
قسمت صد و سی ام
ناگهان مکث کرد و از روی شانه به عقب نگاه کرد. از قبل ارتفاع بیشتری پیموده بود. دستانش خیلی کمتر از قبل بی رمق شده بود و حتی برای قدم های بعدی، حفره های مناسبی بر روی بدنه ی دره پیدا کرده بود. با این حال، برای ادامه ی صعود تردید داشت، چرا که ذهنش درگیر سوالی ناگهانی شد:
_ اصلا، برم بالا که چه؟
رها مطمئن بود کشتی ناخدا شیانا، ساحل را با تمام مسافرانش پشت سر گذاشته و او از آینده جا مانده است. پس به خودش گفت بهتر است برگرد به همان جایی که از آن آمده است. اما بازگشت به زادگاهش مطلوب نبود.
داشت فکر می کرد، بازگشت یعنی روبرو شدن با روزهایی که همواره گرانی و سرکوب را تجربه می کند، جایی که در آن مردمانی مثل رفتگر، خشم ناشی از اوضاعشان را هنوز به شهرگردان نسبت می دهند، او را ناسزا می گویند و او را مسبب تمام مشکلات مملکت می دانند.
جایی که هنوز مردمانی بودند که می گفتند خدا یار و نگهبان نخست وزیر بماند، همان نخست وزیری که رها دیده بود دست به قتل عام، اعدام، تبعید، جنون، توحش، تجاوز، بی حرمتی و ارعاب زده بود، نه یکبار، همیشه و این جانبداریِ مجرمانه ای بود.
در راسته بازار، در تمام مسیری که با شین قدم زده بود، نباید عطر همیشگیِ شین محو شده باشد و این ماندگاری، دردناک بود. اگر گذر رها به آنجا می افتاد، باید روزهای بدون شین را عمیق تر از همیشه، گریه می کرد.
بخشی از بازگشت یعنی خانه ی پدری، محلی مملو از جوانی های از دست رفته؛ مخصوصا کودکی هایی که با از دست دادن ژاکلین، ناخواسته به بزرگسالیِ بدون شفقت تبدیل شده بودند.
هیچ دوست نداشت بوی آشنای پارک محلی، کافه های قدیمی، رنگ و لعاب سنگ فرش خیابان هایی که طولش را بارها و بارها پیاده روی کرده بود را دوباره تجربه کند.
هیچ دوست نداشت ببیند هم کلاسی هایش الان کجا هستند، درس می خوانند یا خانواده تشکیل داده اند بدون اینکه برایشان مهم باشد امثال رها برای این آزادی چه بهایی را پرداخت کرده اند.
هیچ دوست نداشت زن ها او را بپایند و از گاتریا برای پسرانشان دست به خواستگاری های تکراری بزنند.
هیچ دوست نداشت دوباره آشنایان از شغل، ادامه ی تحصیل یا ازدواج سوال کنند یا در مورد دستاورد فرزندانشان با افتخار جلوی او و گاتریا با آب و تاب صحبت کنند. یا رابطه ی بین تحصیل و شغل دختر را از گاتریا جویا شوند؛ یا مدام از آدم های معمولی حرف بزنند با خاطراتی که واقعا رها احتیاجی به شنیدن شان نداشت.
این هیچ دوست نداشتن ها اینقدر زیاد بودند که او را از مرور بی امان گذشته ها خسته و بیزار کردند.
رها سرانجام از صعود کاملا دست برداشت و بدون بی موالاتی، تصمیم خود را گرفت:
_ اصلا همینجا می مونم.
از بدنه ی سنگی دره گرفت و با احتیاط پایین آمد. وقتی پاهایش به زمین رسیدند، به بلندای دره نگاه غصه داری کرد و گفت:
_ بدرود صعود لعنتی، بدرود ای بلندترین دیوارگان سنگی جهان.
