معنویات؛ پایه‌های پنهان زندگی مادی ازدواج‌های امروز و اتفاقات پشت پرده
دقت کرده‌اید که این روزها چقدر ازدواج سخت شده است؟ مردم به‌شدت نیازمند ازدواج‌اند؛ اما با وجود این، پشت پردهٔ ازدواج‌ها اتفاقی وجود دارد. شما صرفاً جامعه‌ای را می‌بینید که در آن ازدواج کم شده و شرایط دشواری وجود دارد؛ اما بیایید کسانی را که ازدواج کرده‌اند، بررسی کنیم. می‌بینید که بسیاری از آن‌ها، نه همه‌شان، در نهایت به نوعی جدایی می‌رسند؛ یا جدایی زمینی یا آسمانی.
منظورم چیست؟ گاهی یکی از زوجین به دلیل مرگ طبیعی، تصادف یا هر اتفاق دیگری از دنیا می‌رود و بین آن دو فاصله می‌افتد. گاهی هم می‌بینید که واقعاً نمی‌توانند یکدیگر را تحمل کنند و پس از چند ماه، کارشان به طلاق می‌کشد.
این اتفاقات از چه چیزی نشئت می‌گیرد؟ از کافی نبودن آمادگی و ظرفیت‌هایی که ما انسان‌ها داریم. ما صرفاً از خدا می‌خواهیم: «خدایا، ببین! دیگر نمی‌توانم تحمل کنم. ببین شرایط چگونه است! خودت شرایط را بسنج. خودت این شرایط را آفریده‌ای؛ حالا خودت داری آن را سخت‌تر می‌کنی؟»
اما داستان این‌گونه نیست. خداوند بسیار مهربان‌تر از این حرف‌هاست. پس این اتفاقات حاصل چیست؟
خداوند؛ طبیبی برای انسان
خداوند مانند طبیبی برای ماست. هیچ شکی در این نیست. از نگاه من، مسائل مالی و مشکلات دیگر گاهی بهانه‌هایی هستند که در ظاهر میان ما و هدفمان فاصله ایجاد می‌کنند؛ تا پیش از رسیدن به آن هدف، ابتدا نیازهای اساسی‌تری را تأمین کنیم و سپس به نیازهای مادی و جسمانی خود بپردازیم.
یادم می‌آید در کودکی داستانی برایمان تعریف می‌کردند. روزی پدر و مادر فردی که مرتکب قتل می‌شد، او را نصیحت کردند و گفتند: «پسرم، این کاری که انجام می‌دهی مناسب نیست. شغلت را عوض کن؛ چون آه و نفرین بسیاری از مردم پشت سرت خواهد بود.»
آن فرد لبخندی زد و گفت: «مادرجان، ناراحت نباش. من طوری رفتار می‌کنم که هیچ‌کس متوجه نشود من عامل مرگ آن‌ها بوده‌ام. همه می‌گویند تصادف کرد، بیمار شد، ماشین به او زد یا در محل کار از دنیا رفت.»
این داستان را به موضوع مورد بحثمان شبیه می‌دانم. گاهی ممکن است مسائل ظاهری میان ما و خواسته‌هایمان فاصله ایجاد کنند. در ظاهر، همه فکر می‌کنند شرایط مالی مقصر است؛ اما کمتر کسی به شرایط معنوی توجه می‌کند.
شاید شما هم اکنون آرزو کنید که ای‌کاش شرایطتان مهیا بود؛ اما نمی‌دانید پشت پردهٔ زندگی، چه مسائلی وجود دارد که باید به آن‌ها توجه کنید. اجازه بدهید توضیح بدهم که منظورم چیست.
انسان؛ فراتر از جسم حیوانی
اگر انسان و حیوان را صرفاً از نظر نیازهای جسمانی بررسی کنیم، شباهت‌های زیادی میان آن‌ها وجود دارد. انسان نیز مانند حیوانات به غذا، آب و دیگر نیازهای جسمانی احتیاج دارد. بنابراین، از این جهت نمی‌توان شباهت آن‌ها را انکار کرد.
