درآمدی بر «مدل علمی MM»؛ گمشدهی سیاستگذاریهای کلان در ایران
نویسنده: مهدی محمدی نهند
ایران، کشوری با تنوع فرهنگی کمنظیر است؛ موزائیکی از زبانها، آداب و جغرافیاهای روانی. با این حال، در طول دهههای گذشته، سهم «روانشناسی» در شناخت این تنوع، عملاً صفر بوده است. ما در سیاستگذاریهای فرهنگی و تربیتی، یا دچار «یکسانسازیِ دستوری» شدهایم و یا «اصالتگراییِ طردکننده». اما آیا راه سومی وجود دارد؟

پاسخ این پرسش، تولد یک شاخه علمی جدید است: «روانشناسی قومیت».
چرا روانشناسی قومیت یک ضرورت است؟
علوم انسانیِ وارداتی، اغلب بر اساس جوامع همگون غربی تدوین شدهاند. روانشناسی اجتماعی کلاسیک، به رفتار گروهی میپردازد، اما به «تفاوتهای عمقساختاری» که ناشی از پیشینه تاریخی، زبان مادری و جغرافیای
زیسته یک قوم است، ورود چندانی ندارد
وقتی از «دیانای روانی» یا «جغرافیای روانی» در مدل علمی MM صحبت میکنیم، مقصودمان فرار از کلیشههای سطحی است. ما به دنبال تبیین این هستیم که چگونه هویت قومی در لایههای پنهان روانشناختی فرد نهادینه میشود و چگونه میتوان این هویت را بدون تعارض، به «تعلق ملی» پیوند زد.
مدل علمی MM چیست؟
مدل «روانشناسی قومیت» (مدل MM)، برای نخستین بار در کشور، تلاشی نظاممند برای تبدیل هویتهای متنوع قومی به «مزیت رقابتی ملی» است. این مدل با تکیه بر چهار رکن اصلی:
۱. فردی (خودآگاهی قومی)
۲. گروهی (روابط بینگروهی)
۳. اجتماعی-فرهنگی (بافت محیطی)
۴. سیاسی-اقتصادی (عدالت ادراکشده) زیسته یک قوم
در پی حل بحرانهای هویتی است که امروز در مدارس، محیطهای کاری و سیاستگذاریهای کلان گریبانگیر کشور شدهاند.
فراخوان به نخبگان و مسئولان
این یادداشت، دعوتی است برای گذار از رویکردهای سنتی به سوی «حکمرانی هوشمند و دادهمحور». ما برای تثبیت این نظریه علمی در عرصههای دانشگاهی و سیاستگذاری، نیازمند دو امر هستیم:
۱. نقد علمی: از اساتید محترم روانشناسی، جامعهشناسی و علوم سیاسی دعوت میکنم تا این چارچوب نظری را به چالش بکشند. علم در مسیر دیالوگ رشد میکند.
۲. دادههای میدانی: سیاستگذاری بدون داده، کور است. «طرح ملی سنجش روانشناسی اقوام» که هماکنون در حال اجراست، نقطه شروع جمعآوری دادههای بومی برای این مدل است
قدم اول؛ مشارکت در پیمایش ملی
از کلیه پژوهشگران، دغدغهمندان حوزه هویت ملی و تصمیمگیران تقاضا دارم با صرف ۲ دقیقه زمان، در این پیمایش علمی شرکت کنند. نتایج این پیمایش، خشت اولی برای تدوین راهکارهای نوین در آموزشوپرورش، وزارت فرهنگ و نهادهای سیاستگذار خواهد بود.
🔗 لینک مستقیم پرسشنامه پیمایش ملی روانشناسی قومیت
توسعه ایران، از مسیر «شناخت خود» میگذرد. شناخت ما از «خودِ ایرانی»، بدون درک عمیقِ تکثراتش، ناقص است. بیایید این پارادایم نوین را با هم به بلوغ برسانیم
است، ورود چندانی ندارد.