
صبحها که چشم باز میکنیم، بیاختیار انگشتمان میلغزد روی صفحهٔ گوشی: آیا اینجا اینترنت دارد؟ چند خط آنتن داریم؟ و اگر هیچکدام نبود، بیقراری عجیبی سراغمان میآید؛ نوعی اضطراب خاموش، اما سرسخت. در مترو، کافه، آسانسور، فرودگاه، کوه، حتی در لحظهای که باید از طبیعت لذت ببریم، دنبال سیگنال میگردیم. آیا این میلِ همیشگی به اتصال، صرفاً رفتاری دیجیتالیست؟ یا شاید –بیآنکه بدانیم– تلاشی برای نوعی اتصال وجودی باشد؟
در روزگاری که معنای ارتباط از تماس چشمی و گفتوگو به نوتیفیکیشن و وایفای تقلیل یافته، شاید لازم باشد بازبینی کنیم که «اتصال» برای ما دقیقاً یعنی چه. آیا صرفِ آنلاین بودن، نشانۀ با دیگری بودن است؟ یا برعکس، تلاشی مذبوحانه برای پر کردن یک خلأ؟ حتی وقتی هیچکس منتظر پیامی از ما نیست، باز هم گوشی را چک میکنیم. نه برای دریافت چیزی، بلکه فقط برای اینکه «باشیم»؛ نوعی حضور مصنوعی در فضایی که ناپیدا است اما همیشه در دسترس است.
مارتین هایدگر، فیلسوف وجودی، در تحلیلاش از انسان معاصر، بر اضطرابی بنیادین دست میگذارد: ترس از «هیچ». آنچه از آن فرار میکنیم، نه تنهایی، که بیمعناییِ تنهاییست. وایفای در اینجا فقط یک استعاره است؛ نماد چیزی که با آن میخواهیم خالیِ هستیمان را پر کنیم. جستوجوی سیگنال، دقیقاً همان لحظهایست که ما با دستِ خالی، به دنبال دلیلی برای بودن میگردیم. وایفای، بهنوعی بدل به حلقهٔ اتصال ما با دنیایی شده که اگرچه واقعی نیست، اما از واقعیت تحملپذیرتر است.
همچنین، باید اعتراف کنیم که قطع شدن اینترنت –هرچند برای چند دقیقه– ما را با چیزی مواجه میکند که معمولاً از آن طفره میرویم: خودِ ما. ذهنی که بدون حواسپرتیهای همیشگی، بیواسطه با خودش میماند، غالباً دچار وحشت میشود. شاید به همین دلیل است که وقتی اینترنت قطع میشود، اولین واکنش ما نه مکث، که جستوجوی دیوانهوار برای «وصل شدن» است؛ هر وصل شدنی، حتی اگر به چیزی بیمعنا باشد.
اما آیا این میل، کاملاً محکومکردنی است؟ نه لزوماً. شاید نیاز به اتصال، بیانگر میل اصیل ما برای معناست؛ تلاشی برای دیدن و دیده شدن، برای شنیدن و شنیده شدن، هرچند در شکلی تقلیلیافته. شاید انسان دیجیتال امروز، بیآنکه خودش بداند، بهدنبال تکهای از خویشتن خویش در سیگنالهایی میگردد که در فضا معلقاند.
در نهایت، شاید بهتر باشد بهجای تقبیح این میل، آن را بفهمیم و ترجمهاش کنیم. اتصال، حتی اگر مجازی باشد، میتواند در دل خودش نوید نوعی امکان باشد: امکان گفتگو، فهم، همدلی. بهشرط آنکه فراموش نکنیم گاهی لازم است ارتباط را قطع کنیم، تا دوباره یادمان بیاید اتصال واقعی یعنی چه.