هر بحثی را باید از جایی آغاز کرد، اما آغاز همیشه برای من نفرت‌انگیز بوده است، به‌غیر از معدود استثنائاتی که به‌خاطر آوردنشان برایم آسان نیست!
شمار دوستانی که نمیدانم چرا و چگونه صفحۀ من را پیدا کرده‌اند و به رغم خالی بودن‌اش از هر نوشته‌ای - احتمالا چون با نام یا عکس پروفایل یا جملۀ کوتاهی که در زیر آنها نوشه‌ام حال کرده‌اند - حالا به عدد مقدس ۱۳ رسیده است، و همین نیز باعث شد که شروع کنم به نوشتن «...آنچه نمیدانم...» که اهدافش در همین لحظه برای خودم هم چندان روشن نیست!
اما بگذارید از همۀ «آنچه نمیدانم» و «آنچه احتمالا شما هم نمی‌دانید» و هر چیزی که ممکن است به آنها مربوط شود برایتان بگویم، بی آنکه به‌دنبال موعظه باشم - که من اصلا در قد و قوارۀ این واژه هم نیستم، چه رسد به عمل‌اش.
شما مرا نمی‌شناسید، نمی‌دانید کیستم و چه از سر می‌گذرانم. این وضعیتی متقابل است که بسیار هم از آن خوشحالم! اما واقعا شناخت چیست؟! اینکه مثلا اگر روزی مرا در خیابان دیدید بگویید «این همان روان‌پریشی نیست که در ویرگول سعی دارد با نوشته‌های‌اش به دیگران بقبولاند که فیلسوف است؟!». قطعا این شناخت نیست، این در بهترین حالت شاید بتواند یک سؤ تفاهم تلقی شود.
منظورم از شناخت چیزی‌ست که شاید هیچکدام‌مان بویی از آن نبرده باشیم، دارم از شناخت حقیقی حرف می‌زنم، چیزی که شخصا حتی نمی‌توانم آن را در رابطه با خودم هم صادق بدانم! پس ما همدیگر را نمی‌شناسیم، اما بیایید بر اساس همان اصول شناختی که همیشه به آن پای‌بند بوده‌ایم، همدیگر را کم کم بشناسیم و سر آخر هم به این نتیجه برسیم که هیچ کمکی از دستمان برای هم ساخته نیست و شما را به‌خیر و من را به سلامت!
اینجا بر خلاف خیلی جاهای دیگر، نتیجه اهمیتی ندارد، بلکه این خودِ فرایند است که باید کانون توجه قرار گیرد.
گذشته از این‌ها، ما هرچقدر هم که غریبه باشیم و تمایلی به شناخت هم به معنای رایج نداشته باشیم، به خوبی می‌دانیم که در یک چیز با هم وجه اشتراکی انکار‌ناپذیر داریم؛ نمی‌خواهم روی این مفهوم نامی بگذارم چرا که این کار پرونده‌اش را در چشم به هم زدنی می‌بندد و ما را از یکی از مهم‌ترین ابعادی که می‌توانیم بحث‌های بسیار و تحلیل‌های گوناگونی بر پایۀ آن بنا کنیم محروم می‌سازد. این مفهوم را نباید مثل هر چیز دیگری برچسب بزنیم، فرمول‌بندی کنیم و کنار بگذاریم و بعد هم به خود افتخار کنیم که یکی دیگر از مسائل بشر را نیز با موفقیت حل کردیم و حالا می‌توانیم برویم سروقت موضوعات دیگر. این یکی مهم است، آنقدر مهم که باید در بررسی آن بسیار محتاط بود؛ اینجا بر خلاف خیلی جاهای دیگر، نتیجه اهمیتی ندارد، بلکه این خودِ فرایند است که باید کانون توجه قرار گیرد.
