
آیا واقعاً ذهن ما آن قدر که فکر می کنیم قابل اعتماد است؟
اگر از شما بپرسند چرا فلان تصمیم را گرفتید، احتمالاً با اطمینان پاسخی می دهید. اگر بپرسند چرا از یک نفر خوشتان می آید یا چرا از موضوعی می ترسید، باز هم دلیل می آورید.
اما کتاب «توهم آگاهی» یک سؤال عجیب مطرح می کند.
اگر بسیاری از این دلیل ها را ذهن ما بعد از تصمیم گرفتن ساخته باشد چه؟
نویسنده توضیح می دهد که مغز، دوربینی نیست که فقط واقعیت را ضبط کند. مغز دائماً اطلاعات را تفسیر می کند، جاهای خالی را پر می کند و از اتفاقات مختلف یک داستان منسجم می سازد. به همین دلیل، چیزی که ما «واقعیت» می نامیم، همیشه همان چیزی نیست که واقعاً اتفاق افتاده است.
برای مثال، تحقیقات نشان داده اند که حافظه انسان مثل یک هارد دیسک عمل نمی کند. هر بار که خاطره ای را به یاد می آوریم، ممکن است بخشی از آن را تغییر دهیم، بدون آن که خودمان متوجه شویم. به همین دلیل، دو نفر می توانند یک اتفاق مشترک را کاملاً متفاوت به خاطر بیاورند و هر دو هم مطمئن باشند که درست می گویند.
یکی دیگر از نکات جالب کتاب این است که بسیاری از تصمیم های ما در بخش های ناخودآگاه مغز گرفته می شوند. بعد از آن، ذهن آگاه وارد عمل می شود و برای آن تصمیم ها دلیل های منطقی می تراشد. یعنی گاهی ما فکر می کنیم انتخاب کرده ایم، در حالی که فقط در حال توضیح دادن انتخابی هستیم که از قبل انجام شده است.
این کتاب نمی خواهد ثابت کند که انسان نادان است. برعکس، می خواهد نشان دهد ذهن ما چقدر پیچیده است. اگر بدانیم همیشه همه چیز را درست نمی بینیم، کمتر عجولانه قضاوت می کنیم، راحت تر اشتباهاتمان را می پذیریم و با ذهنی بازتر به حرف دیگران گوش می دهیم.
شاید مهم ترین درس این کتاب همین باشد.
بزرگ ترین مانع شناخت، ناآگاهی نیست. این باور است که فکر می کنیم همه چیز را می دانیم.
اگر به روان شناسی، علوم اعصاب و شناخت ذهن انسان علاقه دارید، «توهم آگاهی» کتابی است که نگاهتان را به خودتان و دنیای اطرافتان تغییر می دهد.