هر چه باشم و نباشم، با تمام نیرنگهای که از جهان گرفتهام، اکنون در محفل عاشقان ایستادهام. وجودم پر از زندگیست که به دلیل نفس مرگ، آن بازدم را فریب میدهم تا نیاید. چه کسی حاضر است، پیر مغان را به یک پیر خرفت ترجیح دهد؟ وقتی مرگ هست، میبیند و ما را ستایش میکند، چرا از دایره مسیرمان خارجش میکنیم؟
یادم میآید که وقتی به معنای هستی فکر میکردم و مینوشتم، متوجه شدم که زندگی با نیستیاش جریان دارد. به دلیل تولد تاریک و دردناکمان که از رحم امن مادر جدا شدیم، پیش به سوی خاموشی گام برمیداریم که همه از آن هراس دارند بعد چهقدر جالب که نقش این کار در نقشه زندگیمان هم اثر میگذارد.
بیپروا نیست که یالوم به این امر باور دارد که اضطراب اصلیمان، همان مرگ است. زیر سایه تمام نشدن و شدنها، بالاخره خانهای وجود دارد که تمام مسیرها را به سمت خودش جلب کند اما انسان، چرا از بیم زندگی نکردن، عالم را ستایش نمیکند؟ میدانی اگر به آن نظر نکنی، چه چیزی را از خودت دور کردهای؟
آری، این مقدمه دلنشینم بعد از شنیدن پادکست رواح هست که از تلگرام شنیدهام. اکنون به باقی ماجرای کودک درونم میپردازم، البته، چندان هم بیربط نیست زیرا در ستایش پوچی جهان ایستادهام. این من ساده، چنان با پیچ و خمها به خود پیچیده است که از مزه اصلی قهوه تلخ دوری میکند تا بمیرد. آیا مرگ آغاز یک پایان دلنشین است؟
درگیر این بودم که زندگی چیست و چرا زندگی میکنیم تا اینکه به فلسفه برخورد کردم بعد از خودم پرسیدم:« چرا برای یک ندانستنی از دایرهای خارج میشدم؟» فلاسفه، نوشتههای زیادی در مورد چیستی هستی نوشتهاند که از لذت دریغ نکردهاند ولی ما چنان با شور و شوقی ازش فاصله میگرفتیم که انگار از پایان جهان واقفیم.
خلاصه که بعد از مطرح کردن تمام سوالهایم، قدم به روی طبیعت گذاشتم تا از مذهب ساختگی جدا شوم و یک مسیح بشوم تا بدانم، چه کار میکنم. اولین پرسشم در مورد پوچی، برمیگردد به داستانی که دیگر محبوبم را نداشتم و میان سنگهای بودم که با واکنشم، آنها را زنده نگه میداشتم. تصور کنید که روی کشتی کوچکی در اعماق اقیانوسی هستید، هیچ نوری سراغتان را نمیگیرد و خودتان با خویشتنی مواجه میشوید که درگیر این مسئله است، روشنایی بسازد.
این عمل به من خاطر نشان کرد، هر چند ندارمشان و دنیایم زیر این بار کج و صاف میشود، در آخر من هستم که باید کاری کنم. اینجا بود، یک « که چی» به پایان حرفم گذاشتم و جهان چنان برایم سخت گرفت، تصمیم گرفتم از دنیا جدا بشوم و به گذشتهام بگویم:« سلام، من آمدم.» انگار، ندانستن برایم ایراد داشت و هر رقص مرگی را بیهوده میدانستم. چه ایرادی دارد، آدمی ضعیف و سست شود بعد با یک جمله سراغ اندوه را بگیرد چون دانستم که دانش همنشین غم است و چه بسا انسانها از این مرحله عبور نمیکنند، یک جا میایستند و به دامن خدایی میچسبند که از طبیعت جداست!
در این لحظه بودم، فریبکار شدم و چشم به روی نیم دیگری از جهان بستم تا اینکه رفیقم رفت... هیچ پلی هم نبود تا به سمتش بروم و از تصمیمش رهایش کنم. من بودم و یک مشت پاسخهای ساده و غلطی که هیچ درکی از هستی نداشت. چه باید میکردم؟ آیا حق این را نداشتم که به مرگ فکر کنم؟ منی که ازش فاصله میگرفتم و با یک دستم، مقابلش میایستادم تا نزدیکم نشود، باید یک روزی باشد که قلمم درد بگیرد و اجازه دهد، کنارم بیاید و باهم به جهان بنگریم؟
اینجا بود که از خودم پرسیدم، پوچی چیست و من کیستم؟دنیا روی چه قانونی میچرخد و به کجا میرود؟
وقتی که بدانیم، قبل از تولدمان کجا بودیم، آن وقت میتوانیم این کار را به عهده بگیریم که بعد از مرگمان به کجا میرویم. ساده بود، به این فکر میکردم که نیستی مقصر ابزردی عالم است ولی یک سوال دیگر، دگرگونم کرد: آیا بعد از مرگ هم پوچی دنیا از بین میرود؟
میبینید، من کودک با سوالها زنده ماندهام و از همین پرسشها بود که دانستم، چهقدر کوچک و به همان اندازه بزرگ هستم که راجع به طبیعت تحقیق تا معنایی کشف کنم. به در و دیوار میزدم، تابلوها را چک میکردم، قدمهایم را تندتر و آهستهتر برمیداشتم، بذرها را نگاه میکردم تا یک چیزی نسیبم شود ولی غافل از این بودم که معنا ساختنیست و آنقدر تحت تاثیرش بودم، اکنونم را قربانی میکردم.
در آخر دانستم، پوچی یک حقیقت تلخ و شیرین است که بر مدار تعادل میچرخدد. همانقدر که زشت است، زیباست. ما انسانیم و موجودی که به هر چیزی نظم میدهد، ناشناختهها را به شناخته شده تبدیل میکند هم درگیر این واقعیت است. بهنظرم اگر سقراط زنده بود از من میپرسید که واقعیت چیست و چگونه زندگی را رها میکردی تا به آرامش برسی؟ چرا به حالی نگاه نمیکنی که آیندهات را میسازد؟
بگذار برایت بنویسم، اندیشه مرگ به آدمی نجات میبخشد ولی نَفسِ مرگ زندگی انسان را به ویرانی میکشاند؛ مهم این بود که پرسش درست و واقعی مطرح کنم بعد آن را زندگی کنم زیرا مهمترین کار هر انسانی، زیستن آنچه است که ویرانش کرده است.

#مهران_دلیر