اما انسان توانایی تفکر، استدلال و انتخاب آگاهانه دارد. البته بعضی پرندگان نیز می‌توانند کلمات را تقلید کنند، ولی این کار لزوماً به معنای درک معنای آن کلمات نیست.
حال سؤال اینجاست: آیا می‌توان گفت انسان صرفاً موجودی عادی و حیوانی ساده است؟ مگر پیامبران بسیاری از سوی خالق ما نیامده‌اند تا به ما بفهمانند که انسان چیزی فراتر از جسم دارد و روحی نیز دارد که آن را نمی‌بینیم؟
اگر قرار باشد صرفاً دعا کنیم و بگوییم «خدایا، به ما بده! به ما بده!» و تمام توجه ما به برطرف کردن نیازهای جسمانی‌مان باشد، از ظرفیت‌های معنوی خود غافل می‌شویم.
حیوانات نیز به نیازهایشان می‌رسند. بسیاری از مخلوقات خداوند، با وجود تفاوت در شرایط زندگی، نیازهای مادی خود را تأمین می‌کنند؛ اما پرسش این است که ما انسان‌ها در طول عمر خود چه تأثیری بر جهان و دیگران می‌گذاریم؟
وقتی خداوند انسان را آفرید، او را موجودی برخوردار از جسم و روح قرار داد. انسان می‌تواند با انتخاب‌هایش رشد کند و جایگاه معنوی خود را ارتقا دهد یا از آن فاصله بگیرد. اختیار با خود اوست. این همان جایگاهی است که در نگاه دینی، انسان را شایستهٔ کرامت ویژه‌ای می‌کند.
اما ببینید انسان چه راهی را برای خودش انتخاب می‌کند.
وقتی مادیات جای معنویات را می‌گیرد
مثالی بزنم. تصور کنید زن و مردی با یکدیگر ازدواج کرده‌اند. زن اخلاق تندی دارد و مرد متوجه شده است که هر وقت کارت بانکی یا پولی در اختیار او قرار می‌دهد، رفتارش آرام‌تر و مهربان‌تر می‌شود.
این اتفاق هر روز تکرار می‌شود؛ تا جایی که مرد با ناراحتی کارت را به سمت او می‌اندازد و می‌گوید: «برو، نمی‌خواهم ببینمت!» و زن بلافاصله مهربان می‌شود.
در چنین شرایطی، اگر محبت و آرامش صرفاً به مسائل مادی وابسته باشد، رابطه از نظر عاطفی و معنوی آسیب می‌بیند. انگار یکی از طرفین فقط می‌خواهد نیازش برطرف شود و برای رسیدن به آن، ارزش‌های دیگر را نادیده می‌گیرد.
در داستانی که نقل می‌شود، این زوج حدود شش ماه پس از ازدواج از یکدیگر جدا می‌شوند؛ زیرا رابطه‌شان بیشتر بر پایهٔ مادیات شکل گرفته بود و از پایه‌های عاطفی و معنوی محکمی برخوردار نبود.
در قرآن، آیهٔ ۴۱ سورهٔ عنکبوت، خانهٔ عنکبوت به‌عنوان سست‌ترین خانه‌ها معرفی شده است. این مثال می‌تواند ما را به فکر وادارد که آیا روابط و زندگی‌های ما نیز گاهی ظاهری محکم دارند، اما از درون سست‌اند؟
اگر پیش از توجه به معنویات، تمام تمرکزمان را بر مادیات بگذاریم، ممکن است همان پایه‌های مادی نیز آسیب ببینند؛ درست مانند ساختمانی که دیوارهای محکمی ندارد.
خداوند از ما می‌خواهد ابتدا پایه‌های زندگی خود را محکم کنیم.
پایه‌های نامرئی زندگی
دقت کرده‌اید که در شرایط امروز، مردم بیشتر ظاهر قضیه را می‌بینند؟ می‌گویند پول نیست، خانه نیست، امکانات فراهم نیست و تورم وجود دارد.
به نظر من، این مشکلات گاهی فرصتی برای بازنگری در زندگی هستند؛ فرصتی برای اینکه ببینیم آیا در کنار تلاش برای تأمین نیازهای مادی، به رشد معنوی خود نیز توجه کرده‌ایم یا نه.
