
?بررسی علت نپذیرفتن حدیث پیامبر(ص) “أنْتَ تُبَیِّنُ لأمَّتِی مَا اخْتَلَفُوا فِیهِ مِنْ بَعْدِی: که در مورد على علیه السلام صادر شده
?️این حدیث از طرق زیر روایت شده است:
۱ـ أنس بن مالک
۲ ـ ابوذر غفاری
۳ ـ عبدالرحمن بن أبی لیلی از پدرش.
اول : حدیث انس بن مالک که خود شامل چند طریق است:
طریق اول: حسن بصری، که از ابن الأعرابی در «المعجم» به شمارهی: ۲۳۸۹ و ابنحبّان در «المجروحین» ج۱ ص ۳۸۰ و حاکم در «المستدرک» ج۳ ص ۱۲۲ و حافظ ابنعساکر در «تاریخ ابنعساکر» ج۴۲ ص ۳۷۸ (از طریق ابن الأعرابی و نیز از طریق محاملی از عبدالأعلی بن واصل از ضرار بن صرد) از ابونعیم ضرار بن صرد نقل کردهاند که گفت: معتمد بن سلیمان تیمی به ما گفت که من از پدرم شنیدم که او از حسن و او از أنس و او از پیامبر شنیده که به علی فرمود: «ای علی! تو برای امّت من، اختلافاتی را که پس از من روی خواهد داد، تبیین میکنی.»
حاکم نیشابوری فرموده: این حدیث، طبق شروط شیخین، صحیح است؛ امّا آن را تخریج نکردهاند.
حافظ ذهبی در دنبالهی کلام حاکم فرموده که: امّا به نظر من این حدیث جزو جعلیات ضـرار است! و ابن معین او را کذَّاب معرفی نموده
حتی ذهبی در تاریخ اسلام گفته که «این حدیث، جعلی است.
?دلیل جعلی خواندن این حدیث از جانب ذهبی
علت اول: وجود أبونعیم ضِرار بن صُرَد طحَّان است که علمای عامه در مورد او چنین اظهارنظر کردهاند:
امام بخاری گفته: او متروک الحدیث است.۱»
ترمذی در سنن خود گفته: «من بخاری را دیدم که ضرار بن صُرد را تضعیف میکرد.۲»
ابنمعین گفته: «در کوفه دو کذَّاب وجود داشتند. یکی أبونُعَیم نخعی و دیگری أبونعیم ضرار بن صُرَد.» و در کتاب «سؤالات ابن جنید» آمده که گفت: «من از یحیی شنیدم که در مورد ضرار بن صرد میگفت: «حدیث او بیارزش است.۳»
ابن أبیحاتم گفته که من از پدرم شنیدم که میگفت: «ضرار بن صرد تیمی، همنشین قرآن و فرایض صدوق است، احادیث او نوشته میشود؛ امّا به آن احتجاج نمیشود. او از معتمر، از پدرش، از حسن، از انس و او از پیامبر در مورد فضیلت برخی اصحاب، حدیثی نقل کرده که هر حدیثشناسی، آن را انکار میکند.»
نسائی هم گفته: «او متروکالحدیث است۴» و در جایی دیگر گفته: «او مورد اعتماد نیست.۵»
حسین بن محمّد زیاد قبّانی گفته: «علمای حدیث او را رها کردهاند.۶»
ابنحبّان گفته: «ضرار بن صُرَد فقیهی است که به فرائض آگاهی دارد، البته احادیث مقلوب را از افراد مورد اعتماد نقل میکند به گونهای که هر کس در علم حدیث آگاهی داشته باشد، اگر آن را ببیند، شهادت میدهد که او مجروح و ضعیفالحدیث است.» یحیی بنمعین او را تکذیبکرده است. او همانکسی است که از معتمر از پدرش از حسن از أنس از پیامبر روایت کرده که به علی فرمود : «أنْتَ تُبَیِّنُ لأمَّتِی مَا اخْتَلَفُوا فِیهِ مِنْ بَعْدِی.۷»
?اما صادقترین علمای عامه ابن عدی است که دلیل تعصب شدید جمیع علمای عامه نسبت به ضرار را گفته : ?ضرار بن صُرد جزو افراد معروف اهل کوفه است و احادیث بسیاری روایت نموده و جزو کسانی است که به شیعه علی منسوبند!! ۸»
ساجی گفته است: «نزد او احادیث منکر وجود دارد.۹»
ابو أحمد حاکم گفته: «نزد آنان فردی قوی نیست.۱۰»
?ابنقانع گفته: «او ضعیف و به تشیّع مشغول و وفادار است!!.۱۱»
ابو محمد ابن الأخضر در کتاب «مشیخه البغوی» گفته: «او فردی قوی در حدیث نیست.۱۲»
?حافظ ابنحجر در کتاب «التقریب» با تساهل گفته: «او فردی صادق است اما دارای برخی اوهام و خطا (نسبت به خلافت علی ) و به تشیّع متهم است!! او به فرائض هم آشناست.۱۳»
?آنچه که پس از تأمّل در این نظرات به دست میآید، این است که «ضرار بن صُرَد» طبق نظر علمای عامه مردی راستگو بوده، امّا دارای گمانها و خطاهایی نیز بوده که در اثر آن، احادیث منکر هم روایت کرده و آن احادیث چون بر برتری علی نسبت به خلفا در میان امت دلالت دارند منکر محسوب شده!! در نتیجه ائمهی حدیث او را رها کردهاند و ابنمعین هم او را تکذیب نموده و امام بخاری و چند نفر دیگر وی را متروک الحدیثدانستهاند!!
سلیمان تیمی که جزو راویان آن است و پدر معتمر است، تصریح نکرده که آن را از حسن شنیده و حافظ ابنحجر گفته: «در تاریخ بخاری در مورد یحیی بن سعید آمده است که هرگاه از حسن و ابنسیرین روایت نماید، اگر با لفظ «سَمِعْتُ» یا «حَـدَّثَـنا» باشد، روایت درستی است۱۴٫
حافظ ذهبی گفته: «در مورد سلیمان تیمی گفته شده او روایاتی که از حسن و دیگران نمیشنید را تدلیس میکرد.۱۵»
دلیل بعدی رد حدیث متهم بودن حسنبصری به تدلیس است. حافظ ذهبی گفته: «حسن بسیار تدلیس میکرد، و هرگاه در حدیثیبگوید: «عن فلان» نشانهی ضعفآن است!! مخصوصاً اگر روایت از کسانی باشد که او از آنها نشنیده است، مانند أبوهریره و دیگران. و علماء هرچه را که او از أبوهریره روایت نموده، جزو احادیث منقطع شمردهاند�
�(البته حسن در احادیثی که به نفع عامه روایت کرده مدلس شمرده نشده!!).۱۶»
حافظ ذهبی، همچنین گفته: » … تدلیس حسن بصری به این گونه است که او از هر کسی حدیث میگیرد، سپس راویان آنان را اسقاط میکند. مانند علی بن زید که شاگرد اوست.۱۷»
?واما طریق دوم: روایت بشیر غفاری از انس بن مالک است که حافظ ابن عساکر در «تاریخ دمشق» ج ۴۲ ص ۳۸۶ روایتکرده که ابوالقاسم هبه الله بن عبدالله روایت کرده که ابوبکر خطیب از ابوالقاسم عبیدالله بن محمد بن عُبید الله نجّار و او از محمد بن مظفر و او از اسحاق بن محمد بن مروان از پدرش و او از حسن بن محبوب از ابوحمزه ثمالی از ابواسحاق از بشیرغفاری از انس بن مالک روایت کردهکه پیامبر به علی ع فرمود: ?تو به هنگام وفات من، مرا غسل میدهی و در قبر مرا میپوشانی و برای امت من پس از مرگم، تبیین میکنی.
به نظر علمای عامه ، سند این روایت بسیار ضعیف است و در آن چند علّت وجود دارد:
علّت اول رد حدیث: وجود اسحاق بن محمد بن مروان قطان غزّال کوفی است که دارقطنی در مورد او گفته: «جعفر و اسحاق پسران محمد بن مروان قطان کوفی جزو افرادی نیستند که به حدیث آنان احتجاج شود?(چون شیعه بوده اند!!).۱۸»
ابوحسین محمد حجاجی هم گفته: «علماء در مورد او انتقاداتی مطرح کردهاند? (و این انتقادات چیزی نیست جز اینکه گفته اند او متهم به تشیع است!.۱۹»
خطیببغدادی هم در مورد او گفته: «ابوطاهر محمد بن محمد بن حسین مُعدِّل از کوفه برایم نامه نوشت که ابوحسن محمد بن احمد بن حماد بن سفیان حافظ برای آنان روایت کرده که: ابوالعباس اسحاق بن محمد بن مروان غزال در روز پنجشنبه یعنی چهار روز گذشته از ربیع الأول سال ۳۱۸ هجری وفات کرد، او مقام خود را با نرمخویی بالا برد و چند سالی به کوفه رفت و آمد میکرد، او خواندن و نوشتن را به خوبی نمیدانست. ابن سعید یعنی ابوالعباس بن عقده، از جانب خویش، برایش سماع تخریج میکرد و در کتاب پدرش دستکاری مینمود و از جانب او املاء میکرد. گفتم: ای ابن سعید! دوست دارم برخی از سماعهای او را ببینم. او هم با سختی چند روایت را پیدا کرد و به من نشان داد?(و این چند روایت شامل حدیث مذکور و روایاتی بوده که دلالت بر برتری علی ع دارد!!) ۲۰»
علّت دوم رد حدیث: وجود محمد بن مروان غزّال در روایت است.? دارقطنی در مورد او گفته: «او جزو شیوخ شیعه است و مانند کسی که در شب هیزم جمع میکند به جمعآوری حدیث پرداخته به گونهای که شاید از یک فرد مورد اعتماد (در بین علمای عامه) هم روایت نکرده باشد! به این خاطر او متروک است ۲۱»
علّت سوم رد حدیث: وجود حسن بن محبوب ابوعلی برده آزاد شدهی بجیله.
حافظ ابنحجر گفته: ?او شخصی است که از جعفر صادق! ، حسن بن صالح بن حیّ، جعفر بن سالم، حَنان بن سدیر، صالح بن زراره و عَبَّاد بن صهیب روایتکرده است و احمد بن محمد بن عیسی و معاویه بن حکیم و یونس بن علی عطار و محمد بن سیرین و ابن ابیخطاب و دیگران از او نقل حدیث کردهاند، و طوسی او را جزو شیعیان ذکر کرده است ? (و چون تمامی راویان شیعه اند حدیث پذیرفته نمیشود!)۲۲»
علّت چهارم رد حدیث: وجود ابوحمزه ثمالی یا همان ثابت بن أبیصفیه ثُـمالی است.
حافظ ابنحجر گفته: ?او شخصی رافضی(شیعه) و ضعیف است!! ۲۳»
علّت پنجم رد حدیث: ابو اسحاق سبیعی است که گفته شده مدلّس است و احادیث را مختلط میکند?(منظورشان از مختلط، متن حدیث نیست ، منظورشان روایت کردن احادیث خالص در برتری عامه و بدون برتری دادن شیعه است!)
علّت ششم رد حدیث: بشیر غفاری است که جزو شیوخ ابواسحاق است. ابواسحاق گفته است: «جوزجانی کسی است که از گروهی ناشناس (برای عامه) نقل میکند که اهلعلم هیچ روایتی از آنها ندیدهاند و نمیشناسند مگر از طریق ابواسحاق.۲۴»
طریق سوّم: روایت قاسم بن جندب از انس است که ابونعیم در «حلیه الأولیاء» جلد۱ صفحه ۶۳ و خوارزمی در «المناقب» شماره: ۷۵ و ابن عساکر در «تاریخ ابن عساکر» جلد ۴۲ صفحه ۳۸۶ و ابنجوزی در «الموضوعات» ج۲ ص ۱۵۱ این روایت را تخریج کردهاند.
