
شروع طبیعتگردی میتواند خیلی زود به یک فهرست خرید تبدیل شود: کوله، کفش، چادر، کیسهخواب، چاقو، چراغپیشانی و چند وسیله دیگر که هر بار با دیدن یک ویدئو به فهرست اضافه میشوند.
انتخاب وسیله هم جذاب است. میشود ساعتها مدلها را مقایسه کرد و درباره جنس، وزن و کاربردشان خواند. اما وسط این جستوجوها، یک سؤال مهم گاهی جا میماند:
قرار است با این وسایل، کجا برویم و چه کاری انجام بدهیم؟
تجهیزات یک پیادهروی چندساعته در مسیر مشخص، با وسایل شبمانی در منطقهای سرد و دور از دسترس یکسان نیست. تا وقتی برنامهمان معلوم نباشد، حتی بهترین فهرست خرید هم ممکن است برای ما مناسب نباشد.
من محسن پورمحمد هستم، مدرس بوشکرفت و مهارتهای بقا در طبیعت. برای اولین نوشتهام در ویرگول، میخواهم درباره همین نقطه شروع حرف بزنم؛ قبل از انتخاب برند و مدل، وقتی هنوز داریم تصمیم میگیریم چطور وارد طبیعت شویم.
اگر تازه شروع کردهایم، لازم نیست اولین تجربهمان یک شبمانی دورافتاده باشد. یک برنامه کوتاه در مسیر شناختهشده، با شرایط جوی مناسب و همراهی فردی باتجربه، فرصت خوبی برای یادگیری است.
همین برنامه ساده هم سؤالهای واقعی پیش پایمان میگذارد:
مسیر چقدر طول میکشد و چه زمانی باید برگردیم؟
وضعیت هوا در طول برنامه چطور تغییر میکند؟
چقدر آب لازم داریم؟
اگر گوشی آنتن نداد، مسیر برگشت را میشناسیم؟
چه کسی از مقصد و زمان برگشت ما خبر دارد؟
پاسخ این سؤالهاست که به انتخاب تجهیزات معنا میدهد. مثلاً وقتی احتمال میدهیم بازگشت طولانی شود، چراغپیشانی دیگر یک وسیله جذاب در فروشگاه نیست؛ بخشی از آمادگی ما برای برنامه است.
یک تارپ خوب، اگر نتوانیم درست نصبش کنیم یا جای نامناسبی برایش انتخاب کنیم، ممکن است آن محافظتی را که انتظار داریم فراهم نکند. نقشه و قطبنما هم زمانی کمک میکنند که پیش از نیاز واقعی، کار با آنها را تمرین کرده باشیم.
این موضوع درباره سادهترین وسایل هم صدق میکند. بهتر است اولین بار چادرمان را در تاریکی و زیر باران باز نکنیم. روشنکردن و استفاده ایمن از اجاق را هم نباید به زمانی موکول کنیم که خستهایم و هوا رو به سردی میرود.
تجهیزات لازماند؛ تمرین است که آنها را برای ما قابلاستفاده میکند.
این حرف به معنی کنارگذاشتن وسایل ضروری نیست. قرار نیست برای اثبات مهارت، بدون پوشاک مناسب، آب کافی یا تجهیزات ایمنی راهی طبیعت شویم. مهارت کمک میکند بدانیم چه چیزی لازم داریم، چطور از آن استفاده کنیم و کجا نباید ریسک کنیم.
تصویری که از بوشکرفت در شبکههای اجتماعی میبینیم، معمولاً بخشهای تماشایی آن است: روشنکردن آتش، ساخت سرپناه، تراشیدن چوب و کار با ابزار.
اینها میتوانند بخشی از بوشکرفت باشند، اما همه آن نیستند.
بوشکرفت مجموعهای از مهارتهای عملی برای حضور و زندگی در طبیعت است. شناخت محیط، انتخاب محل مناسب، استفاده درست از امکانات و نگهداری از ابزار هم در آن جای دارند. گاهی بخش مهمتر مهارت، کاری است که تصمیم میگیریم انجام ندهیم.
مثلاً لازم نیست در هر برنامه آتش روشن کنیم. اگر روشنکردن آتش ممنوع است یا شرایط خطر گسترش آن را ایجاد میکند، بلد بودن روشهای مختلف آتشافروزی مجوز انجامش نیست.
