همه ما بارها و بارها از نقش و اهمیت مساجد در سالهای ابتدایی انقلاب اسلامی و بهویژه در دوران هشتساله دفاع مقدس شنیدهایم؛ اما شنیدن کِی بود مانند دیدن؟
در سالهای ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی و حتی پیش از آن، مساجد بهعنوان سنگری برای مردم شناخته میشدند و از جایگاه و ارج و قرب ویژهای برخوردار بودند. پیروزی انقلاب از مساجد بال و پر گرفت و پس از آن نیز، در دوران دفاع مقدس، بسیاری از مساجد به پایگاههای فعال مردمی تبدیل شدند؛ پایگاههایی که در آنها انواع آموزشها، نامنویسیها، کلاسهای تربیتی، فعالیتهای پشتیبانی و برنامههای فرهنگی انجام میگرفت. همچنین مساجد محل گردهمایی مردم محله بودند و همین موضوع سبب شکلگیری روابط صمیمانهتر میان همسایگان و افزایش همدلی و همکاری آنان در شادیها، غمها و حوادث مختلف میشد. اما بهتدریج این نقش و اثرگذاری کمرنگ و کمرنگتر شد و بسیاری از جوانان، مسجد را بیش از آنکه کانونی برای رشد، همدلی و فعالیت اجتماعی بدانند، تنها محلی برای برگزاری برخی مراسم مذهبی میشناسند.
خاطرات نسل دهه هشتاد و نود از مسجد، شاید بتوان گفت، بیشتر به ایام خاصی مانند محرم و نهایتاً مراسمهای ولادت و شهادت اهلبیت (ع) محدود میشود؛ این در حالی است که ظرفیت مساجد، به گفته بزرگان و رهبر شهیدمان، بسیار فراتر از اینهاست.
امروزه بسیاری از مساجد شاید تنها در ایام محرم و فاطمیه جمعیت بیشتری را به خود ببینند و در سایر روزهای سال، اگر هم نماز جماعتی برگزار شود، متأسفانه با جمعیتی اندک و میانگین سنی نسبتاً بالا همراه است.
البته هنوز هم مساجد فعالی وجود دارند که در محلههای خود به کانونی گرم، صمیمی و در عین حال بسیار مفید برای ساکنان تبدیل شدهاند؛ محلی برای برگزاری روضههای هفتگی، کلاسهای آموزشی، تدارک مراسمها و گردهم آمدن گروههایی که برای تهیه محصولات، پخت غذا و کمک به نیازمندان یا جبهه مقاومت تلاش میکنند.
یکی از برکات جنگ اخیر، انس بیشتر مردم با مساجد بود. مسجد بار دیگر به محلی برای تدارک و پشتیبانی، تهیه نیازمندیهای رزمندگان، هماهنگی برای حضور در تجمعات و نیز مأمنی برای همدلی و آرام گرفتن دلهای داغدیده تبدیل شد. این تجربه بار دیگر نشان داد که مسجد، هرگاه میداندار باشد، میتواند نقشی فراتر از یک مکان عبادی ایفا کند و به محور همبستگی اجتماعی تبدیل شود.
بیشک ظرفیت مساجد بسیار فراتر از آن چیزی است که امروز از آن بهره میبریم. بهویژه نسل جدید نیازمند ارتباطی عمیقتر با مسجد است؛ ارتباطی که در آن، مسجد تنها مکانی برای اقامه نماز جماعت یا عزاداری حضرت امام حسین (ع) نباشد. هرچند این مراسمها از مهمترین کارکردهای مسجد هستند، اما ظرفیت مسجد کجا و میزان بهرهگیری ما از این ظرفیت کجا...
برای احیای هرچه بیشتر مساجد باید همه ما سهم خود را ایفا کنیم. این تلاش میتواند از حضور پررنگتر مردم در نمازهای جماعت آغاز شود و با برگزاری کلاسهای آموزشی برای کودکان، نوجوانان و بزرگسالان، برنامههای فرهنگی و اجتماعی، جذب نسل جوان و همچنین تقویت جایگاه مسجد در رسانهها و فضای فرهنگی جامعه ادامه یابد. بیشک راههای بسیاری برای بازگرداندن مسجد به جایگاه حقیقی خود وجود دارد که پرداختن به همه آنها در این نوشتار نمیگنجد.
انشاءالله به یاری خداوند متعال و با تلاش همگانی، مساجد بار دیگر همچون گذشته به سنگری امن، پویا و اثرگذار برای مردم و محور فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و دینی جامعه تبدیل شوند.
✍🏻 معصومه جعفری، ترم چهار بهداشت مدارس
نشریه دانشجویی مسیر
| @masir_mazums | 🌱