زیپ پلیور را تا زیر چانه بالا کشید، سیگار گوشه ی لب قرار گرفت، دستانش را به داخل جیب های پهلو اش فرو برد و کاملا سر به زیر، مغموم و آهسته شروع به رفتن کرد.
در راه برگشت، وقتی به کانون شلوغی ها رسید، جایی که رفت و آمد کننده ها همیشه شب زنده دار بودند، صدایی او را به خودش برگرداند:
_ سیب زمینی های تنوری دارم.
داد و هوار یکی از فروشندگان محلی بود که کاری کرد رها پذیرایی او را بپذیرد. مردی مسن اما سرحال و قوی اندام بود.
_ شک نکن کیفتش خوبه. بیا ببینم بچه.
رها لبخند زد و مقابل تنور ایستاد. سینی های سیب زمینی را طبقه به طبقه داخلش قرار داده بودند. شعله ی هیزم ها، سیب زمینی های داخل تنور را از همه جا احاطه کرده بودند و سینی ها همه یکدست سیاه شده بودند.
فروشنده می گفت:
_ برو تعریف کن واسه بقیه، بگو شهر ما چقدر خوب بوده.
رها لبخند زد و نشست. کنار او به طرز عجیبی احساس امنیت گرفته بود. چنگال را در دل سیب زمینی فرو کرد. بخار و بوی هوس انگیزی از آن بلند شد. اولین گاز از سیب زمینی داغ و برشته شده، او را به یک آدم خوشحال تبدیل کرده بود.
_ چقدر خوبه.
_ اینم سس. بهترم میشه.
_ عالی شد که.
_ پس چی. سی ساله سیب زمینی برشته می کنم. از اونجا نمک صورتی هم بردار.
_ نمک صورتی؟
_ پس چی. بخور و واسه همشهری هات تعریف کن.
رها با کنجکاوی به طبقات بعدی تنور اشاره کرد:
_ راستی اونا چیه؟
_ بادمجون زغالی. بیا یه کوچولوشو گاز بزن بفهمی دنیا دست کیه.
رها بیشتر لذت برد.
_ یه چایی بزرگ هم بده.
_ اِی به روی چشم دختر مو قرمز. بزرگ و دلپذیر می ریزم. سی ساله بهترین چایی هارو می زنم.
زمانی که داشت چای می ریخت، برای رها شروع کرد به تعریف کردن:
_ چای درست کردن مگه الکیه، آداب و رسوم خودشو داره. اصلا تو می دونی اول باید آب جوش بریزی تو قوری، بعد چایی اضافه کنی؟ اصلا می دونی وقتی دم کشید، اول آب جوشو باید بریزی تو لیوان، بعدش یک چهارم لیوانو چای سیاه اضافه کنی؟ اصلا می دونی هِل رو باید قبلش بشوری و یه کوچولو زخمیش کنی بعد بندازی داخل چایی؟ اصلا می دونی استکان نعلبکی های قدیمی، چایی رو خوشمزه می کنه؟
رها با خنده ای کوتاه گفت:
_ نمی دونستم بخدا.
_ چی می دونید شما جوونا پس. لوس شدین دیگه، ناز و اطوار دارید همش، بزرگتراتون مدام قوربون صدقه تون میرن، بد باورتون شده.
چای را که برای او ریخت و کنارش گذاشت، پرسید:
_ از اینجا بودن خوشالی؟ موهات چقدر خشکله بچه.
رها سر خود را تکان داد:
_ حرفی ندارم.
_ اینجا شهر منه، تمام تارو و پودش باهام یکی شده.
رها نمی فهمید منظورش از " اینجا شهر منه" چه معنایی دارد. یعنی او مالک شهر بود؟ پس همانطور که داشت خوراکی می خورد در این باره از او سوال کرد.
_ اینجا برام فراتر از یک سکونته. همه ی شهر، منم؛ من، همه ی شهرم.