ساختن سرپناه هم قرار نیست بهانهای برای بریدن شاخههای زنده باشد. میتوان بسیاری از مهارتها را در محیط مجاز و کنترلشده، با تجهیزات همراه و بدون آسیبزدن به پوشش گیاهی تمرین کرد.
ارزش یک تمرین فقط به نتیجهای که در عکس میبینیم نیست؛ به اثری که در محل باقی میگذاریم هم هست.
این دو حوزه مهارتهای مشترکی دارند، اما هدفشان یکسان نیست.
در بوشکرفت معمولاً آگاهانه برای یادگیری و تجربه وارد طبیعت میشویم. در یک وضعیت بقا، با شرایط اضطراری روبهرو هستیم؛ مثلاً گم شدهایم، آسیب دیدهایم یا تغییر شرایط باعث شده نتوانیم طبق برنامه برگردیم.
در چنین وضعیتی، هدف اجرای تکنیکهای جذاب نیست. هدف، حفظ جان، جلوگیری از بدترشدن شرایط و فراهمکردن امکان دریافت کمک است.
برای همین، شروع یادگیری بقا لزوماً رفتن به منطقهای دورافتاده با کمترین تجهیزات نیست. برنامهریزی، شناخت محدودیتهای خود، یادگیری کمکهای اولیه و داشتن راه ارتباطی متناسب با منطقه، شروع مسئولانهتری است.
خیلی از تصمیمهای مهم، پیش از حرکت گرفته میشوند.
لازم نیست در اولین قدم، سراغ دهها مهارت برویم. بهتر است یک موضوع مشخص انتخاب کنیم و آن را در شرایط امن تمرین کنیم.
مثلاً:
چادرمان را پیش از سفر برپا و جمع کنیم.
یک گره کاربردی و محدودیت استفاده از آن را یاد بگیریم.
خواندن نقشه یک مسیر ساده را تمرین کنیم.
کولهمان را ببندیم و بررسی کنیم وسایل ضروری چقدر در دسترساند.
در یک دوره معتبر کمکهای اولیه شرکت کنیم.
دیدن آموزش برای آشنایی مفید است، اما با توانایی انجام کار فرق دارد. وقتی خودمان تمرین میکنیم، تازه معلوم میشود کدام مرحله را درست نفهمیدهایم یا کجا به راهنمایی نیاز داریم.
برای مهارتهایی که با ابزار برنده، آتش یا خطرهای محیطی سروکار دارند، آموزش و نظارت فرد واجد صلاحیت اهمیت بیشتری دارد.
برگشتن از طبیعت پایان یادگیری نیست. چند سؤال ساده بعد از هر برنامه میتواند خرید بعدی ما را دقیقتر کند:
چه چیزی کم داشتیم؟ چه چیزی همراهمان بود ولی استفاده از آن را بلد نبودیم؟ کدام وسیله دسترسی سختی داشت؟ کجای برنامه بیشتر از انتظار زمان برد؟
البته استفادهنشدن از یک وسیله، همیشه به معنی اضافیبودنش نیست. ممکن است از کیف کمکهای اولیه یا پوشاک اضطراری استفاده نکرده باشیم و باز هم همراهداشتنشان ضروری باشد.
هدف این مرور، فقط سبکترکردن کوله نیست؛ بهتر فهمیدن نیازهاست. گاهی نتیجهاش خرید یک وسیله مناسبتر است و گاهی میفهمیم چیزی که کم داریم، تمرین یا آموزش است.
یک برنامه کوتاه و درست طراحیشده شاید شبیه ویدئوهای ماجراجویی نباشد، اما فرصت میدهد محیط را ببینیم، وسایلمان را بشناسیم و بدون فشار زیاد یاد بگیریم.
قرار نیست در اولین سفر ثابت کنیم از پس هر شرایطی برمیآییم. مهمتر این است که بفهمیم برای چه شرایطی آمادهایم و چه چیزهایی را هنوز باید یاد بگیریم.
برای انتخاب وسیله هم میتوانیم از همین سؤال شروع کنیم:
در برنامهای که پیش رو دارم، این وسیله چه نیازی را برطرف میکند و آیا استفاده از آن را بلدم؟
اگر جواب روشنی نداریم، شاید قدم بعدی هنوز خریدکردن نباشد.
شما برای شروع طبیعتگردی بیشتر درگیر انتخاب وسیله بودید یا یادگرفتن مهارت؟ اگر به عقب برگردید، چه چیزی را زودتر یاد میگیرید؟