کاناتای دوازدهم
پرده اول
مثل همه روزهای قبل، مشغول به زندگی در پوستهی انسانی خودم بودم. چنان غرق در نقش خود شده بودم که گهگاه هویت واقعیام را فراموش میکردم. همه چیز دقیقاً از جایی شروع شد که در مسیر خانه، زنی زیبا و آشنا را دیدم. البته برای شما یک زن زیبارو بود، اما برای من، او «سنوئی» بود.
از وقتی خانهی پدری را ترک کرده بودم، هیچ خبری از برادران و خواهرانم نداشتم و حتی با همه زیرکی خودم هم هرگز پیشبینی نمیکردم که سنوئی را زودتر از بقیه خانواده ببینم. سنوئی، امینترین فرزند مادرم است و میدانستم آمدنش بیارتباط با مادر نیست. اما مادر؟
حدسم درست بود. سنوئی، برای اولین بار بعد از هزاران سال، مرا با نام واقعیام صدا زد و سپس پیامی از مادر آورد: دعوت به دیدار در باغ ویلون. این دعوت برایم بیش از هر چیزی غریب بود. سالها مطمئن بودم که پدر هر از گاهی به صورت پنهانی مرا زیر نظر دارد، اما مادرم؟ غیرممکن بود.
آخرین خاطرهای که از مادرم در ذهن داشتم، زجههایش پس از مرگ لیلیت بود و صادقانه بگویم، شماها آن را به گونهای دیگر شنیدهاید. البته جد اول شما، بهتر از هر کسی آن صدا و درد را به یاد دارد.
مادرم خواسته بود که به دیدارش در باغ ویلون پاسخ دهم. هیچ منطقی وجود نداشت که بتوانم این درخواست را رد کنم. هرچقدر هم او را در مرگ لیلیت مقصر بدانم، باز هم بخشی از آتشم مشتاق دیدارش بود. نه هر جایی، بلکه در باغ ویلون؛ شاید بهانهای برای لیلیت.
اما نمیدانستم مادر این بار چه میخواهد. هزاران فکر با سرعت نور از ذهنم گذشت. درست قبل از اینکه بخواهم به افکار جدیدم چنگ بزنم، سنوئی با خجالتی آشکار، پیامی دیگر برایم فرستاد:
«مادر انتظار دارد تنها نباشید.»
پرده دوم
حالا شرمندگی سنوئی معنایی تازه پیدا کرده بود. هم من و هم او میدانستیم که منظور مادر «رفوگیل» است. هر دو دریافته بودیم که رفوگیل نخستین انسانی خواهد بود که مادر را ملاقات میکند. سعی کردم هیچ نشانی از شگفتی یا غافلگیری در چهرهام دیده نشود؛ تنها سری به احترام به سوی سنوئی خم کردم و با او خداحافظی نمودم.
در تمام مسیر، ذهنم درگیر این بود که چگونه باید حقیقت را با رفوگیل در میان بگذارم. او نمیدانست من که هستم، و این دیدار ناگهانی بدون تردید سیلی از پرسشها را در ذهنش برمیانگیخت. شاید هم پس از دانستن حقیقت، دیگر میلی به ماندن نداشت.
تمام راه به سناریوهای مختلف فکر میکردم و هیچ راهی جز گفتن حقیقت پیش رویم نمیدیدم. در تمام عمرم هیچگاه تا این اندازه درمانده و بیپناه نبوده بودم. وقتی به خانه رسیدم، خودم را آماده گفتوگو با رفوگیل کردم.
بوی عجیبی در خانه پیچیده بود؛ بویی خوش و آشنا، بویی از خانه پدری. روی میز، بستهای مستطیلی سفید با حاشیه سبز قرار داشت. بسته باز شده بود و درونش خالی بود. ناگهان رفوگیل از آنطرف خانه آمد، با لباسی که به گفته خودش از داخل بسته برداشته بود و گردنبندی ظریف بر گردن داشت. زیباترین لباسی بود که تا به امروز دیده بودم. چهرهاش سرشار از شادی بود، اما سایهای از پرسشگری نیز در نگاهش موج میزد.
در دستش تکه پوستی بود که به زبان ما چیزی روی آن نوشته شده بود، اما رفوگیل از خواندنش عاجز بود. با خندهای شیرین پرسید: «این لباس را تو برایم خریدی؟ این متن یعنی چی؟»
فوری جواب دادم که نه، کار من نبوده.
رفوگیل با دقت نگاهش کرد و گفت: «بوی خوش تو را میدهد.»
بویایی عجیب و قدرتمند رفوگیل درست بود؛ سالها و پوستههای مختلف نتوانسته بودند بوی همیشگی من را از بین ببرند. برای اینکه کمی زمان بخرم و دوباره با خودم بسنجم چگونه ماجرا را برایش بازگو کنم، گفتم: «روی آن پوست نوشته شده که: ‹منتظر دیدارت هستم، دخترم!›»
رفوگیل پوست را در دستش برانداز میکرد، انگار میخواست هر حرف و شکستهنوشتهای را رمزگشایی کند. لبخندش هنوز بر لب بود، اما چشمانش پر از پرسش بود.
با صدایی کوتاه و آرام گفتم: «یکی از نزدیکان قدیمی من ما را دعوت کرده است و باید چند روزی راهی سفر شویم.»
پرده سوم
در طول مسیر، چندان با هم حرفی نزدیم. فقط سربسته برایش توضیح دادم که کسی را که به دیدنش میرویم، همان کسی است که بیشتر سالهای کودکیام را در کنارش گذراندهام. نامش «آمیل» است — همان که همیشه او را با نام «مادر» صدا میزنیم.
