تا حالا از خودتون پرسیدین چرا گاهی دلتون میخواد بیدلیل به چیزی یا کسی گیر بدین؟ یا حتی نسبت بهش نفرت داشته باشین؟ شده احساس کنین پر از یه خشم مهارنشدنی هستین، اما ندونین که این خشم از کجا میاد؟
این روزها اینستاگرام رو که باز میکنم یه چیزهایی میبینم که تا حدودی اعصابمو بهم میریزه. محتواهای زن و مرد ستیزانه. نظرات پر از کینه و نفرت آدمها زیر پست یه عروس و داماد یا حتی تولد یه بچه. اما چیزی که برای من قابل توجه تره، خودِ این حجم از خشمه. این همه نفرت از کجا میاد؟
اریک فروم، روانشناس و جامعهشناس آلمانی، تو کتاب گریز از آزادی (Escape from Freedom)، ریشهی بخشی از ویرانگری انسان رو در احساس ناتوانی، انزوا و ناکامی میدونه. اون یه جایی از کتابش نوشته: «ویرانگری، حاصلِ زندگیِ زیستهنشده است.»
از نگاه فروم، وقتی میل انسان به زندگی، رشد و ابراز خودش مدام سرکوب بشه و ناکام بمونه، اون انرژیای که میتونست صرف زندگی بشه ممکنه به سمت ویرانگری و خصومت با دیگران یا حتی خود فرد برگرده.
حتی جایی دیگه از همین کتاب، فروم جملهی تکوندهندهتری داره:
«تخریب جهان، آخرین و تقریباً ناامیدانهترین تلاش برای نجات خود از درهم شکسته شدن زیر فشار آن است.»
اصل انگلیسی جمله اینه:
“The destruction of the world is the last, almost desperate attempt to save myself from being crushed by it.”
«آن» تو این جمله به جهان بیرون اشاره داره؛ جهانی که فرد در برابرش احساس ناتوانی و بیقدرتی میکنه. از نگاه فروم، گاهی میل به تخریب دیگران یا جهان، تلاشی افراطی برای فرار از همین احساس درماندگیه.
حالا سوال پیش میاد که با این همه خشم و نفرتِ سرکوبشده باید چیکار کنیم؟ بریم زیر پست بقیه بهشون توهین کنیم؟ محتوا تولید کنم و هم دیگرو بکوبیم؟ خشممون رو تخلیه کنیم؟ سر آدمها فریاد بکشیم؟ هر چیزی که توی ذهنمونه به زبون بیاریم؟ یا برعکس، دوباره همهچیز رو سرکوب کنیم و وانمود کنیم که عصبانی نیستیم؟
بنظر من که هیچکدوم.
اصلا مسئله این نیست که ما یه کاری کنیم تا خشممون رو از بین ببریم؛
مسئله اینه که بفهمیم خشممون داره چه چیزی بهمون میگه.
مارشال روزنبرگ، روانشناس آمریکایی و بنیانگذار رویکرد «ارتباط بدون خشونت»، توی کتاب ارتباط بدون خشونت: زبان زندگی (Nonviolent Communication: A Language of Life)، یه نگاه جالب به خشم داره.
از نظر اون، خیلی وقتها پشت احساسات ناخوشایند ما، یه سری نیازهای برآوردهنشده هست.
یعنی شاید چیزی که ما اسمش رو خشم میذاریم، در واقع داره به یه نیاز عمیقتر اشاره میکنه؛
مثلا نیاز به احترام، توجه، امنیت، تعلق، دوست داشته شدن یا ارتباط.
پس بهجای اینکه فقط بگیم «فلانی باعث شد من عصبانی بشم»، میتونیم یه قدم عقبتر بریم و از خودمون بپرسیم: «پشت این خشم، چه نیازی در من برآورده نشده؟»
شاید خشم همیشه چیزی نباشه که باید از شرش خلاص بشیم؛ شاید گاهی اومده تا چیزی رو بهمون نشون بده که مدتهاست ندیدیم.
پس قدم اول، شناسایی نیاز درونیمونه. نیازی که خیلی وقته ازش غافل شدیم.
قدم دوم، پیدا کردن یه راه بدون اینکه خودمون یا آدم دیگهای رو قربانی خشممون کنیم ، برای برآورده کردن اون نیازه.
اگه نیازمون احترامه، قرار نیست با توهین کردن کسی بهمون احترام بذاره.
اگه نیازمون دیده شدنه، قرار نیست با تحقیر کردن بقیه خودمون دیده بشیم.
اگه نیازمون به محبت و تعلقه، نفرتورزی نسبت به آدمهایی که عشق و رابطهای رو تجربه میکنن، چیزی از تنهایی ما کم نمیکنه.
در نهایت شما رو با این جمله از کارل یونگ تنها میذارم:
«تا زمانی که ناخودآگاه را آگاه نکنی، زندگیات را هدایت خواهد کرد و تو آن را سرنوشت خواهی نامید.»
مهتاب مهبودی | نویسنده و مترجم
