من همیشه فکر می‌کنم یک معلم، پیش از آنکه با کتاب و درس و امتحان سروکار داشته باشد، باید با آدم‌ها آشنا باشد با دنیای کودکان، با سکوت‌هایشان، با نگاه‌هایشان و حتی با رفتارهای کوچکی که شاید در نگاه اول هیچ معنایی نداشته باشند.
یک روز، در کلاس پایه پنجم، متوجه شدم یسنا یکی از دانش‌آموزان پرتلاش و کوشای کلاس، حال و هوای همیشگی‌اش را ندارد. گوشه‌ای نشسته بود، در خودش فرو رفته بود و بی‌هدف با مداد و کتاب‌هایش بازی می‌کرد.
چند لحظه‌ای به او نگاه کردم. یسنا را هیچ‌وقت این‌طور ندیده بودم.
همان روز چیزی در رفتار او ذهنم را درگیر کرد؛ اما هنوز نمی‌دانستم پشت آن سکوت، چه اتفاق بزرگی پنهان شده است.
روز بعد، آزمونی در کلاس برگزار کردیم. وقتی برگه‌ها را بررسی کردم، نمره یسنا توجهم را جلب کرد. او که همیشه دانش‌آموزی پرتلاش بود، این بار نتیجه خوبی نگرفته بود.
احساس کردم این نمره فقط یک نمره نیست.
از او خواستم روز بعد پدر یا مادرش را به مدرسه بیاورد. می‌خواستم با خانواده صحبت کنم و بگویم که چند روزی است یسنا مثل گذشته به درس، مدرسه و کلاس توجه ندارد و به نظر می‌رسد چیزی ذهنش را به خود مشغول کرده است.
روز بعد، یسنا به مدرسه آمد اما تنها.
نه پدرش آمده بود و نه مادرش.
زنگ آخر بود. او را صدا زدم و پرسیدم:
یسنا، چرا مادرت نیامد؟
آرام گفت:
خانم، برای مادرم کاری پیش آمده و نتوانسته بیاید.
پاسخش ساده بود، اما چیزی در لحنش مرا قانع نکرد.
چند روز گذشت و حال یسنا تغییری نکرد. همچنان کم‌حرف بود، در خودش فرو می‌رفت و دیگر آن دانش‌آموز پرنشاط و مشتاق روزهای قبل نبود.
تا اینکه یک روز تصمیم گرفتم راه دیگری برای فهمیدن حال بچه‌ها پیدا کنم.
از دانش‌آموزان خواستم روی یک برگه، بدون نوشتن نامشان، دو چیز را بنویسند: چه چیزهایی آنها را خوشحال می‌کند و چه چیزهایی آنها را ناراحت می‌کند.
برگه‌ها را جمع کردم. یکی‌یکی آنها را خواندم. از روی دست‌خط بچه‌ها می‌توانستم حدس بزنم هر برگه متعلق به چه کسی است.
تا اینکه به برگه یسنا رسیدم.
چند کلمه کوتاه نوشته بود اما همان چند کلمه برای من کافی بود تا بفهمم پشت سکوت این کودک، اتفاقی جدی در جریان است:
مادرم چند روز است قهر کرده و به خانه پدرش رفته است.
زنگ آخر، یسنا را صدا زدم.
آرام از او پرسیدم:
یسنا، مادرت خانه است؟
کمی مکث کرد و گفت:
نه خانم. مادرم قهر کرده و به خانه پدرش رفته.
شماره مادرش را گرفتم. می‌خواستم با او صحبت کنم و حال یسنا را برایش توضیح بدهم، اما پاسخی دریافت نکردم. چند بار در همان روز تماس گرفتم، اما کسی تلفن را جواب نداد.
چند روز بعد، دوباره سراغ یسنا رفتم.
گفتم:
یسنا، من با مادرت تماس گرفتم، اما جوابم را نداد. می‌توانی بگویی بین پدر و مادرت چه اتفاقی افتاده؟
یسنا کمی سکوت کرد و بعد گفت:
خانم... آنها سر من به مشکل خورده‌اند.
با تعجب پرسیدم:
بخاطر تو؟ چرا تو؟
اما یسنا دیگر چیزی نگفت.
سکوت کرد.
و من همان‌جا فهمیدم که گاهی کودکان، سنگین‌ترین حرف‌های زندگی‌شان را پشت چند کلمه کوتاه پنهان می‌کنند.
چند روز دیگر گذشت تا اینکه بالاخره مادر یسنا به مدرسه آمد.
وقتی فرصتی برای صحبت پیدا کردیم، از او پرسیدم:
مدتی است یسنا مثل گذشته به درس و مدرسه توجه ندارد. در خودش فرو رفته و به نظر می‌رسد از چیزی ناراحت است. می‌خواستم بدانم آیا اتفاقی افتاده است؟
مادر چند لحظه سکوت کرد.
بعد با صدایی که خستگی و نگرانی از آن پیدا بود، گفت:
من و پدر یسنا با هم مشکل داریم. مدتی است قهر کرده‌ام و به خانه پدرم رفته‌ام.
از او پرسیدم:
اگر اجازه بدهید، می‌پرسم چه اتفاقی افتاده؟
مادر یسنا نگاهش را پایین انداخت.
بعد جمله‌ای گفت که برای چند لحظه تمام حرف‌های دیگر در ذهنم خاموش شد:
پزشکان احتمال داده‌اند یسنا مبتلا به سرطان باشد.
برای لحظه‌ای نمی‌دانستم چه بگویم.
مادر ادامه داد:
ما هرچه در طول سال پس‌انداز کرده بودیم و هر سرمایه‌ای که داشتیم، خرج یسنا کردیم. او را پیش پزشکان مختلف بردیم به شهرهای مختلف رفتیم، اما هنوز هیچ‌کس نتوانسته پاسخ روشنی به ما بدهد. نمی‌دانیم چه کار کنیم و به چه کسی اعتماد کنیم.
آن لحظه تازه فهمیدم آن دختری که چند روز پیش در گوشه کلاس، با مداد و کتاب‌هایش بازی می‌کرد، در ذهن کوچک خودش با چه طوفانی دست‌وپنجه نرم می‌کرد.
من تصور می‌کردم یسنا از درس فاصله گرفته است؛ اما واقعیت این بود که او از درس فاصله نگرفته بود، بلکه زندگی برای مدتی آن‌قدر سنگین شده بود که دیگر جایی برای درس خواندن در ذهنش باقی نمانده بود.
آن روز دوباره به تمام روزهایی فکر کردم که از کنار رفتارهای به ظاهر ساده دانش‌آموزان گذشته بودیم بی‌آنکه بدانیم شاید پشت یک سکوت، یک افت نمره، یک مداد بازی کردن یا حتی خیره شدن به کتاب، داستانی بزرگ آن روز برای من یک درس مهم داشت:
معلم بودن فقط درس دادن نیست؛ گاهی باید بلد باشی سکوت یک کودک را بخوانی.
گاهی یک نمره پایین، نشانه تنبلی نیست.
گاهی حواس‌پرتی، بی‌علاقگی نیست.
گاهی کودکی که در کلاس ساکت‌تر از همیشه نشسته است، بیش از هر زمان دیگری به یک نفر نیاز دارد که بپرسد:
یسنا، چیزی شده؟
شاید مهم‌ترین کاری که یک معلم می‌تواند انجام دهد، همین باشد؛
دیدن چیزهایی که در میان شلوغی کلاس، از چشم دیگران پنهان می‌ماند.پنهان باشد.
