
چند روز پیش پستی از دوست عزیزمون اندیشه دیدم که به موضوع جالبی اشاره کرده بود. با خودم گفتم بیام و کمی در موردش صحبت کنم.
متنی که دوستمون نوشته بود به این صورت بود.
«کافیه.
سعی نکن.
اینجا آب نیست.
الکی داری زور میزنی.
وقتی جای اشتباه چاه بکنی، مهم نیست چقدر سخت میکنی.
اصلاً مهم نیست چند سال عرق ریختی.
حتی مهم نیست که آخرش، ته اون چاه بمیری.
اینجا آب نیست.»
این چند جمله، در ظاهر درباره مردی است که سالها زمین را میکند و به آب نمیرسد. اما اگر کمی عمیقتر نگاه کنیم، «چاه» دیگر فقط چاه نیست.
چاه میتواند یک رابطه باشد.
یک شغل باشد.
یک رؤیا باشد.
یک تصمیم قدیمی باشد.
یا حتی تصویری باشد که سالها از خودمان ساختهایم.
و «آب» میتواند همان چیزی باشد که برای رسیدن به آن، تمام توانمان را خرج کردهایم.
مسئله از جایی آغاز میشود که تلاش را با درست بودن مسیر اشتباه میگیریم.
ما به خودمان میگوییم:
«اگر بیشتر تلاش کنم، حتماً به آب میرسم.»
اما روانشناسی چنین نتیجهای را تأیید نمیکند.
در روانشناسی پدیدهای وجود دارد که به آن اثر هزینه هدررفته میگویند. وقتی انسان برای تصمیمی زمان، انرژی یا منابع زیادی صرف کرده باشد، ممکن است فقط به دلیل همان هزینهها به ادامه دادن آن تصمیم اصرار کند، حتی وقتی شواهد نشان میدهند مسیر دیگر نتیجهای ندارد. پژوهشها این پدیده را با مفهوم «تشدید تعهد به یک مسیر ناموفق» بررسی کردهاند.
اینجا جملهای از متن، معنای عمیقتری پیدا میکند:
«مهم نیست چند سال عرق ریختی.»
چون گذشته، بهتنهایی دلیل خوبی برای ادامه دادن نیست.
اینکه ده سال برای چیزی جنگیدهای، ثابت نمیکند آن چیز ارزش جنگیدن دارد.
گاهی فقط ثابت میکند که ده سال گذشته است.
و شاید تلخترین بخش ماجرا همین باشد.
انسان دوست ندارد بپذیرد که ممکن است سالهای زیادی از زندگیاش را در مسیر اشتباه صرف کرده باشد. بنابراین گاهی به جای اینکه بگوید «اشتباه کردم»، بیشتر تلاش میکند.
یک بار دیگر بیل میزند.
عمیقتر.
سختتر.
با دستهای زخمیتر.
چون پذیرفتن اینکه چاه اشتباه بوده، از کندن آن سختتر است.
حالا بگذارید از دیدگاه فلسفه به قضیه نگاه کنیم.
در نگاه آلبر کامو، تلاش انسان همیشه با رسیدن به نتیجه تعریف نمیشود.
تصویر سیزیف را به یاد بیاورید. مردی که سنگی را تا بالای کوه میبرد و سنگ دوباره پایین میغلتد. کامو این تکرار بیپایان را تصویری از وضعیت انسانی میداند. انسان تلاش میکند، شکست میخورد، دوباره تلاش میکند و با این حال باید نسبت خود را با این وضعیت پیدا کند.
اما تفاوت مهمی وجود دارد.
سیزیف میداند چه میکند.
مرد داستان ما شاید نمیداند.
او هنوز فکر میکند اگر بیشتر بکند، بالاخره آب پیدا میشود.
اینجاست که متن از یک داستان ساده درباره تلاش، به پرسشی درباره آگاهی تبدیل میشود:
آیا تو داری برای رسیدن تلاش میکنی، یا فقط برای اینکه ثابت کنی تلاشهایت بیهوده نبودهاند؟
این دو، شبیه هماند.
اما یکی امید است و دیگری گرفتار شدن در گذشته.
در اندیشه نیچه، انسان چیزی ثابت و تمامشده نیست. انسان باید خودش را بسازد، دوباره ارزیابی کند و از شکل قبلی خودش عبور کند. مفهوم «خودفراوری» یا خودغلبهگری، یکی از محورهای مهم اندیشه اوست.
از این زاویه، برگشتن از چاه الزاماً شکست نیست.
گاهی شکست واقعی این است که فقط به خاطر غرور، ادامه بدهی.
گاهی بلوغ یعنی بتوانی بعد از سالها به خودت بگویی:
«من اشتباه کردم.»
بعد بیل را زمین بگذاری.
و برای اولین بار به جای اینکه به عمق چاه نگاه کنی، به اطراف نگاه کنی.
شاید آب، هیچوقت در آن زمین نبوده است.
شاید باید جای دیگری را میکندی.
و این همان جایی است که متن داستان دردناک میشود
«حتی مهم نیست که آخرش، ته اون چاه بمیری.»
این جمله درباره شکست نیست.
درباره هدر رفتن زندگی برای اثبات یک اشتباه است.
آدم ممکن است سالها برای چیزی بجنگد که دیگر وجود ندارد.
ممکن است آنقدر مشغول ادامه دادن باشد که فراموش کند اصلاً چرا شروع کرده است.
و شاید خطرناکترین جملهای که انسان میتواند به خودش بگوید این باشد:
«حالا که تا اینجا آمدهام، باید ادامه بدهم.»
نه.
گاهی باید بایستی.
نه چون ضعیف هستی.
نه چون تلاش کافی نکردهای.
بلکه چون بالاخره فهمیدهای:
اینجا آب نیست.
و شاید یکی از شجاعانهترین تصمیمهای زندگی، این نباشد که بیل را محکمتر در خاک فرو ببری.
گاهی شجاعت واقعی این است که **بیل را زمین بگذاری.**
پ.ن: من هر کاری می کنم پست نزارم نمیشه. این قلم ول کن ما نیست 😂😅
پ .ن: عزرائیل همین دور و بره و میگه مهدی آماده باش 😅
پ.ن: آقا تهش در راهه نوشتن می میرم ولش کن 😅😅