?از ابراهیم بن محمد بن میمون و او از علی بن عابس و او از حارث بن حصیره از قاسم بن جندب از انس روایت کرده که پیامبر فرمود : ?«ای انس! برایم آب بریز تا وضو بگیرم.» سپس بپا خواست و دو رکعت نماز خواند. سپس فرمود: «ای انس! اولین کسی که از این در نزد تو آید، امیر مؤمنان، آقای مسلمانان، رهبر پیشانیسفیدان و نور به دستان و آخرین فرد جانشینان(وصی نبوت) است.» انس گفته که من دعا کردم که: «ای خدا چنین شخصی را از میان انصار برگزین، امّا این دعا را پنهان انجام دادم که ناگهان علی وارد شد.» پیامبر فرمود: «ای انس او چه کسی است؟» گفتم: «علی است.» پیامبر به پا خواست و به او مژده داد و او را در آغوش گرفت و عرق چهرهی خود را با چهرهی علی پاک کرد و عرق چهرهی خویش را با چهرهی علی پاک نمود. علی گفت: «ای رسولخدا! از شما کاری دیدم که تا کنون با من نکردهای.» پیامبر فرمود: «چرا چنین نکنم، در حالی که تو از طرف من به ادای حقوقم میپردازی و ندای من را به مردم میرسانی و اختلافات امّتم را پس از من تبیین میکنی.»
?ابونُعیم گفته که: «مشابه این روایت را جابر جعفی از ابوطفیل از انس هم روایت نموده است.»
? علت ضعیف شمردن سند این روایت از نظر علمای عامه دارای سه علّت است:
علّت اول: قاسم بن جندب که در رجال اهل سنت مجهول است.
علّت دوم: علی بن عابس که همان اسدی کوفی است که ابنحجر در مورد او گفته: «او ضعیف است? (چون متهم به تشیع است!).۲۵»
علّت سوم: ابراهیم بن محمّد بن میمون است که ابن ابیحاتم وی را ستوده۲۶ و حافظ ذهبی گفته که:? «ابراهیم بن محمد بن میمون جزو شیعیان ثابت علی و متعصب است ! و از علی بنعابس خبری عجیب روایت کرده و ابوشیبه بن ابوبکر و دیگران هم از او روایت کردهاند.۲۷»
حافظ ابنحجر این روایت را ذکر کرده و گفته که: «من از خط شیخِ خود، یعنی ابوالفضل حافظ نقل کردهام که این مرد مورد وثوق نیست(چون شیعه است) .۲۸»
و قول ابونعیم که گفته: «مانند این حدیث را جابر جعفی از ابوطفیل از انس روایت کرده است،، حافظ ابنحجر گفته: ? (او یک رافضی ضعیف است!)۲۹٫»
دوم: یکی دیگر از طرق روایت این حدیث، حدیث ابوذرغفاری است که شامل اسناد زیر است:
دیلمی در «المسند الفردوس۳۰» گفته که پدرم برای ما روایت کرد که میدانی برای ابومحمد حلاج برای ابوالفضل محمد بن عبدالله برای احمد بن عبید ثقفی برای محمد بن علی بن خلف عطّار برای موسی بن جعفر بن ابراهیم بن محمد برای عبدالمهیمن بن عباس روایت کرده که او از پدرش از جدّش سهل بن سعد از ابوذر نقل کرده که پیامبر فرمود: «علی دروازهی علم من است و برای امّت من پس از من به تبیین رسالت من میپردازد.
?به نظر عامه سند این حدیث بسیار ضعیف است و دارای چندین علّت است:
علّت اول: عبدالمهیمن بن عباس است.
