نامم کسری است، یا لااقل آن روزها که هنوز فکر میکردم نامها نشانهٔ حقایقاند، خودم را کسری میخواندم. آن روزگار برایم صحنهٔ امتحان نبود؛ صحنه جلوهگریِ قطعی من بود. همهچیز را گردآورده بودم: خانواده، کسبوکار، چند دوستِ معتبر و یک غرورِ نسبتاً سالم که میگفتم به آن حق دارم. زندگیام مجموعهای از اتفاقهای نامبارک بود که همیشه تقصیرِ دیگری را ثابت میکرد: بازار بد، شریک خائن، عشق اشتباه، رانندهٔ بدشانس. من استادِ این روایت بودم — استادِ این که چرا مقصودم محقق نمیشود.
سالها گذشت و چیزی در درونم پوسید؛ نه بهسرعت که قابل دیدن باشد، بلکه به آرامی، چون ملاتِ دیواری که هر بار باران بر آن میبارد. یک روز تصمیم گرفتم رسم را به سبکِ شاهان اجرا کنم: قسمت کردم آن چیزی را که داشتم؛ قسمت کردم روزگارم، اما نه مرا را، بلکه اختیارم را. گفتم: «هرکس سهمش را بگیرد و زندگیش را بسازد.» دو پسر و یک دختر داشتم — دو پسر که عصای دستِ من بودند در کسبوکار، یک دختر که همیشه نگاهش ملایم و خاموش بود. یکی از پسرها صدای بلند و تند داشت؛ دیگری نرم و محاسبهگر. دختر اما با نگاهِ بیادعایی عشقش را نشان میداد، نه با خطابه.
من گفتم: «آنکه بیشتر مرا تحسین کند و از من تعریف کند، سهمِ بزرگتر میبرد.» این حکمِ ساده از غرور درآمد؛ از نیاز به آینهای که از خودِ من تعریف کند. پسرها دو جور بازیِ آشیانهشده اجرا کردند: هر کدام بر سر من آوازِ تعریف خواندند. دختر که در این نمایشِ چاپلوسانه سکوت کرد، بهعنوان ناشکوهِ راستین به گوشهای رانده شد. من تقسیم را کردم و خیال کردم بارِ آینده از دوشِ من برداشته شده است.
همان شب باران آمد. خوشخیالیِ من در ظرفِ کوچکِ غرور شکست. پسر بزرگ کاسبی را ترک کرد و با وعدههای رنگارنگ رفت؛ پسر متوسط اما در پشتِ نقابِ مهربانی نقشهای ریخته بود برای مالکیت. دختر اما، با سکوتِ همیشگیاش، به تنها چیزی که میتوانست فکر کند — حفظِ کرامت — مشغول ماند. من که فکر میکردم دیگر هر چه شده است، گوشهای نشستم و از بختِ بد دنیا شکوه کردم. این عادتِ قدیمی بود؛ هر ناکامی را میتوانستم به پای حادثهای بیرونی بیندازم.
چند روز بعد، در کوچهای تاریک و تر، مردی را دیدم که در گوشهای مینشست و دستش را مقابلِ آفتاب میگرفت. نگاهش پر از چیزهایی بود که من نمیفهمیدم. او گفت: «آیا میخواهی نیمنگاهی به فردای خود بیندازی؟» جوابِ این سؤال آنقدر ساده بود که جا داشت نخندم؛ گفتم: «بله.» او لبخندی زد که بیشتر شبیه بستنیای ذوبشده بود و گفت: «چه قدر میخواهی ببینی؟» من گفتم: «کافیست تا بدانم که حق با من بوده یا نه.» او از جیبش چیزی درآورد — یک قطعهٔ براق و کوچک، شبیه آینهای قدیمی. «نگاه کن»؛ و من نگاه کردم.
نخستین تصویر، شبحی نبود از یک سال یا ده سال بعد؛ بلکه تکهای از یک روزِ مشخص بود: شبی که همهٔ درها را بر من میبستند و من تنها با قاشقِ سردِ غذا در دست، در خانهای که دیوارهایش بوی سرزنش میداد، تکیه دادهام. دیدم پسر بزرگ، با چشمانِ خیره و خاکی، در خیابان میخندد؛ دیدم پسر دوم پشتِ میزِ تحریر روبهرو با وکلا، امضاء میکند؛ دیدم دختر اما در اتاقِ آفتابخوردهای کتاب میخواند و برگههایی را ونجان میکند. دیدم که من، انگار نه، درختی برهنه شدهام و باد از هر سو میوزد.
بازگشتم و گفتم: «این یک تصویر است، یک احتمال.» او گفت: «تصویر به خودت ربط دارد.» وقتی به خانه برگشتم، چیزی در من شکست که نه صدایش را میشنیدم و نه توانش را داشتم بگویم که چرا. زندگی همانطوری که آینه نشان داده بود پیش رفت؛ یا شاید من آن زندگی را چونان بهانهای پذیرفتم تا خودم را از هر گونه مسئولیتی باز دارم. پنهانکاری من با تصویر آینده عجیب همزیستی کرد: آن تصویر هر از گاهی در گوشهای از روز ظاهر میشد — نه همهجا، نه واضح — یک قطعهٔ فیلم که من در آن خیره میشدم و سپس بیآنکه تغییری انجام دهم، ادامه میدادم.
