تئوری فیل سفید
سناریو عدم خروج از معاملهای باوجود ضرردهبودن آن
در زمانهای گذشته چند نسل نادر از فیلها زندگی میکردند که سفیدرنگ بودند. فیلهای سفید ارزش زیادی داشتند و بهعنوان هدیههای دیپلماتیک گرانبها بین کشورها رد و بدل میشدند و پادشاهان در سفرهایی که داشتند این فیل را بهعنوان هدیه به پادشاه کشور میزبان میدادند.
هزینه نگهداری و تغذیه این فیلها بسیار زیاد بوده است، زیرا نوع خاصی از گیاهان را مصرف میکردند، در ساعات خاصی شستوشو داده میشدند، محل نگهداری آنها ویژگیهای خاصی داشت و … حتی گاهی بخشی از دربار را برای نگهداری این فیلها بهکار میگرفتند.
مشکل زمانی بهوجود میآمد که کشور به دلایلی مثل قحطی، سیل، جنگ و … دچار کمبود منابع میشد. با وجود گرسنگی مردم و دربار، دیگر دلیل منطقی وجود نداشت که پادشاهان بخواهند از فیلها نگهداری کنند ولی بهدلیل اینکه در گذشته هزینههای زیادی را صرف این فیلها کرده بودند ترجیح میدادند بازهم هزینه کنند تا دستآوردهای قبلی آنها از بین نرود و گاهی حتی زندهماندن این فیل را به زندهماندن مردم ترجیح میدادند.
درواقع اصطلاح فیل سفید به داراییهایی از زندگی و سازمان ما گفته میشود که امروزه کاربرد و فایدهای برای ما ندارند و هزینهی نگهداری آنها بیشتر از سود آنهاست ولی ما باز هم اصرار به نگهداری این داراییها داریم.
اثر فیل سفید در زندگی شخصی
گاهی در زندگی شخصی رابطهای را فقط بهدلیل هزینههایی (احساسی، زمان و …) که برای ما داشته است ادامه میدهیم و چون انرژی و زمان و محبت زیادی را صرف آن فرد یا آن گروه کردهایم با علم به اینکه آن رابطه برای ما سودی ندارد باز هم به آن ادامه میدهیم.
اثر فیل سفید در زندگی کاری
شما هفتسال در رشته مهندسی درس خواندهاید و بعد از اتمام فارغالتحصیلی کاری به شما پیشنهاد میشود که ابدا مرتبط با رشته شما نیست ولی شما به آن علاقه دارید و از نظر مالی و پتانسیل رشد نیز شغل بسیار خوبی است، اما بهدلیل اینکه اگر آن را قبول کنید تصور میکنید که هفتسال عمر خود را هدر دادهاید، پس این فرصت گرانبها را از دست خواهید داد و شما مجبور خواهید شد بقیه عمر خود را صرف نگهداری فیل سفید زندگی خود کنید.
اثر فیل سفید در سیاسیون
در اقتصاد سیاسی، فیل سفید به پروژههای سرمایهگذاریای گفته میشود که با هزینهی بسیار زیاد بهدست میآیند ولی سود خاصی ندارند. این پروژهها توسط سیاسیون بهعنوان وسیلهای برای مریدپروری استفاده میشود. این سیاستمداران هزینههای زیادی برای این گروه خاص انجام میدهند که دستآورد آنچنانی ندارند.
اثر فیل سفید در معاملات مارکت
شما پس از اندکی تحقیق مقداری از ارزی را تهیه میکنید به امید آنکه با هولدینگ و نگهداری آن ارز در طی چند هفته تا چند ماه آینده رشد کند و شما سود خوبی نصیبتان شود امّا پس از گذشت چند هفته قیمت آن ارز شروع به پایینآمدن میکند و شما با این توجیه که آینده دارد و باید صبر کرد هنوز آن ارز را نگه خواهید داشت و در عین حال که سرمایه شما رو به کاهش است به امید آینده آن را نمیفروشید. پس از گذشت چند ماه شما ارزهای دیگر با پتانسیل رشد بسیار بیشتری را خواهید دید اما بهدلیل هزینه و زمانی که برای ارز قبلی خود صرف کردهاید تمایلی به خروج از آن و فروش آن با ضرر ندارید و چندین ماه دیگر با نگهداری آن خود را دچار ضرر مالی و سرزنش ورود به این ارز میکنید و این ارز دقیقا همانفیل سفید مالی شماست که باید زودتر آن را کُشت.
در واقع پشت سناریو فیل سفید علت خودسرزنشی پنهان شده است: اگر از کار یا چیزی که روی آن زمان و انرژی زیادی گذاشتهایم خارج شویم یعنی این را قبول کردهایم که مدتها عمر خود را تلف کردهایم و سختی قبول عدم کفایت تصمیمگیری مانع تغییر وضعیت میگردد و این نقطه دقیقا همان فیل سفید است.
فیلهای سفید منابعی هستند که بهعلت هزینههای غیرقابل بازگشتی که در مورد آنها انجام شده، با وجود مولدنبودن و مفیدنبودن، نمیتوانیم "از لحاظ احساسی" بهسادگی آنها را از مجموعهی منابع و داراییهای خود حذف کنیم و هزینههای آتی آنها را هم میپذیریم. کلمه کلیدی درباره فیل های سفید "حیف" است و فکر کانونی، "امید واهی" به آینده فیل. با بازکردن این دو بند از پای فیل، او را از خود برانیم. بعد از راندن فیل سفید نیز هرگز حسرتش را نخوریم. بهزودی درخواهیم یافت چه بار بزرگی از روی فکر، روح، زندگی یا کار و کسبمان برداشته شده است و چه انرژی بزرگی آزاد شده که میتوانیم به امور مهمتر زندگیمان اختصاص دهیم. شناسایی فیلهای سفید و اخراج آنها از زندگی، باید روندی مستمر در زندگیمان باشد و الّا زیر بار انواع فیلهای سفید، کمرمان خواهد شکست.