آنچه واقعا باعث شد تا شروع به نوشتن این متن و - احتمالا در آینده - متن‌هایی از این دست کنم، تنها این بود که من هم مثل خیلی از ما، نیاز شدیدی را به بیان چیزی که از درونم می‌جوشد احساس کردم، چیزی که این روزها شاید مثل همۀ زمان‌ها، دودستگی شدیدی در مواجهه با آن وجود دارد؛ عده‌ای خود را در زندگیِ بسیار تلخ یا بسیار شیرین‌شان غرق می‌کنند تا از آن بگریزند، عدۀ دیگری هم هستند که می‌دانند راه گریزی از آن نیست. من قطعا از دستۀ دوم‌ام، دست کم در این لحظه که این را می‌نویسم. چرا که آدمی را از آنچه هست راه گریزی نیست. اما موضوع اصلی همیشه همین بوده که این «آنچه هست» واقعا چیست و چگونه است؟ آیا می‌توان به درون آن نفوذ کرد تا حقیقتِ پشت پرده را درک کرد؟
همۀ ما اگر نه در بیشتر اوقات زندگی، در برخی اوقات به این نقطۀ دردناکِ وازدگی رسیده‌ایم که «این همه برای چه بود؟!». بله. شاید آن همه برای هیچ بوده ولی اگر هم اینطور به قضیه بنگریم، تا موقعی که تعریف مطلقِ «هیچ» را در اختیار نداشته باشیم قادر نخواهیم بود که آن را بعنوانِ پست ترین مفهومِ ممکن در نظر بگیریم.
روایتی که خیلی‌ها در این مرحله از بحث‌های اینچنینی از آن یاد می‌کنند، روایتِ مشهور سیزیف است؛ خدازاده‌ای که در اثر تمرد، محکوم می‌شود تا سنگی عظیم را از پایین کوهی، با درد و رنج بسیار به قله بیاورد و بعد آن را رها کرده تا به پایین کوه بغلتد و دوباره همه چیز از نو، تا ابد. عذابی که باید با دست‌های خودش، با ارادۀ خودش و با آگاهی کامل از بیهوگی آن بر سر خود بیاورد. البته این تمثیلی است که بیشتر از هر ایدۀ دیگری، «افسانۀ سیزیف» اثر آلبر کامو را به ذهن می‌آورد.
من و شما با چیزی مواجه هستیم، یا شاید بهتر باشد بگویم درون چیزی هستیم که معنای‌اش را از هیچ‌یک از محتویاتش نمی‌گیرد. سیستم بسته‌ای را تصور کنید از اجزایی که هیچ تاثیری بر تصویرِ یکپارچۀ آن سیستم ندارند. جهان، آنچه هست را مدیون هیچ‌یک از اجزایش نیست، بلکه این اجزا هستند که بر بستری قرار گرفته‌اند که وجود مادی‌شان را ممکن می‌سازد. این بستر بدون وجود هیچ‌یک از این اجزا نیز همچنان همان چیزی‌ست که هست، بی کم و کاست، بدون اینکه در معنای کلی‌اش تغییری رخ دهد.
مشکلی در این میان وجود دارد؛ موجودی در میانِ این مواد و بر این بستر زاده شده است که نمی‌تواند بپذیرد «چیزی فراتر از آنچه هست، نیست».
گفتیم «سیستمی بسته» اما نگفتیم «در کجا»!
چه چیزی این سیستمِ بسته را احاطه کرده است؟!
البته این سوال در نگاه اول بی اهمیت و در نگاه دوم غیر قابل پاسخ‌گویی بنظر می‌رسد، اما چیزی در خود نهفته دارد که خالی از اهمیت نیست.
اگر مجالی باشد درباره‌اش بحث خواهیم کرد...
پ.ن.: این یک بحث باز است که با یک خط و ده خط به سرانجام نمی‌رسد، شاید به زودی مقاله یا کتابی در این زمینه به چاپ برسانم (هرچند که در حال حاضر در مرحلۀ راضی کردن خودم برای چنین کاری هستم).
قطعا منظورم از «بحث خواهیم کرد» این نبوده که خودم را جمع ببندم، من یک نفر بیشتر نیستم و ضمیر جمع به کارم نمی‌آید، نظرات هم‌نوعان و هم‌فکران راهنمایی خوب خواهد بود، پس نظر شما اهمیت دارد.
