کاش هرگز ساعت ۸:۱۵ صبح ۶ اوت ۱۹۴۵ فرا نمیرسید؛ کاش خورشید در سیاه ترین روز تاریخ بشریت طلوع نمی کرد ؛ لحظهای که هیروشیما در کمتر از یک دقیقه با خاک یکسان شد. ۸۱ سال پیش، بمب هستهای «پسرک» (Little Boy)، محصول پیوند نامبارک فیزیکدانان بیتعهد و جنگطلبان بیوجدان، شهری پر از مردمان ساده و سختکوش را که به دنبال روزمرگی هایشان بودند ؛ در گرمای چندین میلیون درجه ذوب کرد.
در بحبوحهی جنگ اقیانوس آرام و در سایهی تسلیم آلمان در جبههی اروپا، «پروژه منهتن» ، به دنبال ماجراجویی میان افکار معیوب سیاست و علم تازه متولد شده ی شکافت هسته ای ، دو بمب اتمی تولید کرد: «پسرک» بر پایهی اورانیوم و «مرد چاق» (Fat Man) بر پایهی پلوتونیوم. گروه ویژهی ارتش آمریکا موسوم به «کامپوزیت ۵۰۹» آموزش دید ، مجهز شد و موافقت ها و اجازه نامه ها را جفت و جور کرد و آمادهی بمباران اتمی پنج شهر هیروشیما، کوکورا، کیوتو، نیگاتا و یوکوهاما شد؛ شهرهایی پرجمعیت و صنعتی، تا بیشترین شوک روانی بر ژاپن و جهانیان وارد شود و به اندازه ی کافی چشمگیر باشد.
افسوس بر نام دانشمندان پر طمطراقی که در این کشتار جمعی دوشادوش آدمکشان آمریکایی، شرافت خود را به لجن کشیدند. آینشتین و زیلارد در نامهای خواستار تأمین ۵ تا ۱۰ کیلوگرم اورانیوم-۲۳۵ و پلوتونیوم-۲۳۹ برای ساخت مرگبارترین سلاح شدند. فیزیکدانی به نام لورنس پیشنهاد داد نمونهای کوچک برای «زهرچشم گرفتن» از ژاپنیها رها شود، اما جیمز فرانک و کامپتون مخالفت کردند تا «شوک حملهی اصلی کم نشود».
تا ۸:۱۵ صبح آن روز، هیروشیما زنده بود. هفت هواپیمای آمریکایی با وجود هشدار رادارها و آژیرهای آماده باش ، طبق برنامه «پسرک» را با ۶۴ کیلوگرم اورانیوم-۲۳۵ در ارتفاع ۵۷۶ متری رها کردند. وزش بادی نابههنگام مسیر بمب را تغییر داد و آن بر فراز بیمارستان شیما منفجر شد؛ بمبی که با وجود شکافت هستهای ناقض و ناکارآمدِ تنها ۱.۷ درصد از موادش، در شعاع ۱.۵ کیلومتری تخریب کامل، آتشسوزی و مرگ آنی برجای گذاشت. در ۴۸ ثانیه، هیروشیما به گورستان ۸۰ هزار نفره بدل شد و طی ماههای بعد ۱۹۰ هزار قربانی دیگر گرفت .
علمی که باید به خدمت انسان در می آمد ؛ جان ببخشد و جانان باشد ؛ حالا شده بود بلای جان انسان .
خلبان بی وجدان در حالی که مدال های افتخار بر سینه اش چسبانده می شد ، با چنان غرور و آب و تابی توصیف میکرد که : «دود مثل جهنم سیاه بالا میرفت ، نور و رنگ هم داشت ؛درونش سفید بود و خاکستری ، و بالایش شبیه درخت کریسمس بود در یک هزارم ثانیه شهر دیگر وجود نداشت.»