رها بلافاصله گفت:
_ چهار تا کوچه خیابونه دیگه. چرا اینقدر شلوغش می کنی؟
مرد به دوردست ها خیره شد و توضیح داد:
_ ولی من همه جاشو زندگی کردم، چه می فهمی تو. هر جا برم دلم واسه اینجا تنگ میشه. اینجا بهم احساس امنیت میده. همه رو میشناسم و تمام کوچه خیابوناشو یاد گرفتم. با همه ی نقص ها و کاستی هاش دوسش دارم. همه جاش پر از داستانه و هویته برام. شهری که من میشناسم بخشی از سرنوشت منه. خدا این شهر رو از دست فقر، بیکاری، غم و خشکسالی نجات بده.
در همان لحظه، از یک رادیوی قدیمی که در کنار مرد روی گاری قرار گرفته بود، خبری پخش شد که در مورد اجرای ریل قطار بود.
مرد گفت:
_ بالاخره اینجا ریل قطار هم میاد.
اما رها با حرفهای او کاملا بیگانه بود. بلند شد و از کنار او قند برداشت.
_ ببخشید دختر، یادم رفت قند برات بیارم.
_ مهم نیست، برداشتم.
و جرعه ای چای سر کشید و ادامه داد:
_ ولی من بر خلاف تو، به هیچ جا تعلق خاطر ندارم.
مرد در جواب پرسید:
_ اسمت چیه؟
_ رها.
و مرد توضیح داد:
_ ما اعتقاد داریم بخشی از سرنوشت آدم ها به اسمشون گره خورده. از اونجایی که اسمت رهاست، فکر کنم تو کاملا آزاد و رها باشی.
_ بیشتر مُعَلَقم تا رها.
هر دوشان هم زمان با هم خندیدند. مرد با صدایی دلگرم کننده گفت:
_ درست میشه بچه، خدا بزرگه، مورچه رو دون می ده، می خواد دختر مو قرمز مارو تنها بزاره؟
رها کمی دیگر از ظرف نمک صورتی برداشت و با ولع خوردن را ادامه داد. اشتهای او کنار آن مرد، تنور و هیزم ها باز شده بود.
موقع حساب کردن، مرد با دست و دلبازی به رها تخفیف داد و از او درخواست کرد دوباره به آنجا بیاید، زیرا دفعه ی بعدی تصمیم داشت با بلال زغالی از رها پذیرایی کند.
_ چرا که نه. می بینمت دوباره.
_ خدا یار و نگهبانت باشه دختر مو قرمز.
رها حتی متوجه نشد چطور و کی به ساختمان درمان رسیده بود. پله ها را با عجله یکی دو تا بالا رفت و درب اتاق دکتر را کوبید. اجازه صادر شد و او با شتاب داخل رفت.
_ چرا اینقدر عجله می کنی؟
رها بی معطلی حرف دل خود را زد:
_ من اصلا نمی خوام به شهرم برگردم، تمام.
دکتر با خونسردی گفت:
_ خب حالا چرا می زنی؟ بشین اونجا ببینم.
رها نشست و سعی کرد خونسردی خود را حفظ کند.
بعد از کمی مکث گفت:
_ نه، واقعا خوب نیستم، یعنی، یعنی هیچ وقت هم خوب نبودم.
_ مطمئنی هیچ وقت خوب نبودی؟
_ نمی دونم.
_ پس یه خرده دیگه هنوز فراموشی داری.
رها عصبانی شد:
_ چرا میگی فراموش کارم هنوز؟ من که خیلی وقته دارم خودمو میشنوم.
_ چون گفتی هیچ وقت هم خوب نبودم و این برای هیچ انسانی نمی تونه درست باشه.
_ اما خاطرات من چیزی جز درد نبودند.
دکتر با نگاهی پر از تردید از رها پرسید:
_ بوئیدن اولین گل سرخ زندگیت چطور پیش رفته بود؟
اشک رها سرازیر شد.