پسر بزرگ رفت و زندگیاش را در کوچههای پرشورِ شهر دیگری ساخت؛ من به آن رفتن برخوردم و خشمم را به تقدیر نسبت دادم. پسر دوم قراردادها را امضا کرد و من را از خانه بیرون کرد و خود را مالک جا زد؛ باز هم من تقصیر را به امورِ بیرونی انداختم: «یا زمانه بر من سخت گرفت یا مردم فریب خوردند.» دختر اما ماند، و بیتپش، دست بر پیشانیِ من گذاشت و گفت: «تو خودت شروع کردی.» من آن حرف را نشنیدم؛ یا بهتر بگویم، نخواستنش را نشنیدم.
قدرتِ دیدنِ آینده دیگر به من نعمتی محسوس نشد؛ آن شد یک نفرینِ نرم. من میدیدم و باز هم انتخابهایام را همانگونه تکرار میکردم: بهانهها، فرارها، نقشِ قربانی. چرا؟ چون پذیرشِ خطا سخت بود، زیرا پذیرشِ خطا یعنی پذیرشِ این که من، کسریِ غرورآلود، مسئولِ این سقوط بودهام. غرورِ من از آنجا که تا دندان مسلح بود، اجازه نمیداد که آن را به دستِ دیگری بسپارم: من بیگناهِ بازنده بودم.
اما
زندگی آدم را ناگهانی درس میدهد. یک شب که طوفان پستی آمد و پنجرهها را کوبید، در اتاقم تنها بودم و تصویرِ دیگری دیدم؛ این تصویر نه از آنِ آیندهٔ بیرونی که از درون من بود: همانجا، در میانِ خاکِ دفترم، نامهای یافت میشد که نوشته بود: «پدر، ما محتاجِ تو هستیم، اما تو را از دست دادهایم.» نامه خودم نبود، نامهٔ پسر دوم نبود، نامهٔ دختر بود. دست خطِ دختر — ساده و محکم. او در آن نامه نه التماسی داشت و نه شکوهای. او خواسته بود که من بازگردم و سهمی از زندگی را که به او سپرده بودم پس بگیرم — نه برای خودم، بلکه برای بازسازیِ آن چیزی که من از هم پاشیده بودم.
در آن لحظه، تصویرِ آیندهای که میدیدم دیگر به چشمِ محکومیت نگاه نمیکرد؛ تبدیل به آینهای شد که نشان میداد اگر پا به زمین بگذارم و از این رویاهای معذوریت بیرون آیم، چه ممکن است شود. شاید میتوانستم برگردم، گفتوگو کنم، توبه کنم؛ شاید میتوانستم کارهای کوچکی بکنم: نه انبوهِ حرفهای بزرگ، که دست کم طرحِ عوضشدن. من فهمیدم که دیدنِ آینده بدون عمل، فقط یک نوع خودفریبی است.
روز بعد رفتم سراغِ پسر دوم. دیدم چگونه قراردادها را امضا کرده، اما نه با قلبِ محکم که با دستِ تردید. با آرامیِ شکستخوردهای گفتم: «این راهت را عوض کن، سامانِ خانواده را در نظر بگیر.» او اول خندید، سپس به یادِ روزهایی افتاد که من برایش قصه میخواندم. آن خنده فرو نشست و در خلأِ شلوغِ اتاقش، برای اولین بار حرفِ واقعی شنیده شد: «پدر، تو کجا بودی؟» جواب دادن سخت بود اما گفتم: «من اشتباه کردم.» آن اعتراف مثل سنگی کوچک بود که در آبِ مردابی انداختم؛ موجِ کوچکی آمد اما کافی بود تا سطحِ آب یک لرزه بیفتد.
پس از آن، قدمبهقدم معجزهای رخ نداد. چیزی شبیه آشتیِ کامل اتفاق نیفتاد؛ اما چیز دیگری آمد: حرکتی کوچک و پیوسته. من خانه را مرتب کردم، نامهها را دوباره خواندم، و با دخترم در صبحها قهوه خوردم و دربارهٔ چیزهای ساده حرف زدیم. بدترینِ درسها همانهایی بودند که بهسختی میآموختی: مسئولیتِ انتخاب با خودِ توست، و تنها ارادهٔ کوچکِ روزانه است که میتواند شکست را به تجربه تبدیل کند.
سالها بعد، وقتی از پیری نامنظمام و از پوستِ ترکخوردهٔ غرور عبور میکردم، دیگر آینهای که آن مرد در گوشهٔ تاریک به من داده بود، به خاکستر بدل شده بود؛ اما عواقبش نه. من فهمیدم که پیشگویی اگر نتواند عمل را برانگیزد، تنها محکومکننده است. و شاید تراژدیِ حقیقی همین باشد: دیدنِ آینده و نپریدن برای تغییر. من اما — دیر و کوتاه — پریدن را آغاز کردم.
این داستان پایان خوشی ندارد. آنچه برایم مانده بود، نه بازگشت کاملِ زمان و نه عذرخواهیِ همه، که درسِ روی زمینماندهای بود: اینکه زندگی، پیش از آنکه بهانهها را بپذیرد، از ما انتظار دارد مسئول باشیم. و اگر روزی دوباره تصویری در آینه دیدید که اشتباه خود را نشان میداد، شاید بد نباشد که به آن لبخند بزنید و بگویید: «من این را خواندم؛ حالا چه میخواهی از من؟»
✍🏻 مالک عنایتی، ترم دو علوم آزمایشگاهی
نشریه دانشجویی مسیر
| @masir_mazums | 🌱