
دو هفته پیش داشتم چیزایی که به ذهنم میرسید رو به هم میچسبوندم و گوگل میکردم که یهو این عبارت رو نوشتم:
philosophical razor
خوشبختانه یه صفحهی ویکیپدیا با همین عنوان اومد و شروع کردم به خوندنش. انقدر برام جالب بود که چند ساعت درگیرش شدم و بالاخره امروز تصمیم گرفتم شروع کنم در مورد چیزایی که خوندم بنویسم. مثل خیلی از چیزای دیگه، تو سایتهای فارسی مطالب مرتبط خوبی پیدا نکردم و قصد هم ندارم این خلا رو پر کنم. اگه موضوع برای شما هم جالب بود، توصیه میکنم از ویکیپدیای انگلیسی شروع کنید. اینجوری اصل عبارتهایی که به جاشون از ترجمههای مندرآوردی خودم استفاده کردم رو هم پیدا میکنید. جهت سلب مسئولیت هم باید بگم چیزایی که مینویسم، برداشتی هست که خودم از طریق مطالعات خیلی محدود بدست آوردم، در نتیجه خیلی روش حساب نکنید.
به قوانین دمدستیای که برای رد کردن ایدههای نادرست ابداع شدن، میگن تیغ فلسفی. بهشون میگن تیغ، چون باهاشون توجیهات و نظرات غلط رو میشه بُرید و انداخت دور. دمدستی بودنشون به این معنیه که در عین منطقی بودن، قابل فهم و قابل استفاده هستن، ولی اثباتی براشون نداریم و الزاما همواره درست نیستن. بیشتر به این درد میخورن که تو دام یه سری خطاهای رایج نیفتیم. در ادامهی این متن میخوام در مورد تیغ هانلون بنویسم.
ترجیح میدم بدون رفتن دنبال تاریخ پیدایش این تیغ، در مورد مفهومش بنویسم. عبارات مختلفی هستن که ازشون به عنوان ریشهی این تیغ یاد کردن. یکی از اونها به این شکل بیان شده:
Never attribute to malice that which is adequately explained by stupidity.
من اینجوری ترجمش میکنم: وقتی میشه چیزی رو با ندونمکاری توجیه کرد، لازم نیست دنبال قصد و غرض بگردی. برداشتهای خودم رو میتونم با عبارتهای زیر بیان کنم:
اهمیت تیغ هانلون به این دلیله که ما به طور پیش فرض بر عکس اون فکر میکنیم، یعنی دوست داریم دنبال تئوری توطئه باشیم. این هم فکر میکنم یه ریشهی تکاملی داشته باشه. یه جایی هم خوندم دلیلش اینه که ذاتا خودخواه هستیم و خودمون رو بیش از حد مهم تصور میکنیم و دوست داریم اتفاقها رو جوری تفسیر کنیم که خودمون رو همه جا ببینیم. نتیجه این میشه که فکر میکنیم همهی دنیا داره باهامون میجنگه. خلاصه این که باید تو ذهنمون نگهش داریم تا تمایلات درونی نادرستمون کار دستمون نده.
تا اینجا فکر کنم واضح شده که چه مشکلی داریم. حالا به این بپردازیم که این مشکل از کجا میآد و ربطش به خطاهای ذهن ما چیه. یه جایی این چهار تا مورد رو گفته که من ترجمه، دستکاری و خلاصش میکنم:
ما درگیر یه سری خطاهایی هستیم که میتونه کیفیت زندگیمون رو به شدت پایین بیاره. بهتره بشناسیمشون و برای مقابله باهاشون آماده باشیم. تیغ هانلون رو برداریم و تئوری توطئه رو ببُریم بندازیم دور، خودمون هم بیش از حد جدی نگیریم.