امام بخاری در مورد او گفته: «به خاطر لفظ «عن أبیه» او منکر الحدیث است!.۳۱»
ابوحاتم رازی گفته: «او منکر الحدیث است ?(دلایل دلیل منکر الحدیث بودن بعضی راویان ، روایت حدیث به نفع شیعه است) .۳۲»
نسائی گفته: «او متروک الحدیث است.۳۳»
ابن حبان گفته: «او به خاطر نقل مطالب منکر و به خاطر کثرت و هم خود که شاهدی برای آن منکرات نمیآورد، منفرد به نقل از پدرانش است و چون این اتفاق در روایات او بسیار روی داده، احتجاح به او باطل است?(یکی نیست به این حضرات بگوید مگر خود شما برای رد کردن راویان دلیلی جز شیعه بودن آنان دارید؟!!) ۳۴»
ابو نعیم هم گفته: «عبدالمهیمن بن عباس بن سهل از پدرانش مطالبی نقل میکند ?که(از نظر عامه) منکر و بیارزش است!! ۳۵»
علّت دوم: وجود موسی بن جعفر بن ابراهیم بن محمد جعفری است.
عقیلی در مورد او گفته: «احادیث او جای تأملاند.۳۶»
حافظ ابنحجر گفته: «او بهخاطر روایت خبری بسیار منکر از امام مالک، منفرد است.۳۷»
علّت سوم: وجود محمد بن علی بن خلف عطار است.
ابنعدی گفته: «اگر او در فضائل حدیثی نقل کند، مورد اتهام است و ?پیشینیان امّت، او را متهم نمودهاند که در مورد فضائل اهل بیت و عیوب دیگران به جعل پرداخته است? (البته منظور از عیوب دیگران، عیوب خلفا است!) »7
ابن عدی همچنین در بیان زندگینامهی حسین اشقر، حدیث منکری را از طریق او روایت کرده، سپس گفته: «این روایت را شیخ محمد بن علی بن خلف هم روایت کرده است که محمد بن علی هم از این گونه عجایب بسیار دارد و منکر الحدیث است و نقصی که دامنگیر این حدیث شده است از جانب محمد بن علی بن خلف است.۳۸»
محمد بن منصور گفته: «محمد بن علی بن خلف مورد اعتماد، امین و دارای عقلی نیکوست ?( خداروشکر که این یک نفر متعصب نبوده )۳۹»
?موفق بن احمد خوارزمی در «المناقب» شماره: ۳۱ روایتکرده که مهذب الأئمه ابومظفر عبدالملک بن علی بن محمد همدانی ـ به روش اجازه ـ از محمد بن حسین بن علی بزاز از ابومنصور محمد بن علی بن عبدالعزیز از هلال بن محمد بن جعفر از ابوبکر محمد بن عمرو حافظ از ابوالحسن علی بن موسی خزاز ـ از کتابخود ـ از حسن بن علی هاشمی، از اسماعیل بن ابان از ابومریم از ثویبر بن أبیفاخته از عبدالرحمن بن أبیلیلی روایت کرده که گفت: پدرم نقل نموده که:? پیامبر در روز خیبر، پرچم را به علی بن أبیطالب داد و الله فتح و پیروزی را بر دستان او قرار داد و در روز غدیر خم وی را در کنار خود ایستاده کرد و به مردم اعلام نمود که: ?«علی مولای هر مرد و زن مؤمنی است» و به او گفت: «تو از منی و من از تو ام»، و به او گفت: «به خاطر تأویل قرآن میجنگی، همانگونه که برای نزول آن جنگیدی»، و به او گفت: «تو به نسبت من مانند نسبت هارون به موسی هستی»، و به او گفت: «من دوست کسی هستم که با او دوست هستی و دشمن کسی هستم که تو با او میجنگی»، و به او گفت: «تو عروه الوثقی هستی»، و به او گفت: «تو برای مردم پس از من امور متشابه را بیان میکنی» …
به نظر علمای متعصب مذکور ، بجز چند نفر، این احادیث ضعیف شمرده میشود چون ? در آن ابومریم که همان عبدالغفار بن قاسم است وجود دارد که متروک الحدیث میباشد و نیز ثویبر بن أبی فاخته ـ ابوجهم ـ وجود دارد که ابنحجر در مورد او گفته: ?«او ضعیف است و متّهم به تشیّع!) ۴۰»
✍️مرحبا به عدالت نداشته و تعصب گداخته این عالم نماهای جاهل!! البته بعضی از این جهال بدلیل ترس از رد کردن حدیث نبوی، مدعی جعلی بودن حدیث نشده اند، بلکه در مغالطه ای آشکار سند را مورد خدشه قرار داده اند نه متن حدیث را !!
