در سکوت عجیبی، تنها صدای برخورد قاشق فلزی با دیوارهی لیوان به گوش میرسد؛ قاشقی که با تمام توانش تلاش میکند مقدار زیادی شکر را در چای حل کند. صدایی که شاید برای خیلیها چیزی جز یک صدای معمولی صبحگاهی نباشد، اما برای شمسی خانم، حکایت شروع یک روز دیگر است.
شمسی از آن آدمهایی نیست که حوصله خوردن صبحانه سر کار را داشته باشد. صبحانهاش را همانجا، با همان چای شیرین و لقمهای که عجلهای خورده میشود، تمام میکند. کمی بعد، خودش را با اولین خط مترو به مقصد میرساند تا پیش از ساعت هشت، سر کار باشد.
از مترو هم همیشه عادت دارد پیاده خودش را به محل کار برساند. مسیری که بیشتر روزها از میان سیل جمعیت میگذرد و در نهایت به ردیفی از بنزهای استیشن پارکشده ختم میشود؛ ماشینهایی که آدمها را از زندگیشان جدا میکنند و برای آخرین بار به جایی میآورند که شمسی در آن کار میکند.
با اولین نگاه مردم به شمسی، روز با سیلی از حقیقت وارونه آغاز میشود.
شمسی اما یک تکلبخند با خودش دارد. نه از آن لبخندهایی که از سر خوشحالی روی صورت مینشینند؛ بیشتر شبیه عادتی قدیمی است برای اینکه سرمای آنجا را کمی قابلتحملتر کند.
بعد از چند خوشوبش کوتاه، همانهایی که بیشتر از جنس اجبارند تا صمیمیت، لخلخکنان به سمت لباس کارش میرود. لباسش را میپوشد، دستکشها را بالا میکشد و آرام، از میان تشتهای قرمز و حوضچههایی که سدر و کافور در آنها در سکوت اسیرند، عبور میکند.
به سراغ اولین اربابرجوعش میرود.
شمسی همیشه سعی میکند سکوت خودش و اربابرجوع را بشکند. مخصوصاً وقتی اربابرجوع تنها آمده باشد؛ وقتی هیچ همراهی، دوستی یا خانوادهای پشت در منتظرش نباشد.
شاید برای همین است که شمسی با هر کدامشان کمی حرف میزند.
نه برای اینکه جوابی بگیرد.
به احترام اینکه تا همین چند ساعت پیش، کسی بودهاند که جواب میدادهاند.
گاهی از آنها میپرسد اسمشان چیست، اگر بداند. گاهی با خودش حدس میزند چند سالشان بوده. از بدن یا حتی جای زخم کوچکی روی بدنشان، برایشان داستانی میسازد.
بعد شروع میکند به شستن.
شمسی در ذهن خودش برای هر کدام داستانی دارد.
یکی را زنی میبیند که صبحها زود از خواب بیدار میشده و هیچوقت به موقع سر کار نمیرسیده. یکی را پیرزنی تصور میکند که سالها منتظر تلفن پسری بوده که هیچوقت زنگ نزده. یکی دیگر را هم دختر جوانی میبیند که لابد هزار کار نیمهتمام داشته؛ کتابی که هنوز تمام نکرده، پیامی که هنوز جواب نداده و لباسی که قرار بوده فردا بپوشد.
بعضی وقتها هم داستان را خودش نمیسازد.
همراهانشان برایش تعریف میکنند.
در فاصلهی بین شستن و آب کشیدن، صدای دوستان و آشنایان را میشنود که دربارهی اربابرجوعش حرف میزنند؛ از خاطراتی که حالا ناگهان مهم شدهاند. از اینکه چقدر آدم خوبی بوده، چقدر زحمت کشیده، چقدر بچههایش را دوست داشته، چقدر بدهکار بوده، چقدر بدهکار داشته، کجا کار میکرده و قرار بوده بعد از بازنشستگی چه کار کند.
شمسی همه را میشنود.
بعد از پایان شیفت کاری، بعد از شستن تعداد قابلتوجهی پیکر، شمسی کمی از شلوغی فاصله میگیرد. جایی کنار دیوار، همانجایی که همیشه چند دقیقهای برای خودش میایستد. دستش را در جیب لباسش میکند و از میان پاکت مچالهشده، یک نخ بهمن کوچک بیرون میکشد. سیگار را گوشه لبش میگذارد، کبریت میکشد و اولین پک را آرام و عمیق میزند.
دود را بیرون میدهد و برای چند لحظه به هیچچیز فکر نمیکند.
بعد، مثل همیشه، فکرها خودشان راهشان را پیدا میکنند.
همیشه با خودش فکر میکند که همانطور که پزشکی در بعضی خانوادهها موروثی است، شغل او هم انگار باید نسل به نسل بچرخد. پدر خدا بیامرزش غسال بود. خودش هم غسال شد. انگار در خانوادهی آنها چیزی به ارث میرسد که نه در شناسنامه نوشته شده و نه کسی برایش وصیتنامهای تنظیم کرده؛ چیزی شبیه یک وظیفهی نانوشته.
اما شمسی هیچوقت دلش نمیخواست غسال باشد.
اگر دست خودش بود، ترشیفروش میشد.
عاشق ترشی بود. از آن آدمهایی که سر سفره قبل از اینکه کسی بشقابش را بردارد، سراغ شیشه ترشی را میگیرد. مهارت عجیبی هم در درست کردنش داشت؛ ترشی لیته، مخلوط، سیرترشی، هفتبیجار... هر کدام را با وسواس خودش درست میکرد. همیشه میگفت اگر یک روز پولی دستم بیاید، یک مغازه کوچک میزنم، پشت ویترینش شیشههای ترشی میچینم و روی سردرش مینویسم «ترشی شمسی»
اما پول هیچوقت دستش نیامد.