_ نخست وزیر بی همه چیز، شین رو از من گرفت، هر بار گل سرخ می بینم خاطرات دردناکش زنده میشن.
_ چون سوگواری نکردی.
رها با بهت خیره شد:
_ سوگواری؟
دکتر ملایم و عمیق ادامه داد:
_ می دونی رها. نه تنها گل سرخ، حتی نفس کشیدن هم پر از رنج از دست دادن میشه. چون رنج دوری از بین نمیره، فقط جایی در وجودت خودشو پنهان می کنه؛ و تمام سال سعی می کنه خودش بصورت مستقل از خودآگاه تو، یادشو زنده نگه داره.
_ خب تکلیف چیه؟
_ گفتم که، سوگواری. ما از شنیدن گذشته هایی که داشتیم، می فهمیم برای چه دردهایی باید سوگواری کنیم.
_ جان؟ چی می گی الیاس؟
دکتر با لبخند همیشگی ادامه داد:
_ ما باید یاد بگیریم چطور یاد عزیزان از دست رفته رو زنده نگه داریم و اونا رو ارج بدیم و عاقلانه سوگوار باشیم. مثلا، برای تسلی خاطر، می تونیم با خوندن یک قطعه ی زیبای منحصر بفرد که خودت باهاش آروم میگیری، با پوشیدن لباسای مخصوص و بردن گل، آب و عطر، دقیقا روزی که با رفتنش روبرو شدی، خاطراتشو ارج بدی.
رها بیاد آورد نه برای پدر بزرگ، نه برای ژاکلین، نه برای شین، نه برای هیچکس دیگر، تا بحال هیچ زمانی سوگواری نکرده است. او هیچ قطعه ای برایشان نسروده است و هیچ گاه با عطر، گل و آب به آرامگاه آنها نرفته است.
دکتر با یک سوال ناگهانی سکوت را شکست:
_ پس گفتی نمی خوای برگردی، درست شنیدم؟
_ نمی خوام و درست شنیدی.
_ پس نمی خوای برای اونایی که دوست داری، تولدشونو تبریک بگی؟ کیک ببری و ببینی چطور شمع فوت می کنن؟
آن لحظه، رها کاری جز تماشا کردن نداشت. دکتر ادامه داد:
_ راستی، تاریخِ تولد گاتریا کی بوده؟
رها زد زیر گریه و گفت:
_ من حتی تاریخ تولد خودمو هم به سختی به یاد میارم.
دکتر ادامه داد:
_ روزی که داشتین با هم برف بازی می کردین، اون مگه خاطرات خوب تو نبوده؟
_ بوده.
_ روزی که گاتریا قصه می گفت خوابت بگیره، مگه خاطرات خوبت نبوده؟
رها با شدت بیشتری گریه کرد.
_ مگر ژاکلین روی پاهاش تورو تکون نمی داده؟
_ تکلیف چیه؟
_ برای گاتریا نامه نوشتی؟
_ نمی دونم چرا ننوشتم دکتر.
و رها ناگهان مریم را بیاد آورد:
_ و مریم، اونم به دژ محکومین افتاده و از روزگارش بی خبرم. برای اونم می تونستم نامه بنویسم اما ننوشتم.
دکتر بلافاصله گفت:
_ فقط برای دو نفر؟
یاد راشا زنده شد. به هر حال روزگاری با او سر یک میز می نشسته بودند و با هم خاطرات زیادی داشتند.
_ حق با توعه. از اونم بی خبر موندم.
و با خشم دکتر را خطاب کرد:
_ اصلا، اگر قرار باشه همینطور به درون واقعیت پیش بریم، قراره کجا متوقف بشیم؟
و دکتر آهسته گفت:
_ تا حالا فقط داشتی گذشته های خودتو می شنیدی تا بفهمی درد های تو چه بودند. حالا وقت آن است که بفهمی به چه چیزهایی تعلق خاطر داری و برای چه چیزهایی باید عقلانی راه سوگواری رو در پیش بگیری.