رفوگیل بهاندازهای باهوش بود که بفهمد چیزی را از او پنهان میکنم اما خردمندانه جلوی کنجکاویاش را گرفته بود. سکوتی آرام میانمان تا رسیدن به دروازهی باغ ویلون ادامه داشت. باغ، مثل همیشه، سرشار از زیبایی و آرامش بود.
وقتی دروازه گشوده شد، سنوئی و دو خواهر دیگرم در کنار درب ورودی صف کشیده و با ادب تمام سر به تعظیم فرود آوردند. برای رفوگیل، این منظره چیزی شبیه رؤیا بود و برای من نیز خاطرهای دور و فراموششده. سالها پیش، پیش از تبعید از خانه، برادران و خواهرانم چنین در برابرم تعظیم میکردند و اکنون گویی زمان دوباره به عقب بازگشته بود.
آرامآرام تا پلکان ورودی تالار ویلون پیش رفتم. مادر آنجا بود. با همان شکوه همیشگیاش، منتظر ما. بیاختیار سر فرود آوردم و رفوگیل را نیز به تعظیم واداشتم.
مادر با صدای گرم و دلنشینش گفت:
«خوش آمدید، فرزندانم. مدتها بود که چشمبهراه دیدارتان بودم».
هوای تالار، بوی خوشایند و گلهای سفید را میداد. نوری آرام از پنجرههای بلند میتابید و روی سنگهای سپید کف تالار میرقصید.
آمیل، بانوی سپیدهدم، بر تختی از چوب ویلون نشسته بود؛ نوری نقرهای بر شانههایش جاری بود، چنان که گویی خود سپیده از میان تاریکی برخاسته است.
نگاهش با مهربانی بر من نشست، اما در عمق چشمانش اندوهی قدیمی موج میزد. اندوهی که تنها، مادران جاودان میدانند.
گفت:
«سالها گذشت، سمائیل من. سالهاست که میان سایه و نور سرگردانی. هنوز راه را نیافتهای»؟
من سر فرو افکندم. صدای او در گوشم چون نغمهای از روزگار پیش از تبعید طنین انداخت.
رفوگیل، خاموش و مبهوت در کنارم ایستاده بود. برای او، این تالار و بانوی درخشان چیزی میان رویا و بیداری بود.
آمیل برخاست. با گامهایی نرم از پلهها پایین آمد و دستش را بر گونهام گذاشت.
«تو هنوز فرزند نوری، هرچند راهت به سایه کشیده. من تو را نفرین نکردم، سمائیل. من تنها چشم انتظار بازگشتت ماندم».
مادر آغاز به سخن گفت.
از روزهای دورِ پیش از تبعید، از سرکشی و فروغی که به سایه بدل شد. واژههایش نرم بود، اما در هر هجا، سنگینی قرنها دلتنگی نهفته بود.
رفوگیل بیحرکت نشسته بود؛ چهرهاش گویای آشفتگی درونیاش. هر احساس، از حیرت تا بیم، در نگاهش پیداست.
و من، خاموش، تنها نظارهگر بودم. هیچ چیز برای پنهان کردن باقی نمانده بود.
وقتی آمیل سخنش را به پایان رساند، سکوتی سنگین تالار را در برگرفت. تنها صدای آرام شعلههایی شنیده میشد که در جامهای بلورین میرقصیدند.
آنگاه، مادر با همان نگاه آشنا — مهربان و نافذ — نگاهم کرد و گفت:
«در تمام این سالها، منتظر بودم که خودت را ببخشی، سمائیل. راه رستگاری از درون تو آغاز میشود، نه از آسمان و نه از دوزخ. امروز شما را به اینجا فراخواندم، چون بودن تو، رفوگیل، همان بخششیست که او به خودش هدیه داده است».
صدایش آرام بود، اما هر واژهاش درونم طنین میانداخت.
آمیل ادامه داد:
«من عمری در انتظار این روز بودم. روزی که پسرم در کنار انسانی بایستد، نه برای حکم راندن، بلکه برای زیستن. اکنون تنها هدیهای که میتوانم به تو بدهم، همین است».
بهتزده نگاهش کردم.
«هدیه؟ چه هدیهای، مادر»؟
لبخندی نرم بر لبش نشست، از آن لبخندهایی که روشنیاش تا ژرفای تاریکی نفوذ میکند.
گفت:
«این، آخرین پوستهی توست. از امروز، تو انسانی، سمائیل. همچون آنان که ازشان بیزار بودی، در کنارشان زندگی خواهی کرد.با رفوگیل بخند، دوست بدار و در نهایت بمیر. از امروز، جهنم دیگر پادشاهی ندارد».
سکوت بازگشت.
رفوگیل اشک در چشمانش جمع شده بود، و من برای نخستین بار حس کردم که نور، حتی در تبعید نیز میتواند بخشیده شود.
رفوگیل به سوی من آمد. دستم را گرفت.
گرمایی زنده، نه از جنس فروغ والار بلکه از تپش خون انسانها در میان انگشتانم دوید.
آنجا بود که فهمیدم آنچه مادر گفته بود، حقیقت دارد:
من دیگر از نژاد آسمان نیستم.
آمیل لب به سخن گشود، اما این بار صدایش در جانم پیچید، نه در گوشم:
«نور، تا زمانی که در دل بتابد، هرگز خاموش نمیشود. حتی اگر در پوست فنا بسته شود».