ویرگول
ورودثبت نام
مهرداد قربانی
مهرداد قربانیدرباره چیزهای کوچک و ساده
مهرداد قربانی
مهرداد قربانی
خواندن ۳ دقیقه·۲ سال پیش

آیا رد کردن تبلیغ YouTube، نوعی اعتراض فلسفیه؟

لحظه‌ای که دستتان به‌صورت غریزی می‌رود تا روی «Skip Ads» بزنید، شاید به‌نظرتان یک کنش بی‌اهمیت بیاید. اما اگر کمی دقیق‌تر نگاه کنیم، همین لحظهٔ ناچیز می‌تواند چیزی شبیه به یک موضع‌گیری فلسفی باشد. آیا رد کردن تبلیغ، شکلی از «ریزه‌مقاومت دیجیتال» است؟ نوعی سرباززدن از تن‌دادن به مناسک سرمایه‌داری نظارتی؟ یا صرفاً انتخابی از سر بی‌حوصلگی است، بدون بار سیاسی یا اخلاقی؟ اگر بپذیریم که امر سیاسی دیگر در خیابان رخ نمی‌دهد بلکه در رفتارهای روزمرهٔ کاربران اینترنتی حلول کرده، شاید بتوان «رد تبلیغ» را یکی از اشکال نوپدید اعتراض در جهان مدرن دانست.

از نافرمانی مدنی تا نافرمانی دیجیتال

در دوران کلاسیک، مقاومت در برابر قدرت چهره‌ای آشکار داشت: تحصن، تظاهرات، نافرمانی مدنی. اما در دوران پساقدرت، که در آن سلطه از طریق خوراک خبری، الگوریتم‌های پنهان و طراحی تجربه کاربری اعمال می‌شود، ابزار مقاومت نیز تغییر شکل داده است. دیگر لزوماً نیازی نیست شعار بدهیم، کافی است «نزنیم»، «نبینیم»، «نخریم». این سکوت کنشگرانه، یا همان non-action as resistance، چیزی است که جیمز اسکات در مفهوم «مقاومت‌های پنهان» به آن اشاره کرده: مقاومت‌هایی که در سطح رسمی سیاسی ظهور نمی‌کنند اما زیر پوست زندگی روزمره جریان دارند. پس شاید بتوان گفت هر بار که روی "Skip Ads" کلیک می‌کنیم، ناخودآگاه داریم از نظم مسلط یک قدم عقب می‌کشیم.

بدنِ کاربر در میدان جنگ تبلیغات

یوتیوب فقط رسانه نیست، میدان جنگ است. جنگی میان توجه و تبلیغ. در یک سو، شرکتی قرار دارد که می‌خواهد ثانیه‌به‌ثانیهٔ نگاه شما را بفروشد. در سوی دیگر، شما هستید که می‌خواهید فقط «ویدیو» ببینید. در این میان، دکمهٔ "Skip" ابزاری است برای مقاومت لحظه‌ای در برابر کالایی‌شدن نگاه. این مقاومت البته هزینه دارد: مثلاً برای دسترسی به «تجربه‌ی خالص» باید پول بدهید (YouTube Premium). یعنی حتی اعتراض شما هم باید اقتصادی شود. پس این سؤال پیش می‌آید که آیا واقعاً انتخابی باقی مانده است؟

اقتصاد توجه و استعمار نوین ذهن

تبلیغ در عصر دیجیتال دیگر به‌معنای معرفی کالا نیست، بلکه مداخله در زمان روانی و ساختار توجه است. رِکلام‌ها به ما نمی‌گویند چه بخریم؛ آن‌ها به ما می‌گویند چگونه فکر کنیم، چه چیزی ببینیم، و حتی چقدر صبر داشته باشیم. در چنین فضایی، «رد کردن» یک تبلیغ، نوعی برهم‌زدن مناسک است: اگر مارشال مک‌لوهان رسانه را امتداد حواس انسان می‌دانست، پس رد کردن تبلیغ، قطع‌کردن این امتداد است. انگار بخواهیم موقتاً شنوایی‌مان را خاموش کنیم تا چیزی نشنویم که نخواسته‌ایم بشنویم.

واکنش بی‌صدا به خشونت نرم

تبلیغات دیگر فریاد نمی‌زنند، بلکه نجوا می‌کنند. نجواهایی که از درون می‌آیند. هوش مصنوعی می‌فهمد شما چه می‌خواهید، یا حتی بهتر بگوییم: چه باید بخواهید. در این میان، رد کردن تبلیغ یوتیوب، حرکتی است علیه «اجبار نرم». ما نمی‌خواهیم ماشین خواسته‌هامان را بازتعریف کند. ما نمی‌خواهیم به محصولی فکر کنیم که او پیشنهاد می‌دهد. پس ردش می‌کنیم. در این معنا، این کلیک ساده، شکلی از بازپس‌گیری اختیار است.

اما آیا این واقعاً اعتراض است؟

سؤالی که باید با احتیاط به آن پاسخ داد. نه هر «اسکیپ کردنی» یک «اعتراض» است. شاید کسی فقط عجله دارد، شاید صرفاً بی‌حوصله است. اما وقتی انبوهی از انسان‌ها در سراسر جهان، روزانه میلیاردها بار از دیدن تبلیغ سر باز می‌زنند، می‌توان این را نوعی همدستی ناگفته در یک کنش جمعی دانست؛ بی‌آنکه رهبری باشد، بی‌آنکه بیانیه‌ای صادر شده باشد. این همدستی گریزپای، چیزی است که فیلسوفان سیاسی مانند رانسیر آن را «سیاست از پایین» می‌نامند. جایی که سیاست، نه از طریق قوانین رسمی، بلکه در سطوح ناپیدای زندگی روزمره ساخته می‌شود.

تبلیغاتیوتیوبروانشناسیفلسفهنویسندگی
۱۷
۹
مهرداد قربانی
مهرداد قربانی
درباره چیزهای کوچک و ساده
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید