دیجیکالا Digikala اخیراً سیستم دیجیکلابش رو به دیجیکوین تغییر داده؛ سیستمی که قبل از این با دیجیپوینت، به کاربرها بابت کارهایی مثل خرید، ثبت نظر، دعوت دوست و شرکت در چالشها امتیاز میداد. امتیازهایی که بیشتر برای تخفیف، قرعهکشی، هدیه یا مزایای داخل خود پلتفرم استفاده میشدن.
حالا با دیجیکوین، این پاداشدهی شکل پولیتر و ملموستری گرفته. ایدهاش هم روی کاغذ مشخصه: کاربر بیشتر درگیر بشه و مشارکتش بره بالا.
ولی خب شما وقتی انگیزه کاربرها پولی میکنی کار خیلی پیچیدهتر میشه وقتی انگیزهی کاربر از امتیاز و مزیت به چیزی شبیه پول تغییر میکنه، کیفیت مشارکت هم همونقدر سالم میمونه؟
خیلی از پروژههای بزرگ و موفق community based جهان همشون بدون پول رشد کردن و ادامه دادن بهعنوان کسی که سالها توی حوزهی community building و بالا بردن engagement کار کرده، باید بگم پولی کردن انگیزهی کاربر همیشه یکی از حساسترین و پرریسکترین تصمیمهاست.
اگه درست طراحی نشه، خیلی راحت میتونه تعامل واقعی رو ببره سمت رفتارهای مصنوعی و سودمحور. مشکل اصلی از جایی شروع میشه که برای کارهایی مثل خرید، کامنت گذاشتن، تعامل کردن یا حتی برگشتن به اپ، پاداش نقدشونده یا شبهنقد تعریف میشه. اونجا کاربر لزوماً برای ارزش، تجربه یا ارتباط با برند وارد نمیشه؛ میاد که از خود سیستم درآمد بگیره. و همینجا engagement سالم تبدیل میشه به engagement مصنوعی.
توی چنین مدلی معمولاً کامنتهای فیک یا کمکیفیت زیاد میشن. کاربرها بهجای مشارکت واقعی، دنبال این میرن که چطور سیستم رو برای گرفتن جایزه بهینه کنن. کیفیت community پایین میاد، فضای اعتماد آسیب میبینه و تعداد کامنتها هم شاید ظاهراً رشد کنن، ولی این رشد لزوماً به وفاداری واقعی تبدیل نمیشه.
برند هم در بلندمدت هزینه میکنه، بدون اینکه الزاماً رابطهی عمیقتر و واقعیتری با کاربرش ساخته باشه. به زبان ساده، اگه انگیزهی اصلی کاربر پول باشه، engagement بهجای meaningful participation تبدیل میشه به reward hunting و این برای یه پلتفرم بزرگ، مخصوصاً توی اکوسیستم retail، میتونه خطرناک باشه، چون شما ممکن پول خیلی زیادی خرج کنی و خروجی واقعی نگیری
نقد من این نیست که پاداش دادن ذاتاً بده. اتفاقاً incentive میتونه ابزار خوبی باشه. ولی فرق مهمی هست بین اینکه برای تقویت یک رفتار واقعاً ارزشمند پاداش بدی، یا صرفاً برای ساختن رفتار نمایشی و کمعمق جایزه پخش کنی.
به نظرم اگه دیجیکالا میخواد این سیستم رو ادامه بده، باید پاداش رو به رفتارهای واقعا کیفی و قابلسنجش وصل کنه که خیلی سخته؛ سیستم ضدتقلب و ضداسپم جدی داشته باشه؛ فعالیتهایی که راحت میشن ازشون سوءاستفاده کرد رو محدود کنه؛ و تمرکزش روی community value باشه، نه فقط activity volume و عددهای خوشگل داشبورد. تازه احتمالش زیاده یک سری بچهزرنگ بتونند با AI کامنت سکشن و قسمتهای مختلف رو کامنتباران بیفایده بکنند، یعنی هوش مصنوعی میتونه و بلده که کامنت semi-good بگذاره که خیلی شبیه تجربه انسانیه.
وگرنه دیجیکوین ممکنه بهجای یک ابزار رشد، تبدیل بشه به ماشین تولید رفتارهای مصنوعی، چیزی که شاید کوتاهمدت KPIها رو بالا ببره، ولی بلندمدت به اعتماد، اصالت و سلامت کامیونیتی ضربه میزنه. به قول ترامپ خواهیم دید چه خواهد شد.