این کشتار کافی نبود. ناگاساکی، شهری زیبا میان دو دره، قربانی «مرد چاق» شد؛ هرچند هدف اصلی کوکورا بود. در رقابت اشغال سرزمینی میان آمریکا و شوروی، تصمیم به کشتار ۷۰ هزار نفر دیگر گرفته شد. کوکورا زیر دود و غبار پنهان بود ، امکان دید هدف وجود نداشت ؛ پدافند هوایی و هواپیماهای شکاری ژاپن به داد شهر رسیدند ؛ وضعیت بغرنج شده بود ؛ بمبافکن آمریکایی با سوخت محدود ، بهجای بازگرداندن بمب به پایگاه هوایی در اوکیناوا و یا رها کردن آن در دریا، آن را بر ناگاساکی فرود آورد و به سادگی نوشیدن یک لیوان آب، جان ۷۰ هزار انسان را گرفت ، بدون آنکه سنگ در سینه اش به تپش بیفتد .
بیش از ۹۰ درصد ساختمانهای دو شهر نابود شد. دمای جهنمی ۳۶۰۰ درجه فارنهایتی خطوط راهآهن را سوزاند و شیشه و سفال را ذوب کرد.پس از انفجار اولیه ، فشار هوا در کانون این انفجار به سرعت سقوط کرد . باد معکوس قوی شکل گرفت . نیم ساعت بعد، باران رادیواکتیو سیاه بارید و بازماندگان تشنه از این باران آلوده نوشیدند. آتش تا سه روز ادامه داشت.
سانسور گسترده بود و عکسها و فیلمها توقیف شدند، اما روایتهای پنهانی اثرات وحشتناکی از تابش و بارش هسته ای ، سوختگی ناشی از تشعشع ، مسمومیت پرتوی و مرگهای تدریجی تا یک ماه بعد گزارش شد. از آثار ماندگار، «سایههای هستهای» بود؛ طرح تیرهی اجسام و انسانها که پیش از تبخیر یا سوختن، بر دیوارها و سنگفرشها حک می شد . یک اثر کاملا هنری از شاهکار آمریکا !
قربانیان از سوراخهای بدن خونریزی میکردند، ریزش مو و استفراغ خونی داشتند و بیدرمان ، به طرز رقت باری جان میدادند . جمجمه ها و استخوان های قربانیان روی زمین افتاده بود.
در مجموع نزدیک به ۲۴۰ هزار نفر در دو شهر کشته شدند؛ بیشتر در همان روز و به طور لحظه ای و آنی ، و باقی با سندروم پرتوی حاد.
تشعشع باقیمانده گلبولهای سفید خون را کاهش داد و سرطان به بار آورد. کودکانی که مادرانشان در هفتههای ۸ تا ۲۵ بارداری در معرض تشعشع بودند، دچار میکروسفالی و آنانسفالی شدند؛ ۴۳ درصد نوزادان کمتوان ذهنی بودند و اختلال شناختی، اضطراب و پریشانی روانی تا ۲۰ سال بعد ادامه داشت.
شاید حتی نخبهترین دانشمندان جهان هم گمان نمیکردند بشر تا این حد به بهیمیت نزدیک شود که علم را ابزار جنایت جنگی و نسلکشی کند. امروز، علم پیشرفتهتر شده و بمبهای هیدروژنی، بمبهای هیروشیما و ناگاساکی را به شوخی بدل کردهاند. علم قرار بود در خدمت زندگی بهتر انسان باشد؛ پس چه شد که ابزار کشتار جمعی شد؟ چرا پس از ۸۱ سال، جهان بار دیگر شاهد تهدیدهای آشکار به استفاده از سلاح هستهای است؟ و چرا داشتن این سلاح برای برخی کشورها مشروع و برای دیگران ممنوع است؟ پاسخ این پرسشها، همچنان در ابهامی سنگین باقی مانده است.
✍🏻 م. مردانی
نشریه دانشجویی مسیر
| @masir_mazums | 🌱