کلید همهٔ امور در دست خداوند است. آیا برای خداوند دشوار است که معجزه‌هایی بیافریند؟ قطعاً قدرت خداوند محدود به توانایی‌های ما نیست. اما اینکه چرا بعضی خواسته‌های ما به‌سرعت محقق نمی‌شوند، می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد که همهٔ آن‌ها را نمی‌دانیم.
دقت کرده‌اید که در دوره‌هایی، ازدواج‌ها بیشتر بوده و در دوره‌هایی دیگر کمتر شده است؟ در کنار کاهش ازدواج، گاهی شاهد جدایی‌های فراوان نیز هستیم. بعضی زوج‌ها تنها چند هفته، بعضی چند ماه و بعضی چند سال در کنار یکدیگر می‌مانند و سرانجام از هم جدا می‌شوند.
البته نمی‌توان علت همهٔ این جدایی‌ها را یکسان دانست؛ اما یکی از موضوعاتی که ارزش بررسی دارد، این است که آیا افراد پیش از ازدواج، به‌اندازهٔ کافی برای مسئولیت‌های زندگی مشترک آماده شده‌اند یا نه.
پایه‌های معنوی و اخلاقی، مانند صداقت، صبر، مسئولیت‌پذیری، احترام و گذشت، می‌توانند به استحکام زندگی کمک کنند. اگر این پایه‌ها نادیده گرفته شوند، امکانات مادی به‌تنهایی نمی‌توانند تضمین‌کنندهٔ خوشبختی باشند.
برای درک بهتر، به کرهٔ زمین نگاه کنید. جو زمین با چشم دیده نمی‌شود؛ اما نقش مهمی در فراهم کردن شرایط مناسب برای زندگی دارد. به همین ترتیب، در زندگی انسان نیز برخی عوامل دیده نمی‌شوند، اما اهمیت فراوانی دارند.
بنابراین، می‌توان گفت همان‌طور که زندگی مادی به شرایط و عوامل گوناگونی وابسته است، روابط انسانی نیز به پایه‌های اخلاقی و معنوی نیاز دارند.
خداوند از انسان چه می‌خواهد؟
این خدای بزرگ از ما چه می‌خواهد؟ چرا گاهی میان ما و خواسته‌هایمان فاصله می‌افتد؟
ما پاسخ همهٔ حکمت‌های الهی را نمی‌دانیم؛ اما می‌توانیم از این فاصله‌ها برای شناخت بهتر خودمان استفاده کنیم.
گویی باید به خودمان یادآوری کنیم: «تو انسانی؛ موجودی که توانایی تفکر، انتخاب و رشد دارد. اگر قرار باشد تمام زندگی‌ات صرف برطرف کردن نیازهای جسمانی شود، پس فرصت رشد و شکوفایی توانایی‌های دیگر تو چه می‌شود؟»
منظورم این نیست که نیازهای مادی بی‌ارزش‌اند یا نباید برای تأمین آن‌ها تلاش کرد. انسان به غذا، خانه، امنیت و ازدواج نیاز دارد و این نیازها کاملاً قابل‌درک‌اند. سخن من این است که نباید تمام ارزش زندگی را در برآورده شدن همین نیازها خلاصه کنیم.
خداوند همهٔ مخلوقاتش را آفریده و هر کدام ارزش و جایگاه خود را دارند. منظورم از مقایسهٔ انسان با حیوانات، بی‌ارزش دانستن هیچ مخلوقی نیست؛ بلکه می‌خواهم بگویم انسان ظرفیت‌هایی دارد که باید آن‌ها را پرورش دهد.
اگر انسان تنها به دنبال برطرف کردن فوری نیازهای خود باشد و برای اخلاق، اندیشه و مسئولیت‌پذیری ارزشی قائل نشود، ممکن است بسیاری از فرصت‌های رشد را از دست بدهد.
انسان می‌تواند در کنار تأمین نیازهای مادی، برای رشد معنوی خود نیز تلاش کند؛ و این همان چیزی است که می‌تواند به زندگی او معنا و جهت بدهد.
