تصویری که فیلمها و سریالها از افراد باهوش نشون میدن، اغلب فردیه که یه جورایی تکبعدیه و نسبت به بقیه، تواناییهای اجتماعی پایینتری داره.
یه مطالعه توی سال ۲۰۱۶ در آلمان انجام شده که بررسی کرده چند درصد مردم همچین طرز فکری دارن.
این مطالعه روی ۱۰۲۹ نفر (بین ۱۸ تا ۶۹ سال) انجام شده که از نظر سن، جنسیت و توزیع منطقهای، نماینده جامعه بودن.
توی این مطالعه، نگرش افراد نسبت به افراد باهوش با یه پرسشنامه ۹ سؤالی سنجیده شد که ۵ تا حیطه رو بررسی میکرد:
• پتانسیل فکری
• موفقیت
• مشکلات اجتماعی
• مشکلات عاطفی
• برتری در سایر حوزهها
همینطور از افراد درباره هوش خودشون، احساسی که با شنیدن واژه «تیزهوش» پیدا میکنن، علاقهشون به تیزهوشی و اینکه آیا فرد تیزهوشی رو میشناسن یا نه هم سؤال شد.
از روش آماری تحلیل کلاس نهفته (LCA) استفاده شد تا افراد بر اساس الگوهای پاسخدهیشون به گروههای مختلف تقسیم بشن. این روش کمک میکنه ببینیم آیا در جامعه «پروفایلهای مشخصی» از باورها وجود داره یا نه.
در مرحله بعد، از رگرسیون لجستیک استفاده شد تا مشخص بشه چه ویژگیهایی (مثل جنسیت، شغل یا درآمد) پیشبینی میکنن که افراد چه باوری درباره تیزهوشان داشته باشن.

نتایج
شرکتکنندهها بین ۱۸ تا ۶۹ سال سن داشتن، تقریباً ۵۰ درصد زن و ۵۰ درصد مرد بودن و میانگین سنی هم ۴۳ سال بود.
تحلیلها نشون داد مردم به طور کلی به دو گروه تقسیم میشن:
دیدگاه اول: ناهماهنگ (Disharmonious)
این افراد معتقد بودن که افراد تیزهوش پتانسیل بالایی دارن، اما در عین حال مشکلات اجتماعی و عاطفی بیشتری هم دارن.
دیدگاه دوم: هماهنگ (Harmonious)
این گروه باور داشتن که افراد تیزهوش علاوه بر پتانسیل و پیشرفت بالا، از نظر اجتماعی و عاطفی هم در سطح طبیعی قرار دارن و مشکل خاصی ندارن.
حدود ۶۷ درصد شرکتکنندهها، یعنی تقریباً دو سوم افراد, در گروه ناهماهنگ قرار گرفتن و باور داشتن که افراد تیزهوش تواناییهای اجتماعی پایینتر و مشکلات عاطفی و اجتماعی بیشتری دارن.
همچنین مردان، والدین مجرد، افراد بیکار و تا حدودی افراد با درآمد بالاتر بیشتر احتمال داشت این دیدگاه رو داشته باشن.
در مقابل، سن، سطح تحصیلات و حتی اینکه فرد یک شخص تیزهوش رو بشناسه یا نه، تفاوت معناداری بین دو گروه ایجاد نکرد و باعث نشد افراد دید واقعبینانهتری نسبت به تیزهوشان داشته باشن.
🔶 مردان ۱.۳۹ برابر زنان احتمال داشت که باور «ناهماهنگ» رو به افراد تیزهوش نسبت بدن.
🔶 والدین مجرد، بیش از ۳ برابر افراد مجرد بدون فرزند، افراد تیزهوش رو دارای مشکلات عاطفی و اجتماعی میدونستن. سایر وضعیتهای تأهل (مثل متأهل با یا بدون فرزند) تفاوت معناداری با گروه مرجع نداشت.
🔶 در مقایسه با افراد دارای شغل تماموقت، افراد بیکار ۲.۸۱ برابر احتمال داشت که به کلیشه ناهماهنگ باور داشته باشن.
🔶 به ازای هر واحد افزایش در احساس مثبت نسبت به واژه «تیزهوش»، احتمال داشتن دیدگاه ناهماهنگ حدود ۲۱ درصد کاهش پیدا میکرد.
بحث
🔺 کلیشه مبتنی بر حسادت
نویسنده نتیجه میگیره که این تصویر دقیقاً با Stereotype Content Model همخوانیه؛ یعنی مردم تمایل دارن افراد تیزهوش رو در گروههایی قرار بدن که شایستگی بالایی دارن اما صمیمیت پایینی، که در روانشناسی بهش کلیشه حسادتآمیز گفته میشه.
🔺 احساس تهدید و جبران روانی
نویسنده مطرح میکنه که شاید افرادی که در موقعیتهای رقابتی در برابر توانایی بالای افراد تیزهوش احساس شکست میکنن، برای کنار اومدن با احساس تهدید یا حقارت، بهصورت ناخودآگاه با نسبت دادن ویژگیهای منفی اجتماعی و عاطفی، ارزش رقیبشون رو پایین میارن.
این موضوع میتونه توضیح بده که چرا بعضی گروهها، مثل افراد بیکار یا مردانی که تمایل بیشتری به رقابت دارن، بیشتر این کلیشه رو باور دارن.
🔺 سوگیری والدین
پژوهشگر با استناد به متاآنالیزهای قبلی بیان میکنه که فرزندان طلاق (که معمولاً با والدین مجرد زندگی میکنن)، به دلیل تنشها و تعارضهای قبل از طلاق، به طور متوسط سازگاری کمتری دارن و بیشتر با چالشهای اجتماعی و عاطفی روبهرو میشن. از طرف دیگه، والدین هم معمولاً در ارزیابی هوش فرزندشون دچار سوگیری میشن و سطح هوش اونها رو بالاتر از مقدار واقعی برآورد میکنن.ترکیب این دو پدیده ممکنه باعث بشه والدین،ناسازگاریهای اجتماعی یا عاطفی فرزندشون رو به هوش بالای اون نسبت بدن.