باران از صبح بی‌وقفه می‌بارید. اعضای هیئت‌مدیره یکی‌یکی وارد اتاق شدند. برخلاف جلسات گذشته، روی میز نه پوشه‌های قطور دیده می‌شد و نه نمودارهای رنگارنگی که همیشه پیش از آغاز جلسه میان اعضا پخش می‌شد. فقط یک برگه‌ی سفید، مقابل هر صندلی قرار داشت. هیچ عنوانی نداشت. هیچ عددی روی آن نبود. همین سکوت کاغذهای سفید، بیش از هر گزارشی کنجکاوی ایجاد می‌کرد.
خانم بهراز اولین کسی بود که سکوت را شکست و پرسید: «امروز خبری از گزارش نیست؟» فرهمند برگه را برگرداند؛ پشت آن هم سفید بود و گفت: «یا شاید هنوز چاپ نشده.» عظیمی با لبخندی کوتاه گفت: «یا شاید امروز قرار نیست کسی از عددها دفاع کنه.»
در همان لحظه، درِ اتاق باز شد و احسان نادری همراه مهزاد غزالی وارد شدند. مهزاد، مثل همیشه، پوشه‌ای باریک در دست داشت؛ اما آن را روی میز نگذاشت. فقط روی صندلی نشست. نادری نگاهی به چهره‌ی تک‌تک اعضا انداخت و بدون مقدمه گفت: «امروز قرار نیست درباره عملکرد ماه گذشته حرف بزنیم.» همه ساکت شدند. او ادامه داد: «امروز درباره آینده صحبت می‌کنیم.»
چند ثانیه مکث کرد. بعد جمله‌ای گفت که فضای اتاق را در همان لحظه تغییر داد: «بودجه‌ی سرمایه‌گذاری شرکت بازنگری شده.» هیچ‌کس چیزی نگفت. نادری ادامه داد: «منابعی که برای سال آینده در اختیار داریم... کمتر از چیزیه که برای همه‌ی پروژه‌های در دست اجرا نیاز داریم.» فرهمند ناخودآگاه به جلو خم شد. بهراز نگاهش را به مهزاد دوخت. عظیمی دست‌هایش را روی میز گره کرد.
نادری آرام گفت: «یعنی...» مکث کرد و ادامه داد: «دیگه نمی‌تونیم همه‌ی پروژه‌هامون رو ادامه بدیم.» این بار سکوت، سنگین‌تر از همیشه بود. کسی انتظار چنین جمله‌ای را نداشت. نادری اجازه داد چند ثانیه بگذرد. بعد با همان آرامش همیشگی ادامه داد: «امروز...» نگاهش میان اعضای هیئت‌مدیره چرخید و گفت: «مجبوریم تصمیم بگیریم...» نفسی عمیق کشید و افزود: «کدوم پروژه باید متوقف بشه.»
هیچ‌کس واکنشی نشان نداد. نه چون پاسخ را می‌دانست، بلکه چون هر کسی در همان لحظه نام پروژه‌ای را در ذهنش مرور می‌کرد که امیدوار بود نوبت به آن نرسد.
چند ثانیه سکوت بر اتاق حاکم ماند. هرکس به برگه‌ی سفید مقابلش نگاه می‌کرد؛ برگه‌ای که هنوز هیچ تصمیمی روی آن نوشته نشده بود، اما انگار سرنوشت یکی از پروژه‌های شرکت را در خود پنهان کرده بود. احسان نادری سکوت را شکست و گفت: «قبل از اینکه درباره حذف چیزی حرف بزنیم...» نگاهش میان اعضای هیئت‌مدیره چرخید و ادامه داد: «می‌خوام هرکدوم فقط در دو دقیقه بگید اگر پروژه شما متوقف بشه، شرکت چه چیزی رو از دست می‌ده.»
این بار هیچ‌کس تعارف نکرد. خانم بهراز اولین نفر بود. چند برگه یادداشتش را کنار زد و گفت: «کمپین بازسازی برند فقط یک پروژه تبلیغاتی نیست. ما بعد از دو سال، تازه به نقطه‌ای رسیدیم که مشتری‌ها حاضرن بابت کیفیت بیشتر، قیمت بیشتری پرداخت کنن. اگر الان این پروژه متوقف بشه، شاید هزینه‌ای که تا امروز کردیم از بین نره، اما رشدی که قرار بود از این اعتماد ایجاد بشه، هیچ‌وقت اتفاق نمی‌افته.»
نادری فقط گوش داد. بعد رو به فرهمند کرد. فرهمند مکثی کوتاه کرد و گفت: «از نگاه فروش، مسئله برند نیست؛ مسئله سرعت تصمیم مشتریه. پروژه CRM باعث شده اطلاعات مشتری‌ها از حالت پراکنده خارج بشه. تازه داریم می‌فهمیم کدوم مشتری واقعاً ارزش پیگیری داره. اگر این پروژه متوقف بشه، تیم فروش دوباره برمی‌گرده به همون حدس و گمان‌های گذشته.»
نادری چیزی نگفت. نگاهش به عظیمی رسید. عظیمی دست‌هایش را روی میز گذاشت و گفت: «خط تولید جدید فقط برای افزایش ظرفیت نیست. مسئله اینه که ترکیب سفارش‌های ما عوض شده. اگر توسعه ظرفیت رو متوقف کنیم، شاید امروز مشکلی نبینیم، اما شش ماه دیگه، خودمون تبدیل به گلوگاه رشد شرکت می‌شیم.»
اتاق دوباره ساکت شد. سه مدیر، سه پروژه و سه استدلال. هیچ‌کدام هم غیرمنطقی نبود. پارسا آرام به پشتی صندلی تکیه داد و با نگاهی که میان نادری و مهزاد در رفت‌وآمد بود، گفت: «جالبه...» همه به او نگاه کردند. پارسا ادامه داد: «من هنوز حتی یک دلیل برای حذف هیچ‌کدوم از این پروژه‌ها نشنیدم.» نادری لبخند زد و گفت: «من هم نشنیدم.» پارسا ابروهایش را بالا انداخت و پرسید: «پس چرا اصلاً داریم درباره متوقف کردن یکی از اون‌ها حرف می‌زنیم؟»
نادری پاسخ نداد. نگاهش فقط به مهزاد غزالی افتاد. غزالی هنوز چیزی نگفته بود. فقط یادداشت‌های کوتاهی روی همان برگه‌ی سفید می‌نوشت. پارسا که سکوت او را دید، رو به مهزاد کرد و گفت: «تو هم مثل بقیه فکر می‌کنی هیچ پروژه‌ای نباید حذف بشه؟» مهزاد قلم را روی میز گذاشت. چند ثانیه سکوت کرد. بعد فقط یک جمله گفت: «من هنوز درباره پروژه‌ها فکر نمی‌کنم...» همه منتظر ادامه‌ی حرفش ماندند. او افزود: «دارم درباره سرمایه و آثار بعدیش فکر می‌کنم.»