چرا میان مردم و خواسته‌هایشان فاصله می‌افتد؟
چه می‌شود که میان مردم و خواسته‌ها و نیازهایشان فاصله می‌افتد؟
زمانی بود که زن‌ها و مردها مستقیماً وارد زندگی می‌شدند و در جریان کار و زندگی، آداب زندگی کردن را یاد می‌گرفتند. اما امروزه شرایط به‌گونه‌ای شده است که گاهی از تجربه‌های واقعی زندگی فاصله گرفته‌ایم و فرصت یادگیری را از دست داده‌ایم.
اگر افراد بدون آگاهی و آمادگی وارد زندگی مشترک شوند، ممکن است اشتباهاتی مرتکب شوند که خسارت‌های زیادی به دنبال داشته باشد.
پس پیش از آنکه بخواهیم زندگی مادی خود را بسازیم، باید برای ساختن زندگی معنوی‌مان نیز وقت بگذاریم.
گاهی به درگاه خداوند دعا می‌کنیم و می‌گوییم: «خدایا، من تشنه‌ام؛ نیاز دارم و می‌خواهم تو این نیاز را برطرف کنی.»
اما شاید نیازهایی نیز وجود داشته باشند که خودمان به آن‌ها توجه نکرده‌ایم. ممکن است جسم ما به چیزی نیاز داشته باشد، اما روحمان نیز به آرامش، معنا، امید و رشد نیازمند باشد.
برای مثال، وقتی کسی تشنه است، بهتر است ابتدا آب بنوشد یا دوغ؟ دوغ نیز نوشیدنی است، اما به دلیل داشتن نمک ممکن است تشنگی را بیشتر کند. اگر کسی دوغ دوست دارد، می‌تواند آن را بنوشد؛ اما بهتر است ابتدا تشنگی اصلی خود را با آب برطرف کند.
این مثال نشان می‌دهد که گاهی ترتیب رسیدگی به نیازها اهمیت دارد. ما ممکن است یک نیاز را ببینیم، اما نیاز دیگری وجود داشته باشد که رسیدگی به آن در اولویت است.
جایگاه انسان و اهمیت تربیت
یادم می‌آید دربارهٔ خانواده‌های تحصیل‌کرده صحبت می‌کردیم و اینکه بعضی والدین اجازه نمی‌دهند فرزندانشان هر کاری را بدون محدودیت انجام دهند.
در جایی، پدری دید پسرش با سرعت غذا می‌خورد. او غذا را از جلوی پسرش برداشت و گفت: «پسرم، اگر بخواهی به این رفتارت ادامه بدهی، اجازه نمی‌دهم غذا بخوری.»
این مثال را می‌توان از زاویهٔ تربیت بررسی کرد. پدر می‌خواست به فرزندش یاد بدهد که چگونه رفتار کند و عادت‌های خود را اصلاح کند؛ هرچند روش تربیتی او نیز باید متناسب و درست باشد.
چرا والدین چنین کاری می‌کنند؟ چون می‌خواهند فرزندشان رفتارهای مناسب را یاد بگیرد و ارزش‌های درست را در زندگی رعایت کند.
ما نیز باید به ارزش و جایگاه خود توجه کنیم. گاهی آن‌قدر درگیر خواسته‌های فوری می‌شویم که فراموش می‌کنیم خداوند به انسان توانایی‌های ارزشمندی بخشیده است.
ساختن روح و شخصیت
اگر بخواهیم روح خود را بسازیم، دقیقاً باید چه کار کنیم؟
باید شخصیت، افکار، رفتارها و اعتقادات خود را به‌گونه‌ای پرورش دهیم که تغییرات را در زندگی‌مان احساس کنیم. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این مسیر، خوش‌اخلاقی و کنترل خشم است.
ما باید برای دستیابی به معنویات، اخلاقیات و رفتارهای درست تلاش کنیم؛ زیرا دوام بسیاری از جنبه‌های زندگی مادی، از جمله خانواده و روابط انسانی، به حمایت عوامل اخلاقی و معنوی وابسته است.