_ یه سوال دکتر.
_ بفرمایید.
رها اشک هایش را پاک کرد و پرسید:
_ پس اگر اینطوری باشه، تکلیف مهاجرت چی میشه؟
_ سوال خوبی پرسیدی. یادت باشه، حتی اگر خواستی قید تعلق خاطر رو بزنی، مثلا به زادگاهت و جایی که بزرگ شدی احساس تعلق نداشته باشی، یا دورادور تولد عزیزانتو تبریک بگی و حتی در تنهایی سوگواری کنی، باید از روی انتخاب باشه نه از روی فراموشی، من بحثم فراموشیه رها.
_ اوهوم.
رها از اتاق خارج شد. رفت داخل سالن انتظار و پشت شیشه ایستاد. شیشه ی سالن انتظار که حائلی میان او و دنیای بیرون بود. رها به مسیری که دوباره به دره می رسید خیره شد.
نگهبان شیفت شب صدا کرد:
_ رها، من امشب دیر رسیدم. دکتر کجاست؟
رها برگشت از شانه به جایی که نگهبان ایستاده بود نگاه کرد.
_ دفترش.
_ چقدر خلوت شده، مراجعات خیلی کم تر شده، فکر می کنی دیگه کسی مریض نمیشه؟
_ نه، بیشتر فکر می کنم مردم یا هزینه ی درمان ندارن، یا اصلا نمی دونن درد دارن.
و رفت قهوه ی نگهبان شیفت شب را حاضر کرد. نگهبان به شوخی به رها گفت:
_ آهنگشم بزار دیگه. آهنگای تو یه چیز دیگه هستن؛ وگرنه تلویزیونو روشن می کنما.
_ نه توروخدا.
و هم زمان هر دوشان با هم خندیدند. رها متوجه شد نگهبان صورت خود را اصلاح کرده و موهایش مرتب شده است.
_ میگما.
_ جانم؟
_ خیلی خوب شدی، خیلی این مدل مو و ریش بهت میاد، فقط یه نکته.
_ چی؟
_ ریشتو از بغل سایه بزن که تو رو با بعضی ها اشتباه نگیریم، باشه؟
نگهبان متوجه منظور رها شده بود.
_ باشه، امشب کلکشو میکَنَم.
وقتی رها یکی از ترانه های دلبخواه خود را پخش کرد، نگهبان گفت:
_ متوجه زبانش نمی شم. ولی جایی در وجودم انگار باهاش هم نوا هستم و احساس هم زادپنداری عمیقی می کنم.
رها گفت:
_ پس اجازه بده برات ترجمه اش کنم.
_ می تونی؟
_ نه، کُ...خلم میگم ترجمش کنم.
دوباره هر دو با هم خندیدند. نگهبان به اینطور حرف زدن های رها عادت کرده بود.
رها قهوه را به نگهبان داد و دوباره پشت شیشه ایستاد، به مسیری که انتهایش به دره می رسید خیره شد و شروع کرد هم زمان به ترجمه ی آن ترانه:
_ و اما عشق محو نمی شود؛
فقط همان ترانه را تکرار می کند،
آن نوای جنگ زده ای که در آن،
هر دو به خطا رفته بودیم.
هنوز صدایت در ترک های دیوار آرام گرفته است.
می شنوم که ناله می کند،
وقتی پرندگان شب آواز می خوانند.
اما غرور کم کم مثل یک دیوار بتنی،
بین دو نفر ساخته شده،
پس هر دوی ما بی حرکت ماندیم،
و گذاشتیم پادشاهی فرو بریزد.
اینجا میدان نبرد دل های شکسته است.
جاییکه سکوت می کُشد و زمان از حرکت می ایستد.
دوام آوردم تا جایی که دستهایم از توان افتادند.
اما تو از قبل رفته بودی،
پیش از آنکه جنگ حتی شروع شده باشد.
این داستان ادامه دارد...