چند لحظه هیچ‌کس حرفی نزد. سکوت اتاق را این بار نه ابهام، که سنگینی تصمیم پر کرده بود. دکتر پارسا اولین کسی بود که دوباره لب باز کرد. نگاهش میان سه مدیر چرخید و بعد رو به احسان نادری گفت: «فرض کنیم حق با همه باشه.» نادری فقط نگاهش کرد. پارسا ادامه داد: «فرض کنیم هر سه پروژه برای آینده شرکت مهم باشن.» بعد کمی به جلو خم شد و پرسید: «واقعاً می‌خوایم یکی از این‌ها رو متوقف کنیم؟»
نادری پاسخ نداد. پارسا این بار مستقیم رو به فرهمند برگشت و گفت: «دو ساله روی پروژه CRM کار کردیم.» نگاهش به بهراز افتاد و افزود: «ماه‌ها برای بازسازی برند وقت گذاشتیم.» بعد عظیمی را نگاه کرد و گفت: «برای توسعه ظرفیت، کلی سرمایه خوابوندیم.» مکث کوتاهی کرد و با صدایی آرام‌تر ادامه داد: «الان، فقط چون بودجه کمتر شده... می‌خواید همه اون زحمت‌ها رو دور بریزیم؟»
چند نفر ناخودآگاه سر تکان دادند. این اولین جمله‌ای بود که تقریباً همه با آن همدل بودند. مهزاد غزالی، برخلاف همیشه، بلافاصله جواب نداد. قلمش را برداشت. آرام روی همان برگه‌ی سفید، فقط یک جمله نوشت. بعد برگه را برگرداند. هیچ‌کس نتوانست نوشته‌اش را ببیند. پارسا دوباره پرسید: «واقعاً می‌ارزه؟»
غزالی این بار سرش را بلند کرد و گفت: «اجازه بدید یه سؤال بپرسم.» همه ساکت شدند. او نه به پارسا، بلکه به همه‌ی اعضای هیئت‌مدیره نگاه کرد و گفت: «فرض کنید امروز صبح از خواب بیدار شدید...» مکث کرد و ادامه داد: «و هیچ‌کدوم از این سه پروژه هنوز شروع نشده. نه پولی خرج شده. نه زمانی گذشته. نه کسی براش زحمت کشیده.» بعد جمله‌ای را شمرده ادا کرد: «با دانشی که امروز داریم... باز هم روی همین پروژه‌ها، با همین اولویت، سرمایه‌گذاری می‌کردید؟»
سکوت. این بار سکوت فرق داشت. کسی دنبال جواب نمی‌گشت. همه دنبال خودشان می‌گشتند. بهراز اولین کسی بود که نگاهش را پایین انداخت. فرهمند لب‌هایش را روی هم فشرد. عظیمی به نقطه‌ای روی میز خیره ماند. پارسا، که تا آن لحظه برای هر سؤال پاسخی آماده داشت، فقط به مهزاد نگاه می‌کرد. هیچ‌کس جواب نداد.
مهزاد آرام گفت: «من هم اگر جای شما بودم...» لبخند تلخی زد و افزود: «احتمالاً چند دقیقه سکوت می‌کردم.»
سکوتی که بعد از سؤال مهزاد در اتاق افتاده بود، طولانی‌تر از آن بود که کسی بخواهد زود آن را بشکند. غزالی دوباره شمرده‌تر پرسید: «اگر امروز این پروژه وجود نداشت... با دانشی که الان داریم... باز هم روی آن سرمایه‌گذاری می‌کردید؟» باز هم پاسخی نیامد. نه از بهراز، نه از فرهمند، نه از عظیمی.
مهزاد چند لحظه منتظر ماند، سپس آرام گفت: «سال‌ها پیش، حکایتی خوندم که هیچ‌وقت از ذهنم پاک نمی‌شه.» چند نفر سر بلند کردند. او ادامه داد: «مردی با قایقش وسط رودخانه بود. قایق از چند جا سوراخ شده بود و آب، آرام‌آرام داخلش می‌اومد. هرچه بیشتر پارو می‌زد، آب هم بیشتر بالا می‌اومد. رهگذری از ساحل فریاد زد: «قایق رو رها کن! شنا کن تا ساحل.»» مهزاد مکثی کوتاه کرد و گفت: «مرد جواب داد: «مگه می‌شه؟ برای خرید این قایق، همه پس‌اندازم رو خرج کردم.»»
لبخند تلخی روی صورتش نشست و ادامه داد: «اون مرد، قایق رو نگه نداشت چون هنوز ارزش داشت... نگهش داشت چون دلش نمی‌اومد از هزینه‌ای که قبلاً کرده بود، بگذره. آخرش هم خودش غرق شد، هم قایقش. اما کدوم عزیزتر بود، جونش یا قایقش؟ اگه اون انرژی رو به جای اینکه صرف رو آب نگه داشتن قایق می‌کرد، با اون تا ساحل شنا کرده بود، حداقل الان زنده بود. شاید هم یه قایق دیگه خریده بود. شاید حتی بهتر از قبلی.»
