
رعایت اصول «اخلاقی» موضوعی تازه و یا ابتکاری جدید نیست و همواره با تعلیم و تربیت همراه بوده است، اگر چه در معنای واقعی آن و هدفی که دارد، به خصوص درنحوه ی عملکرد و آموزش آن، همواره اختلاف عقیده وجود داشته است.
اکثر ما معتقدیم که اجتماع امروز از نظر اخلاقی به «انحطاط بزرگی » دچار شدهاست، با این حال خود را جزء اقلیتی که در این طبقه نیستند، محسوب میکنیم. اگر چه از نظر تئوری قبول داریم که نباید به کسی بد کرد یا به جای آزار رساندن به یکدیگر بهتر است به یکدیگر کمک کنیم، اما در عمل معمولاً به اصول اخلاقی توجه نمیکنیم. با اینکه زندگی روزمره همواره مملو از موقعیتهایی است برای عمل به اخلاق، اما به راحتی از کنار این موقعیتها میگذریم.
برای درک این موضوع کافی است به خود نگاه کنیم. اول به رفتارمان و بعد به سیل افکار و احساساتی که دائم از ذهنمان میگذرد:
تحقیر دیگران، خودخواهی و راحت طلبی، بدگویی کردن، بی تفاوت بودن به موقعیت دیگران، خوشحال شدن از شکست دیگران، حسادت، کینه و غیره.
برای اخلاقی عمل کردن نمی توان طرحی از قبل پیشبینی شده پیشنهاد داد که تمامی موقعیتها را در بر بگیرد، بلکه این بر عهدهی هریک از ماست که با استفاده از شعور و فکر و استدلال خود، در هر شرایط کنش صحیح را تشخیص دهیم. با این حال اصول و قوانینی کلی وجود دارند که رجوع به آن ها میتواند ما را به انتخاب روش صحیح رهنمون کند.
در کتاب هوش اخلاقی، مولف در صدد است با بیان مواردی واقعی ما را به فکر وا دارد تا نگاه تازه ای به زندگی روزمرهمان بیندازیم، پیش قدم شویم و تمرین کنیم تا دیگر دستخوش هیجانات و پیشداوریها نشویم یا تحت سلطهی اتفاقاتی قرار نگیریم که خشمگینمان میکردند یا ما را از خود به در میکردند.
بطور مثال وقتی با کسی اصطکاک و مشکل داریم، افکار ناشی از رنجش، حسادت وتنفر چنان بر ما چیره میشوند و ما را درگیر حالات عاطفی و هیجانی خصومت آمیز میکنند که فقط به منافع خودمان فکر میکنیم و تقریباً نمیتوانیم به هیچ چیز دیگری فکر کنیم.
در این حالت میدان دید ما به شدت کاهش پیدا میکند و ما فقط شخصی را که با او مشکل داریم مسئول همهی مشکلات و رنجهای خودمان تلقی میکنیم.
برای شناختن موانع درونی نیاز به یک هوشی فراتر از هوش عاطفی و اجتماعی داریم، هوشی که ما را در شناخت نقاط قوت و ضعفمان یاری میدهد و موجب خودشناسی در ما می شود و آن، هوش اخلاقی است.
هوش اخلاقی، یکی از مؤلفههای هوش معنوی یا عقل سلیم است. قرار گرفتن دو واژهی هوش و اخلاق در کنار هم، بیانگر داشتن هوش و مهارت است که با تکیه براصول اخلاقی الهی صحیح و عقل سلیم، ما را در خودشناسی و درنهایت حل چالشها و مسائل روزمره یاری میدهد.
درواقع ما با فراگیری اصول اخلاقی الهی صحیح و عمل کردن مطابق با آنها، عقل سلیم یا قوهی تشخیص و تمیز خوب از بد را در خودمان پرورش میدهیم. هنگام مواجه با یک پیشامد، این هوش اخلاقی است که با کمک گرفتن از مهارت شناختی عقل سلیم، و پردازش سریع اصل اخلاقی متناسب با آن موقعیت، موجب بروز رفتاری عقلانی و منطقی در ما میشود.
ما غالباً در هر پیشامدی به هنگام اصطکاک با دیگران، رفتاری واکنشی و هیجانی از خودمان نشان میدهیم، اما با فاصله گرفتن از آن پیشامد، یعنی وقتی که هیجانات درما فروکش می کنند، با مرور و تحلیل دوبارهی آن ماجرا تازه متوجه قصور و اشتباه خودمان میشویم.
هوش اخلاقی توان و استعدادی است که هرچه بیشتر در خودمان پرورش بدهیم، واکنشهای ما کم تر آنی، واکنشی و هیجانی میشود و بیشتر مبتنی بر اخلاق اصیل و خرد و عقل سلیم خواهند بود.
شما میتوانید کتاب در جستجوی هوش اخلاقی را از سایت jeihoon.net سفارش دهید یا نسخه الکترونیک آن را از پلتفرمهای طاقچه، کتابراه و فیدیبو خریداری کنید.