محمدرضا جعفری

دستاندازی بیمحابا به منابع طبیعی و طبیعت
چشماندازی وسیع، آیندهای دم دست، آنچه به دیده میآید آب است که به دریا میریزد، هدر میشود! دوران توسعه است و همپای آن مصرف، هریک به الزاماتی. انگارهای باشکوه، مهار طبیعت، تفکر سازهای، سازههایی عظیم، طرحهایی کلان. هرچیزی امکانپذیر میشود: دشتی سبز در کویر، صنایعی پرمصرف در مرکز فلاتی خشک، کشاورزی گسترده - بی بازده و آببر. همه به یُمن ِ سد و تونل و انتقال آب. آاینده همین امروز است، ملاک˚ دادههای امروزی، آماری که دستاندازی به طبیعت را موجه میکند، توجیه میکند توسعهی کوتهبینانه را و اگرچه دم از واقعیت میزند اما بر نیمی از واقعیت پرده میکشد. خلافی کوچک، اختلافی بزرگ. همه مقصرند، همه شاید خلافکار: آنکه این دادهها را تولید میکند و آنکه به کار میبندد. آورد ِ آب ِ امروز را ملاک توسعهی آتی میکند. از مصرف آشامیدنی میگوید، اما در عمل به کام کشاورزی ناکارآمد و صنایع جاهطلبانهی پرمصرف رانتی میکند. از لزوم اشتغال و توسعه دم میزند بیآنکه جایگزینهای ممکن و تبعات حتمی را، تجربهی جهانی را هم بیان کند. آب که هست مصرف میکنیم، میبندیم، منتقل میکنیم.
امااین نوع توسعه، این به ارزانی در دسترس بودن، این قدرت در نگفتن نیمی از حقیقت، فرهنگ خود را به بار میآورد. مصرفگرایی تام و کلبی مسلکی: هست پس بریز و بپاش. اطرافمان پر است از این نوع نگاه به طبیعت، به مواد خام طبیعی، با این استدلال که پولش را میدهیم - اگر هم توانستیم نمیدهیم و چه ارزانتر و دسترستر از آب. رودخانهای روان و سفرهای زیرزمینی. مقنی و موتورپمپ. برق مفت و مجانی و سرزمینی انگار ارث پدری وُ آب فراوان. طبیعتی آوردگاه تاختوتاز مصرفگرایی بورژواها و طبقهی متوسط، میدان کسبوکار شادی و نمایش دارایی. ویلاسازی جلوهای از هردو است، در طبیعت بکر شمال و چهارمحالبختیاری یا خشکی اصفهان. میتوان ویلایی ساخت و دور از چشم با کانالی از آب رودخانه، یا چاهی عمیق یا آب لولهکشی شهری سبزش کرد و گل کاشت. این ویلا نیاز به استخر دارد. آب هم هست. موتور را روشن میکنی و آب تازه از سفرههای بی رمق آب زیرزمینی، از آب مصرف خانگی یا کانالی که تنها مصارف کشاورزی مجاز را شامل میشود، لحظههای شاد شما را تر میکند. همین و به سادگی. انگار نه انگار که قانون، حفر چاه را محدود کرده، در شهرها با کمبود آب مصرفی مواجهایم و کشاورزیمان توان منابع آب تجدیدپذیر را گرفته و هشدارها اینک به نابودی تمدن ایران در دهههای آتی کشیده است. اینها، دور از چشم یا اهمال قانون، در مقابل آن لحظههای شاد و پولی که جابجا میشود به چشم نمیآید.
بی تفاوتی جامعهای که هشدارها را میشنود و نشانهها را میبیند، اما حاضر نیست مسئولیت رفتارش را و هزینهی کردار اجتماعیاش را در مصرف بی محابا و همزمان در تصمیمگیریهای غلط مدیریتی بپذیرد یا چنان میکند که فاجعه دیر و دور است و چشم بر واقعیت و بر دادههای آماری حقیقی ببندد، جامعهای توجیهگر که عادت دارد قانونگریزیهای کوچک خود را نادیده گرفته و مدام بر طبل منزهطلبی و همزمان خردهگیری از دیگران بکوبد، منتظر فاجعه نخواهد ماند چراکه خود فاجعه است.