به یاد کوروش

به نام کوروش، به یاد انسانی که قدرت را به زانو درآورد

گاهی به تاریخ فکر می‌کنم؛ به تمام نام‌هایی که از میان غبار قرن‌ها عبور کرده‌اند. مردانی که آمدند، سرزمین‌هایی گشودند، تاج‌هایی بر سر گذاشتند و سرانجام، نامشان در میان هزاران نام دیگر گم شد. اما در میان این همه، بعضی نام‌ها چیزی فراتر از قدرت با خود دارند. نام‌هایی که حتی پس از خاموشی صاحبشان، پرسشی را در ذهن انسان زنده نگه می‌دارند.

کوروش، تو یکی از آن نام‌هایی.

شاید عظمت یک پادشاه را بتوان با وسعت سرزمین‌هایش سنجید، با تعداد سپاهیانش یا با شکوه کاخ‌هایی که برایش ساخته‌اند. اما من گمان می‌کنم معیار دیگری هم وجود دارد؛ اینکه انسان پس از رسیدن به قدرت، با آنان که قدرتی ندارند چگونه رفتار می‌کند.

تاریخ، پر است از مردانی که برای فرمانروایی، شهرها را به خاکستر بدل کردند. اما آنچه از تو در حافظه جمعی ما باقی مانده، تنها روایت گشودن سرزمین‌ها نیست. نام تو با آرزوی دادگری، مدارا و رهایی از بند ستم پیوند خورده است. شاید به همین دلیل است که قرن‌ها گذشته، اما هنوز کسانی هستند که در جست‌وجوی تصویری از یک فرمانروای آرمانی، به سوی نام تو بازمی‌گردند.

بااین‌حال، من نمی‌خواهم تو را انسانی بی‌خطا تصور کنم یا از تاریخ، افسانه‌ای بسازم که هیچ پرسشی را تاب نیاورد. ارزش یک نام بزرگ، تنها در ستایش آن نیست؛ در اندیشیدن به میراثی است که از خود به جا گذاشته است.

کوروش، اگر امروز در میان ما بودی، از دیدن این همه دیوار میان انسان‌ها چه می‌گفتی؟ از مرزهایی که گاهی نه میان سرزمین‌ها، بلکه میان قلب‌ها کشیده شده‌اند. از مردمی که برای رسیدن به آرامش، ناچارند از میان ترس، فقر، خشونت و بی‌اعتمادی عبور کنند. از انسان‌هایی که گاهی چنان درگیر حفظ قدرت خود می‌شوند که فراموش می‌کنند قدرت، پیش از آنکه امتیازی برای فرمانروایی باشد، مسئولیتی در برابر دیگران است.

من نمی‌دانم اگر امروز بازمی‌گشتی، چه می‌کردی. اما می‌دانم که ما نباید تمام امیدمان را به بازگشت مردان بزرگ تاریخ گره بزنیم. هیچ نامی، هرقدر باشکوه، نمی‌تواند به‌جای ما عدالت را برقرار کند. هیچ قهرمانی نمی‌تواند تا ابد میان ما بماند و دست ستم را از زندگی‌مان کوتاه کند.

شاید بزرگداشت تو، بیش از آنکه یادآوری گذشته باشد، آزمونی برای امروز ماست. آزمونی که از ما می‌پرسد آیا هنوز می‌توانیم در برابر بی‌عدالتی سکوت نکنیم؟ آیا می‌توانیم با انسانی که شبیه ما نیست، با کسی که باور دیگری دارد یا از سرزمینی دیگر آمده است، با احترام رفتار کنیم؟ آیا می‌توانیم به‌جای پرستیدن شکوه گذشته، چیزی از آن برای ساختن آینده بیاموزیم؟

ای کوروش، نامت برای من تنها یادگار یک امپراتوری نیست؛ یادآور این حقیقت است که هیچ تمدنی صرفاً با شمشیرهایش بزرگ نمی‌شود. تمدن، آنجایی آغاز می‌شود که انسان، انسان دیگر را نه وسیله‌ای برای رسیدن به خواسته‌های خود، بلکه موجودی شایسته احترام بداند.

امروز اگر از تو سخن می‌گوییم، نه برای آن است که در سایه نامت پنهان شویم؛ برای آن است که از خود بپرسیم با میراثی که به ما رسیده، چه کرده‌ایم.

ایران، تنها خاکی نیست که زیر پای ماست. ایران، مسئولیتی است که میان نسل‌ها دست‌به‌دست شده است. گذشته‌اش را نمی‌توانیم تغییر دهیم، اما در برابر آینده‌اش بی‌مسئولیت نیستیم.

و شاید بهترین ادای احترام به کوروش، نه بر زبان آوردن نامش در روزی از سال، بلکه زنده نگه داشتن ارزش‌هایی باشد که دوست داریم با نام او به یاد آوریم.

زیرا تاریخ، به ستایشگران بیشتری نیاز ندارد؛ به انسان‌هایی نیاز دارد که از آن چیزی بیاموزند.

نام‌ها در تاریخ می‌مانند، اما این کردار ماست که مشخص می‌کند شایسته کدام نام بوده‌ایم.