گاهی در مشاجرات میان افراد می بینیم که یکدیگر را با واژه «دهاتی» صدا می کنند. در حالی که واژه خوشایندی برای افراد نیست و زمانی که کسی با این صفت خطاب می شود، ابروهایش درهم می رود که چرا او را چنین وصف کرده اند.
کسی که دیگران را دهاتی می نامند، در ذهن خود او را فردی غیرمتمدن، فرودست، و بی فرهنگ می داند. در مقابل فردی که با این صفت خطاب شده، آن را توهینی بزرگ می بیند که دیگری به او نسبت داده است.
اینجا بحثی بر سر دعوا و مشاجرات روزانه افراد و استفاده از صفت «دهاتی» نیست. قصد ما تبیین این موضوع است که چه کسانی در زمره دهاتی ها قرار می گیرند و دایره تعریف این واژه چه کسانی را در بر می گیرد؟
تصور می کنم اگر بشود برای دهاتی بودن یک تعریف جامع ارائه داد، آنوقت می توانیم بگوییم چه کسانی دهاتی هستند و چه کسانی از این صفت خارج می شوند.
دهات در فرهنگ دهخدا جمع «ده» به معنی روستاست و در مجموع به تعداد زیادی روستا گفته می شود. دهاتی یعنی کسی که در روستا زندگی می کند. اما در روابط اجتماعی این واژه برای افرادی استفاده می شود که با آداب معاشرت آشنایی ندارند و به اصطلاح سوار ماشین مدرنیزاسیون نشده اند. این افراد در نحوه صحبت کردن، لباس پوشیدن، راه رفتن، ارتباط برقرار کردن با اطرافیان و ... دچار مشکل هستند. زمانی که با این چنین افرادی برخورد می کنیم، ناخودآگاه واژه «دهاتی» و یا واژه های مصادف با آن در ذهن متبادر می شود.
فردی که بی توجه به حقوق شهروندان از خیابان عبور می کند، فردی که در زمان دعواها و مشاجرات از واژه های غیرمعمول و رکیک استفاده می کند، فردی که توانایی پذیریش بسیاری از آداب امروز را ندارد، فردی که به حقوق همسایه توجهی ندارد، فردی که تصور می کند تمام خلق خدا برای خدمت به او آفریده شده اند و ... همگی در دایره تعریف دهاتی می گنجند.
اما آیا می توان برای دهاتی بودن مرز جغرافیایی نیز تعیین کرد؟
خیر. برای دهاتی بودن مرزی وجود ندارد. چه بسا روستاییانی که مشمول این صفت نمی شوند. این افراد (دهاتی ها) نسبت به همنوع خود رفتاری پسندیده و مطابق با عرف جامعه ندارند. انسانهای دهاتی می توانند در مرکز یک شهر بزرگ یا پایتخت باشند، اما همچنان دهاتی رفتار کنند. دهاتی بودن به این معنا نیست که فرد روستازاده یا روستایی باشد، یک فرد ممکن است گریه نوزادی اش در فضای شهر پیچیده، در شهر نفس کشیده و با خیابان های شهر بزرگ شده باشد، اما بی آنکه بداند، دهاتی رفتار می کند.
پس دهاتی بودن ارتباطی با جغرافیا، محل تولد و یا زندگی افراد ندارد. این رفتار، کردار و گفتار انسانهاست که تعیین می کند آنها در ردیف دهاتی ها قرار می گیرند یا خیر. انسانها می توانند در دور افتاده ترین روستاها زندگی کنند، اما سرفراز و بالنده باشند. همانطور که روستایی بودن موجب دهاتی شدن فرد نمی شود، شهری شدن هم این صفت را از افراد دور نمی کند.