم است.
_ ای کاش حداقل نام شما را می دانستم.
_ نام من مهم نیست، مسیر مهم است.
_ کجا می تونم دوباره شما را پیدا کنم؟
_ جایی در مسیر.
مرد سرانجام در میان تاریکیِ یکی از خیابان ها کاملا محو شد و گاتریا دوباره راه خود را از سر گرفت.
ساختمان انجمن ناشران مبارز در یکی از خیابان های قدیمی شهر بود که روزگاری پر از رفت و آمد بود. دوست او هنوز در انجمن فعالیت می کرد و مثل همیشه به فردایی متفاوت امید داشت. آن شب وقتی به دیدار یکدیگر رسیدند، مثل همیشه با یکدیگر احوال پرسی کردند و به مکالمات همیشگی شان برگشتند که معمولا پیرامون کتاب ها، نشر، وقایع روز و ترس ها بود.
با دلخوری به گاتریا می گفت:
_ می دونی گاتریا، با اینکه بعضی از روشنگران امروز انتقاداتی مطرح می کنند، اما حرفاشون کارآمد نیست.
_ یعنی چی کارآمد نیست؟ انتقاد که کارآمد و غیر کارآمد نداره.
_ یعنی انتقاداتشون به مسائل اساسی نمی رسه. اینطوری بگم، به چیزایی حمله می کنن که از نظر حکومت مجوز نقد داره.
گاتریا سر خود را به نشانه ی تایید تکان داد و آنرا تصدیق کرد.
دوستش ادامه داد:
_ مثلا فلانی رو ببین. تو این مجله، دویست و پنجاه و پنج صفحه اراجیف نوشته در مورد اینکه شهرگردان مقصر گرانی های امروزه. در حالی که شهرگردان فقط یکسال کابینه تشکیل داده، اما مشکلات ما از همون روزی شکل گرفته که از اقبال کج ما، نخست وزیر کبیر پاشو گذاشت تو این خاک. حالا تو بگو، از این موضوع چرا روشنگرای داخلی حرف نمی زنن؟
گاتریا گفت:
_ موافقم که اختیارات کابینه، به قد و اندازه ی حل مشکلات اساسی مملکت نیست و آب از چشمه گلالوده. اما انتقاد نکردن هم جایز نیست.
_ ببین گاتریا، اونا از چیزایی انتقاد میکنند که نوک پیکانش نهایتا به یه کرسی یا وزارتخانه ای چیزی میرسه.
و بعد با انگشت یکی از برگه های خبری را جلوی گاتریا نگه داشت و گفت:
_ اینو ببین. یارو به یکی از اعضای کابینه نامه ی سر گشاده زده و گفته تو مقصر فلان موضوعی و تمام روزهای بعد از اون، برگه ها پر شدن از خبر دعوای اینا با هم.
گاتریا تصدیق کرد:
_ بهش میگن دعوای زرگری. اینکارو معمولا انجام می دن.
_ موضوع به این ختم نمیشه.
بلند شد و رفت سمت قفسه ی کتاب ها که پشت میز کارش قرار گرفته بود. در همان حین گفت:
_ یک کلام، تیغ انتقادشون برنده نیست و از یک سطحی بالاتر اصلا نمی ره. در حالی که بخش اعظم مشکلات ما از جاهایی سرچشمه میگیره که کمتر کسی مستقیم بهش اشاره می کنه.
آب دهانش را قورت داد و ادامه داد:
_ مثل همین حالت قهری که در بدنه ی جوان کشور ایجاد شده. خودم و خودت می دونیم بخاطر قوانین مدنی اینجا شکل گرفته، همین چند وقت پیش یادت نیست چطوری ارازل و اوباش نخست وزیر، ریختن سر جوونا و با چه قساوتی باهاشون برخورد کردن؟ بعد رئیس دانشسرا نامه زده به شهرگردان که بخاطر عدم ایجاد شغل توسط تو، جوونا ازکشور دارن فرار میکنن. خنده دار نیست؟
گاتریا بلافاصله گفت:
_ البته حق دارن.
_ چه حقی گاتریا؟
ناگهان برگشت از پشت میز به گاتریا خیره شد.
_ منتظرم بشنوم. چرا حق دارن؟
گاتریا خونسرد توضیح داد:
_ یادت رفته قتل های زنجیره ای رو؟ یادت رفته چطوری نویسنده هارو به دستور همین نخست وزیر ترور می کردن؟ قلم جرمش سنگینه تو این مملکت. تو هم باشی مجبوری فقط اشاره کنی.
دوستش آه بلندی کشید:
_ بله متاسفانه. همه دچار کتمان حقیقت شدیم.
_ خواص گلوله همین است دوست من.
او یک کتاب از ردیفِ انبوه کتاب ها برداشت و برگشت پیش گاتریا و روی میز، جلوی او قرار داد و گفت:
_ این کتابو ببین.
گاتریا کتاب را از روی میز برداشت و جلد آنرا بررسی کرد.
_ عنوان کتاب هست " تا دیر نشده، مسیر باید تغییر کنه"
_ چند صفحه هست آقای گاتریا؟
گاتریا بدون اینکه سر خود را بالا بیاورد، به شماره ی صفحه ی آخر کتاب نگاه کرد و گفت:
_ کتاب با عدد دویست و چهل و یک به پایان رسیده. لابد بشمرمش، مثل همیشه می فهمیم صفحات زیادی از کتابو برداشتن.
دوست گاتریا لبخند کوتاهی زد.
_ هرگز.
گاتریا سر را بلند کرد و با کنجکاوی به چهره ی او خیره شد و گفت:
_ پس چه؟
_ من نویسنده ی این کتاب رو میشناسم. کتابش کلا چهل صفحه بوده.
چشمان گاتریا از حیرت گرد شدند:
_ یعنی چی؟
_ نخست وزیر به جای اینکه مسیرو تغییر بده، فَرمون رو عوض کرده. دستور داده دیگه از کتاب ها صفحاتشونو پاره نکنن، بجاش گفته اینقدر به کتابا ابتذال اضافه کنند که کل مطالب اصلی لا به لاشون گم بشن، فهمیدی؟
_ اوه.
سپس با حرکت و اشاره ی دست، به قفسه ی کتاب های چاپ جدید اشاره کرد و گفت:
_ یک دستور مشترک روی تمام کتاب ها اعمال شده.
گاتریا بلافاصله گفت:
_ می دونی دارم به چی فکر می کنم؟
_ به چی؟
_ به اینکه با اینکارش، روشنفکرا رو به جون روشنفکرا میندازه.
_ زدی تو هدف گاتریا، زدی تو هدف، و خودش میشینه بیرون از این حلقه و بهمون می خنده.