به نظر شما بين اين موارد تفاوتی هست:
اعتياد به هروئين؛ اضافه وزن؛ فشار خون، چربی و دیابت؛ تنبلی و بی‌حوصلگی؛ ورزش نکردن؛ نمک يا شکر خوردن؛ خواب نامنظم؛ آرايش و پيرايش نکردن؛ بی‌نظمی؛ غمگینی؛ تنش با دیگران؛ فشار روانی؛ طلاق.
در مورد انواع سرطان‌ها (مانند ریه، معده، روده)، سکته‌های قلبی و مغزی؛ بیماری‌های کلیوی؛ بیماری‌های اسکلتی؛ پوکی استخوان؛ ایدز؛ آنفولانزا؛ فشار روانی؛ و حتی مرگ و میر، چه؟
تحقيقات نشان می‌دهند یک سازوکار زیربناییِ مشترک در همۀ آنها وجود دارد: منطق عادت‌ها.
همۀ آنها (در کنار آمادگی‌های ژنتیکی یا تغییرات محیطی) یک عامل اساسی دارند:
عادت‌هایی که به‌تدریج تبدیل به سبک زندگی می‌شوند.
حتی پژوهش‌های گسترده در امریکا نشان داد که بیش از نیمی از تمام مرگ‌های زودهنگام (یعنی مرگ قبل از 65 سالگی) با سبک زندگی افراد در ارتباط است (اس. تیلر، روان‌شناسی سلامت؛ 1991).
مثلاً شما ابتدا به هر دليلی شکر خوردن را انتخاب می‌کنيد. سپس در يک فرايند تدريجی، به عادتِ روزمرۀ شما تبديل می‌شود. انباشت اين عادت‌ها می‌شود سبک زندگی شما.
سبکی از زندگی که برای شما، مانند آب است برای ماهی. یعنی در آن غوطه‌ورید؛ به آن توجه ندارید؛ و جور دیگر زیستن را نمی‌توانید تصور کنید.
این فرایند، در سیگار کشیدن، اعتیاد، بدغذایی و بدخوابی، چاقی و اضافه وزن، تنش‌های روانی و ارتباطی با دیگران، و حتی اخلاقیاتی مثل حسادت، پرخاشگری، کینه، و ... مشترک است.
البته، منطق چیزهای مثبت و خوب نیز همین است: عادت‌هایی که پس از مدتی به سبک زندگی تبدیل می‌شوند.
مهم‌ترين نقطه اشتراک سبک‌های مختلف زندگی آن است که تغييرشان سخت است، و اگر احياناً تغييری هم ايجاد شود، نگهداری آن تغيير دشوار است.
شروع به ورزشِ منظم روزانه برای کسی که ورزش نمی‌کند، همان اندازه سخت است که کنار گذاشت هروئين از سوی يک معتاد. ادامه دادن به ورزشی که شروع شده، همان‌قدر سخت است که مجدداً سراغ مواد نرفتن.
برای تغيير سبک زندگی، تصميم به تغيير سبک زندگی نگیرید.
تصميم‌های بزرگ و انقلابی، مثل همان سنگ‌های بزرگی هستند که نشانۀ نزدن می‌باشند. همۀ ما ده‌ها بار تصميمات بزرگی گرفته‌ايم که در نود و نه درصد آنها موفق نشده‌ايم. اين‌ها بيشتر يک‌جور هيجان انقلابی در روان ما هستند که زودگذرند. تبِ تند، زود عرق می‌کنه و سرد می‌شه.
از يک گوشۀ کوچک شروع کنید و مثل موريانه به بقيۀ جاها نفوذ کنید. درست مثل فرایند عضوگیری در شرکت‌های هرمی. اهداف بزرگ را به اهداف کوچک خرد کنید. هیچ‌کس یک‌شبه حسن یزدانی، انیشتن یا ایلان ماسک نشده است.
از يک چيزِ کوچک شروع کنيد؛ مثل ورزشکاران رزمی. آنها وقتی باشگاه می‌روند، نمی‌گويند ماهِ بعد بايد کمربند سياه را بگيرم. بلکه هدفشان کمربند نارنجی است، و بعد سبز و آبی و قرمز و قهوه‌ای و سياه.
برای شروع به ورزش از روزی چند دراز و نشست شروع کنيد. برای لاغر شدن، يک عادتتان را کم کنيد؛ مثلاً يک پنجم از نان و شکر روزانه. برای سيگار نکشيدن، در يک جای خاص سيگار نکشيد.
البته در آنها نمانيد و کار را توسعه دهید.
توجه داشته باشید که ترک عادت‌ها با اراده و تصمیم مشکل است. روی اراده‌تان خیلی حساب باز نکنید. از کنترل محیطی استفاده کنید. مثلاً اگر اعتیاد به گوشی دارید؛ شب‌ها آن را به خانه نیاورید، بگذارید توی ماشین یا زیرزمین که با همین اجبار محیطی، ساعاتی را بدون گوشی باشید.
دوم اینکه، طبیعی‌ست که پس از مدتی انگیزۀ آدم کم می‌شود. شما نیاز دارید که برای تغیر عادت‌ها و سبک زندگی، هرچند وقت انگیزۀ تازه‌ای پیدا کنید. کسی که می‌خواهد لاغر کند، پس از مدتی می‌گوید: اِی بابا، که چی بشه.
حالا همین آدم می‌تواند دو کیلو را به‌خاطر سلامتی کم کند؛ دو کیلو را به‌خاطر خوش‌تیپی؛ دو کیلو را به خاطر محبوبش؛ دو کیلو را به خاطر اعتماد به نفس و نگاه مثبت دیگران و ...
زندگی بدون عادت‌ها محال است. مهم آن است که به‌تدریج چند عادت خوب روزانه در زندگی‌مان به‌وجود آوريم که نقطۀ اتکای ما باشند و به ما انرژی و معنا بدهند.
مثلا روزی ده دقيقه بدويم. يا با خانواده کتاب بخوانيم. يا با رفقا خوش باشيم. يا دعا و نيايش کنيم. بنویسیم و ...
عادت‌های خوبی که حال ما را خوب می‌کنند. مثل پدربزرگها که هرروز نان تازه می‌خرند برای خانه. یا آنها که ماهی یک بار باید کوه بروند.
عادت‌های خوب، ستون به‌زیستیِ ما هستند.
سازمان بهداشت جهانی توصیۀ مهمی برای کاهش مرگ و میر تا سال 2050 دارد:
در کنار پیشرفت‌های پزشکی، نیاز به تغییر سبک زندگی داریم. کافی‌ست در هر کشوری، تنها یک درصد آدم‌ها سبک زندگی‌شان را تغییر دهند: سیگار نکشند؛ نمک نخورند؛ ورزش کنند؛ با پرورش روان از فشارهای روانی بکاهند؛ هم‌زیستیِ مسالمت‌آمیز را یاد بگیرند و ...
این نوشته از دکتر محسن زندی (روانشناس) بود.
