
کاش گفته بودم.
کاش نگفته بودی.
کاش برگشته بودی.
کاش نرفته بودم.
گاهی آدمی به جایی در زندگی میرسد که زبانش دیگر ابزار بیان نیست، بلکه میشود میدان مین. هر جملهای که از دهان بیرون میجهد، ترکشِ اندوهی است که یکجایِ پنهان، دور از دسترس عقل، سالهاست جا خوش کرده. و درست در همین لحظات است که «کاش» بر میگردد. مثل مهمانی ناخواستهای که بیدعوت از راه میرسد، خودش را پرت میکند وسط جمع، سینی خاطرات را دست میگیرد و با صدایی خونسرد میپرسد: «پس چرا نماندی؟»
«کاش»، فعل آرزومندِ ماضیِ بعید نیست. «کاش» زخم است. فرمی از ملامتِ خود که با نوک زبان تکرار میشود تا مبادا فراموش کنیم چیزی را از دست دادهایم. دلتنگی با «کاش» شروع میشود، اما هیچوقت به «شاید» نمیرسد. شایدها مخصوص آدمهاییست که هنوز امیدی دارند. دلتنگها فقط یک دستور زبان دارند: حسرت، حسرت، حسرت.
اگر بخواهم صادق باشم، باید اعتراف کنم که دلتنگی شکلی از عاشق بودن است، ولی عاشقی که دیگر اجازه ندارد دوست داشته باشد. کسی که از میدان اخراج شده، اما هنوز هر روز لباس میپوشد، آمادهست برای یک مسابقۀ بیدعوت. دلتنگی دقیقاً همان لحظهایست که آدم گوشیاش را بیدلیل چک میکند، پیامی نمیبیند، و با این حال لبخند میزند. نوعی وفاداریِ احمقانه به کسی که دیگر نیست.
در جلسات رواندرمانی همیشه توصیه میشود از افعال حال استفاده کنیم: «من احساس میکنم...»، «من نیاز دارم...»، «من میخواهم...» اما کسی نگفته با آدمی که در گذشته مانده، چطور در زمان حال حرف بزنیم؟ «من هنوز دوستت دارم» در برابر «تو دیگر نیستی» چه ارزشی دارد؟ آنجا که واقعیت دیگر جایی در میز مذاکره ندارد، آدم به ادبیات پناه میبرد. و در این پناهگاه تاریک، تنها شعری که بلد است بخواند با «کاش» شروع میشود.
در جامعهای که مدام ما را به حرکت، رشد، انعطافپذیری و فراموشی دعوت میکند، دلتنگی نوعی شورش خاموش است. ما با گفتنِ «کاش»، اعلام میکنیم که هنوز تسلیم نشدهایم، هنوز به چیزی یا کسی چسبیدهایم، حتی اگر عقل، عرف، یا روانشناسمان بگوید باید رها کنیم.
در نهایت، دلتنگی فقط یک کلمه نیست، بلکه یک ایستگاه است. جایی در میانهی راه، بین آنچه بوده و آنچه هرگز نخواهد بود. و ما، مسافرانی خسته، با کولهباری از جملههایی که با «کاش» شروع میشوند و به هیچجا نمیرسند.
اما شاید، فقط شاید، گفتن همین «کاش»ها خودش نوعی بقا باشد. چون وقتی دیگر هیچ چیزی برای گفتن نباشد، یعنی همهچیز تمام شده. و دلتنگی، هرچقدر بیرحم، یعنی هنوز چیزی در ما زنده است.