همان‌گونه که زمین از شرایط و عوامل نامرئی بسیاری تأثیر می‌پذیرد، ما نیز به عوامل مهمی نیاز داریم که شاید با چشم دیده نشوند؛ مانند اخلاق خوب، مثبت‌اندیشی، آرامش فکری، آرام صحبت کردن، پرهیز از تندخویی و رفتار مناسب با دیگران.
این‌ها صفاتی ارزشمندند که باید برای کسب آن‌ها تلاش کنیم.
اگر انسان هیچ تفاوتی میان زندگی خود و صرفاً برطرف کردن نیازهای جسمانی قائل نباشد، فرصت رشد و تعالی را از دست می‌دهد. هرچه از معنویات و اخلاق فاصله بگیریم، ممکن است در ساختن یک زندگی مادی پایدار نیز با دشواری‌های بیشتری روبه‌رو شویم.
نقش خوراک در زندگی انسان
نکات زیادی می‌توانم بگویم؛ اما در این جلسه، تا همین‌جا کافی است.
قطعاً ما انسان‌ها اشتباهات زیادی در زندگی مرتکب می‌شویم و گاهی یکی از عوامل این اشتباهات، بی‌توجهی به اخلاقیات و معنویات است.
یکی از موضوعاتی که ارزش بررسی دارد، خوراک ماست. ضرب‌المثلی از آمریکا برایم نقل شده بود که مضمونش این بود: «تو همان چیزی هستی که می‌خوری.»
امروزه کیفیت برخی خوراکی‌ها کاهش یافته و مصرف غذاهای فست‌فودی و مواد غذایی کم‌ارزش بیشتر شده است. تغذیه می‌تواند بر سلامت جسم و حتی برخی جنبه‌های خلق‌وخو تأثیر بگذارد؛ بنابراین، بهتر است به کیفیت غذاهایی که مصرف می‌کنیم توجه داشته باشیم.
همان‌گونه که بعضی عادت‌های غذایی می‌توانند بر وضعیت جسمانی و روانی ما اثر بگذارند، اصلاح تغذیه نیز می‌تواند بخشی از مسیر مراقبت از خود باشد.
امکانات جهان و محدودیت‌های انسان
دقت کرده‌اید که با وجود گستردگی زمین و جهان و امکانات فراوان، زندگی انسان‌ها همچنان با محدودیت‌های زیادی روبه‌روست؟
بخش مهمی از این محدودیت‌ها به دانش، فناوری، شرایط اقتصادی و توانایی‌های فعلی بشر مربوط می‌شود. ما هنوز نمی‌توانیم از تمام ظرفیت‌های جهان استفاده کنیم.
در نسل‌های گذشته، خانواده‌ها معمولاً فرزندان بیشتری داشتند؛ اما امروزه بعضی خانواده‌ها فرزندان کمتری دارند و برخی نیز تصمیم می‌گیرند فرزندی نداشته باشند یا اصلاً ازدواج نکنند.
پس باید پرسید چه عواملی باعث این تغییرات شده‌اند؟ شرایط اقتصادی، مسئولیت‌های زندگی، تغییر نگرش‌ها و عوامل اجتماعی، همگی می‌توانند در این موضوع نقش داشته باشند.
از نگاه دینی، انسان می‌تواند دربارهٔ حکمت‌های پنهان زندگی تأمل کند؛ اما نباید هر محدودیت یا اتفاقی را بدون دلیل، مستقیماً به یک علت غیبی نسبت دهد.
در نهایت، آنچه می‌توانیم با اطمینان بر آن تمرکز کنیم، اصلاح رفتارها، افزایش آگاهی، توجه به سلامت جسم و روح و تلاش برای ساختن زندگی بهتر است.
امیدوارم بتوانیم در کنار تلاش برای تأمین نیازهای مادی، از رشد اخلاقی و معنوی خود نیز غافل نشویم؛ زیرا زندگی خوب تنها به داشتن امکانات بیشتر وابسته نیست، بلکه به چگونگی استفاده از آن امکانات و کیفیت شخصیت و رفتار ما نیز بستگی دارد.
تماما امتیازات این صفحه متعلق به سبحان ملک