و مغازهای هم در کار نبود.
همه این فکرها، آرام و کشدار، در یک عصر سرد آبانماه از سر شمسی عبور میکنند. برگهای خشک روی زمین میچرخند و ته سیگارش آرامآرام کوتاهتر میشود.
هر از گاهی هم یادی از یدالله میافتد. یدالله مدت زیادی خاطرخواه شمسی بود.
خود شمسی هم، اگر بخواهد با خودش صادق باشد، ته دلش یدالله را دوست داشت. دوست داشت یک روز با هم از همین خیابانها رد شوند، بروند جایی دور از اینجا، جایی که هیچکس او را به اسم «غسال» نشناسد.
اما یک روز یدالله فهمید. همان لحظه، صورتش مثل گچ دیوار سفید شد. نه چیزی گفت، نه دعوایی کرد، نه حتی توضیحی خواست. فقط نگاهش کرد. انگار تازه متوجه شده بود دستهایی که چند بار صورتش را نوازش کردهاند، پیش از آن با چه چیزهایی تماس داشتهاند.
از آن روز به بعد، یدالله کمکم از زندگی شمسی بیرون رفت.
نه با خداحافظی. نه با دعوا. فقط کم شد.
و بعضی آدمها همینطور از زندگی آدم کم میشوند؛ آنقدر آرام که یک روز میبینی دیگر سالهاست چیزی از آنها نشنیدهای.
یدالله هم در نهایت تبدیل شد به یک خاطره.
خاطرهای که شمسی بعضی عصرها، وقتی سیگارش را میکشد، از گوشه ذهنش بیرون میآورد، خاکش را میتکاند و چند دقیقهای تماشایش میکند.
بعد دوباره سر جایش میگذارد.
من هم همراه شمسی، بعد از پایان شیفت، از غسالخانه شماره دو بیرون میآیم. هوا سردتر شده. آبان دارد خودش را برای تمام شدن آماده میکند.
در راه مترو، گلهگزاری شمسی از من شروع میشود.
میپرسد چرا هنوز داستان دوازدهمم را منتشر نکردهام، اما او را قهرمان داستان سیزدهم کردهام. میپرسد اصلاً چرا او؟ از کدامیک از آدمهای زندگیام انتخابش کردهام؟ چه چیزی در او دیدهام که تصمیم گرفتهام قصهاش را بنویسم؟
هر بار که این سؤالها را میپرسد، من فقط نگاهش میکنم و لبخند میزنم.
جوابی ندارم.
یا شاید جواب دارم و نمیخواهم بگویم.
به شمسی نمیگویم که بعضی آدمها را نمیشود از زندگی انتخاب کرد؛ بعضیها خودشان، بیآنکه بفهمی، از جایی میان زندگیات عبور میکنند و یک گوشه از ذهن تو جا میگیرند.
نمیگویم که شاید او را از میان آدمهایی که روزی دوستشان داشتهام انتخاب نکرده باشم؛ شاید از میان آدمهایی انتخابش کردهام که روزی دوست داشتهاند دوستم داشته باشند.
نمیگویم که شاید شمسی ترکیبی از چند آدم باشد؛ کمی از مادری که تمام عمرش را صرف زندگی دیگران کرد، کمی از زنی که فرصت انتخاب کردن نداشت، کمی از کسی که دوستش داشتم و هیچوقت نماند و کمی هم از خود من.
شمسی دوباره سؤال میکند.
«خب؟ بالاخره منو از کجا آوردی؟»
باز هم لبخند میزنم.
آهی میکشم و نگاهم را از او میدزدم.
حالا که فکرش را میکنم، شاید بدانم دقیقاً از کجا به شمسی علاقهمند شدم .از همان جایی که برای همه، نقطهی پایان زندگی بود. از همان جایی که آدمها دیگر چیزی برای گفتن نداشتند و شمسی، آرام و بیهیاهو، آخرین کسی بود که با آنها حرف میزد.
شاید عجیب باشد؛ اما من شمسی را نه در میان زندگی، که درست در نقطهی پایانش پیدا کردم.
جایی که آدمها از تمام نقشهایی که در طول زندگی بازی کرده بودند خلع میشدند؛ دیگر پدر نبودند، مادر نبودند، معشوق نبودند، بدهکار نبودند، پزشک نبودند، کارگر نبودند. فقط یک بدن بیصدا بودند و شمسی کسی بود که آخرین رد زندگی را از تنشان میشست.
من از همانجا به شمسی علاقهمند شدم. نه به خاطر شغلش. نه به خاطر قصههایی که برای مردهها میساخت. بلکه به خاطر اینکه فهمیدم خودش، بیشتر از هر کسی که میشناسم، با پایان آشناست و با این حال هنوز صبحها چای شیرین میخورد، سیگار میکشد، عاشق ترشی است، از یدالله دلخور است و برای مغازهای که هیچوقت نداشته نقشه میکشد.
زنی که هر روز پایان زندگی دیگران را میشوید، اما خودش هنوز برای فردا برنامه دارد. من، درست در همان جایی که زندگی دیگران تمام میشد، برای اولین بار متوجه شدم که زندگی شمسی هنوز ادامه دارد.
پ.ن: با الهام از موسیقی Adagio in G Minor از Tomas Albinoni.