
اول جاخا/شکست پاها/دوم دیدم خزیدپیش رفت(رازپاهای شکسته درهم پیچیده قالیبافان استان کرمانی)
بقلم:محمدجواد اسدی گوکی (به نقل ازروزنامه کرمان امروز
بنام ایزددانا
یادش بخیر.تاحدوددودهه پیش مسیرخانه تامدرسه راکه می پیمودیم این صدای رگبار گونه پشت پاکی هابودکه درفضای شهرم گلباف طنین اندازبود.
وتوگویی انگارازخط اول میدان جنگ عبور می کنی بی آنکه گزندی به تورسد.
خدایی اش میدان راستین جنگ بود.جنگ علیه فقرو به تبع آن فسادو...دههارذیله ازاین دست که همه ازتبعات فقراست.
ودرآن بامدادان اگرغریبه ای ناآشنا ازکوچه های شهرمن می گذشت .اگرازدریچه بازشده به داخل کوچه نیم نگاهی به داخل قالیبافخانه می انداخت.بی شک درذیل خاطراتش میگفت ومی نوشت "درگلباف کرمان "مردمانی چند دربامدادان ازروی الواحی منقش اورادی مقدس می خوانند وتنی چندباگره زدن تکه ریسی برمیان تارهایی باحرکات موزون دست انگارآمین میگویند...
چندی پیش همان مسیرگذشته راطی کردم.آنروزدرنقش فرزند.( شیطان و بازیگوش .)که همه دغدغه اش پرشدن دفترمشقش بودوخالی شدن خودکارش ازرنگ.
اما امروزدرنقش پدری دردمندکه همه رنجش پرشدن اجتماعش از رنگ ها وریاهاست وخالی شدن دلها ازعاطفه ومهر
گویی خاک مرگ پاشیده باشند.ازآن صداها وآواهاونواهاخبری نبود که نبود؟!
گفتم آواها نواها.
میدانید نقش گفتن قالی وحرکات دستت هاحین بافت سرشارازحرکات موزون وهماهنگ ریتمیک است که دراین باره بزودی خواهم نوشت.
قالی بافی صمیمیت آفرین بودواحترام برانگیز...حتما می پرسیدچگونه؟
درجواب بایدگفت که هرتکه ازنقش قالی شامل50پویارج است.صبح ها زن خانه بخاطرآرامشی که درصدایش خدابه و دیعه قرارداده شروع به نقش گفتن میکرد.اوحین نقش گفتن مثلا می گفت""دو وش جاخا"" چیندن جونم(بافتن ...؟)پنج وش دوتا لاکی""چیندن جونم...و...""کرمکوراشما این پوببافنش به تا اومد""و...و...و...
25پو.هرپویی بالغ بر50بارزن به مردش میگفت:جونم...به کاربردن فعل جمع برای مردخانه اش یک پیام داشت آن اینکه:آهای بچه ها پدرحرمت دارد.عزیزش بداریدو...
25پوی بعدی این مردخانه بود که حین نقش گفتن امتحان دلداده گی میداد.اونیزهم فعل جمع بکارمیبردهم جونم .جونم میکرددرفواصل نقش گفتن...
ازاینجابودکه مثل گل همدیگررابومیکردند.جون به قربون هم میکردند.واین صمیمیت تاپایان عمردوام داشت.
این همه ره آوردکارگاه قالیبافی بود.علیرغم رنجهایش.
تابه حال فکرکردین چرانقش گفتن درگلباف ماآوازگونه بود؟درپاسخ بایدگفت که مادرخانه هم نقش میگفت وهم کارخواب کردن کودکش چون بااوبودلذا نقش راآوازگونه ودرقالب آواها ونواهای خاص لالایی میگفت امیدکه کودکش که حالا بخاطرشیرخوردن آویزان مادربود. خوابش برد
مابچه ها زاده وتربیت یافته قالیبافخانه هاییم که رنج وزجرباشیرمادروجودمان راساخته وشما هم اگرگوش جانت رابرمیان قالی بگذاری صدای لالایی که درحقیقت نقش گفتن این مادررنج کشیده راخواهی شنید.
بعضیاکه باکفش روی قالی دستباف راه میروندروح مرامیازارند.دلم میخواهدبه این عده که رنج مادرانمان رادرزیرپاهاشان مدفون و منکوب می بینم عرض کنم:ای عزیز رنگ سفیدی که توباکفش روی آن پامیگذاری رنگ شیرمادرمن است.آخه خودش به من گفت درحالی که من شیرمیخوردم هم نقش میگفته هم می بافته...ازکجامعلوم وقتی مادرم بلندشده که کمانه سنگین راروی سرش بگذارد.سینه مادرانمان ازدهانمان خارج نشده باشدوباشیرش حاشیه ومتن راباهم سفیدنکرده باشد؟!
اگرمن روزی به قالی زیرپایم قسم خوردم تونخند.که من به شیرمادرم قسم میخورم و...
ورنگ لاکی هم تداعی خون ریخته شده قالیبافان مظلوم گلبافی درجریان زلزله سال 1360وافزون براین خون دلهایی که خوردندتاهنری بیافرینندشایدشکمی سیرکنند .مادر وپدرپیرشدندامابچه هاسیر...هرگز...
امثال مادرمن زیادند.اکثرشان این روزها حال خوشی ندارند.یاازچشم عاجزشده اندیاازریه بعضیا هم ازپا...
لذااگرروزی برحسب اتفاق گذارتان به دیارمن افتاد.اگردیدیدیکی هم سن مادرمن پاهایش شکسته ودرهم پیچیده است .این ازنقص ژنتیکی نیست.این حاصل ازدواج فامیلی نیست .این حاصل یک عمرنشستن برپشت دارقالی است.پس بیاییدبه احترام این پاهای شکسته تن های رنجوروخسته من بعد حین نقش گفتن به جای عبارت""اول جاخا دوم پیش رفت""زیبنده تروپسندیده ترآن است بگوییم""اول جاخا-شکست پاها/دوم دیدم.خزیدپیش رفت/
بقلم: #محمدجواداسدی_گوکی
اول جاخا=یعنی رنگ قالی جای خودش
دو ووش پیش رفت=رنگ قالی دو چین میره سمت متن(شیوه گفتن نقش قالی دراستان کرمان است)
#قالی
#قالیبافی