آیا بزرگترین اختلاف امت بعد از پیامبر ص جز خلافت بوده؟ ، رسول الله در این نص بصراحت فقط علی را شایسته تبیین این اختلاف و اورا فصل الخطاب برای امت میداند، پیشگویی درباره اختلاف امت در مسئله خلافت و حجت تمام کردن پیامبر در میان امت در نوع خود جالب است ، با اینکه بیشتر صحابه،تابعین،علمای عامه این مسئله را میدانند اما جمیع این حضرات و امت تبیین مشروع امیرالمومنین علی علیه السلام را نپذیرفتند!
#تعصب_عامه
#بی_بصیرتی
#بررسی_حدیث
____________________
پی نوشت :
۱ – الضُّعفاء الکبیر، عقیلی، ج۲ ص ۲۲۲٫
۲ سنن ترمذی، ج۳ ص ۱۹۱
۳ – شماره: ۲۱۴
۴ – الضُّعَفاء والمتروکین، شماره: ۳۱۰
۵ – نهذیب الکمال، ج ۱۳ ص ۳۰۵
۶ – همان منبع
۷ – المجروحین، ج۱ ص ۳۸۰
۸ – الکامل، ج ۳ ص ۱۰۱
۹ – تهذیب الکمال
۱۰ – تهذیب الکمال: (۱۳ / ۳۰۵).
۱۱ – تهذیب الکمال
۱۲ – إکمال تهذیب الکمال، مغلطای، ج۷، ص ۳۲
۱۳ – شماره حدیث: 2999
۱۴ – تهذیب التهذیب، ج۴ ص ۱۷۷، و تاریخ الکبیر بخاری، ج۴ ص ۲۱، و الأوسط ج۳ ص ۴۵۲ و مسند ابنجعد شماره: ۱۳۱۵
۱۵ – المیزان، ج۲ ص ۲۱۲
۱۶ – همان منبع، ص ۵۲۷
۱۷ – سیر أعلام النبلاء، ج۴ ص ۴۷۳
۱۸ – سؤالات حاکم از دارقطنی، شماره: ۷۰، تاریخ بغداد، ج۷ ص ۴۳۱، و الاکمال، ابن ماکولا، ج۶ ص ۳۹۳
۱۹ – تاریخ بغداد، ج۷ ص ۴۳۲
۲۰ – همان منبع
۲۱ – سؤالات برقانی، شماره: ۴۵۸٫
۲۲ – لسان المیزان، ج۲ ص ۲۴۸ .
۲۳ – التقریب: (رقم: ۸۲۶).
۲۴ – الشجره فی احوال الرجال، شماره ۱۰۷٫
۲۵ – التقریب، شماره: ۴۷۹۱
۲۶ – الجرح و التعدیل، ج۲ ص ۱۲۸٫
۲۷ – میزان الاعتدال، ج۱ ص ۶۳
۲۸ – لسان المیزان، ج۱ ص ۱۰۷
۲۹ – تقریب التهذیب، شماره: ۸۸۶٫
۳۰ – به نقل از کتاب: ( فتح الملک العلی بصحه حدیث باب مدینه العلم علی) ( ص: ۲۱ ).
۳۱ – التاریخ الکبیر: (۶ / ۱۳۷)، والضعفاء: (شماره: ۲۴۳).
۳۲ – الجرح و التعدیل، ج۶ ص ۶۸
۳۳ – الضعفاء والمتروکین: (رقم: ۳۸۶).
۳۴ ـ الضعفاء، شماره: ۱۳۸
۳۵ ـ الضعفاء، حمدی سلفی، ج۴ ص ۱۳۰۸
۳۶ ـ اللسان، ج۶ ص ۱۱۵
۷ـ اللسان، ج۵ ص ۱۴۸
۳۸ – اللسان، ج۵ ص ۱۴۸
۳۹ – اللسان، ج۳ ص ۵۷
۴۰ – التقریب، شماره: ۸۷۰