بررسی حق سکوت متهم و جایگاه آن در دادرسی کیفری
آیا اگر متهم در برابر اتهام خود سکوت کند، میتوان این سکوت را نشانهای از گناه او دانست؟ یا سکوت، صرفاً یکی از ابزارهای قانونی دفاع است؟

حق سکوت یکی از حقوق مهم متهم در فرآیند دادرسی کیفری است. مطابق ماده ۱۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری، متهم میتواند سکوت اختیار کند و نمیتوان او را مجبور به پاسخگویی کرد.
سکوت متهم، اقرار محسوب نمیشود. به بیان ساده، اینکه شخص درباره اتهام خود توضیحی ندهد، بهتنهایی به معنای پذیرش جرم یا اثبات مجرمیت او نیست. این موضوع با اصل برائت نیز ارتباط مستقیم دارد؛ زیرا اثبات اتهام باید بر پایه ادله قانونی صورت گیرد.
البته حق سکوت به این معنا نیست که پرونده متوقف میشود. اگر در کنار سکوت متهم، دلایل و قرائن قانونی دیگری وجود داشته باشد، مرجع قضایی میتواند آنها را بررسی و درباره اعتبارشان تصمیمگیری کند.
نکته مهم اینجاست که باید میان سکوت، اقرار و سایر ادله اثبات جرم تفاوت گذاشت. برداشت شخصی از رفتار متهم نمیتواند بهتنهایی جایگزین دلیل قانونی شود.
در نهایت، در یک دادرسی منصفانه، سؤال اصلی این نیست که «چرا متهم سکوت کرد؟»؛ بلکه باید پرسید: «آیا بدون تکیه بر سکوت او، دلیل قانونی کافی برای اثبات جرم وجود دارد؟»
نویسنده: مهران پوررضا | یادداشت حقوقی