اتاق دوباره در سکوت فرو رفت. پارسا آرام گفت: «داری می‌گی ما هم...» مهزاد حرفش را کامل کرد: «همه‌مون همین کار رو می‌کنیم. نه فقط تو کسب‌وکار. تو زندگی هم.» بعد رو به تخته رفت و فقط دو جمله نوشت:
بعد یه فلش کشید به سمت کلمه ای که قرار بود بعدا بنویسه و اضافه کرد ...
چند قدم عقب رفت و گفت: «مشکل این نیست که دو سال برای یه پروژه وقت گذاشتیم. مشکل اینه که فکر می‌کنیم چون دو سال وقت گذاشتیم... حق نداریم و نباید متوقفش کنیم.» بهراز آهسته گفت: «اما اگه متوقفش کنیم... انگار همه اون زحمت‌ها هدر رفته.» مهزاد سر تکان داد و پاسخ داد: «نه. اون هزینه‌ها، همون روزی که انجام شدن، دیگه خرج شده بودن. تنها چیزی که هنوز دست ماست...» نوک ماژیک را روی جمله‌ی دوم گذاشت و گفت: «تصمیم امروز ماست.»
این بار عظیمی بود که سکوت را شکست و پرسید: «یعنی... ما نباید از خودمون بپرسیم تا امروز چقدر خرج کردیم؟» مهزاد لبخند زد و گفت: «باید از خودمون بپرسیم... از امروز به بعد... آیا هنوز این پروژه، بهترین جاییه که سرمایه شرکت باید اونجا صرف بشه؟»
هیچ‌کس دیگر از پروژه‌ی خودش دفاع نمی‌کرد. برای اولین بار از ابتدای جلسه، موضوع بحث از پروژه‌ها به سرمایه تغییر کرده بود.
هیچ‌کس دیگر از پروژه‌ی خودش دفاع نمی‌کرد. عجیب بود؛ همان مدیرانی که چند دقیقه قبل با تمام وجود از ادامه‌ی پروژه‌هایشان سخن می‌گفتند، حالا بیشتر از آنکه به پروژه‌ی خود فکر کنند، به آینده‌ی شرکت می‌اندیشیدند. احسان نادری از جای خود برخاست. آرام دور میز قدم زد و کنار پنجره ایستاد. باران همچنان می‌بارید. چند لحظه بیرون را نگاه کرد و بعد، بی‌آنکه برگردد، گفت: «وقتی این جلسه رو طراحی می‌کردم، مطمئن بودم درباره بودجه بحث می‌کنیم.» لبخند کوتاهی زد و ادامه داد: «اما چیزی که واقعاً می‌ترسوند منو، کمبود بودجه نبود.»
حالا برگشت و روبه‌روی اعضای هیئت‌مدیره ایستاد و گفت: «چیزی که ازش می‌ترسیدم، این بود که نکنه فقط چون دیروز تصمیمی گرفتیم، خودمون رو مجبور بدونیم فردا هم همون تصمیم رو ادامه بدیم.» سکوتی کوتاه میان جمله‌هایش نشست. سپس افزود: «هیچ‌کدوم از پروژه‌هایی که امروز درباره‌شون حرف زدیم، پروژه‌های بدی نیستن.» نگاهش روی تک‌تک مدیران چرخید و گفت: «اتفاقاً مشکل همین‌جاست. تصمیم‌های سخت، بین خوب و بد نیستن. اتفاقاً بین خوب... و بهترن.»
مهزاد غزالی چیزی نگفت. فقط آرام سرش را پایین انداخت؛ انگار دیگر حرفی برای افزودن نداشت. نادری ادامه داد: «گاهی سخت‌ترین مسئولیت مدیرعامل، شروع کردن یک پروژه نیست. متوقف کردن پروژه‌ایه که همه دوستش دارن.» بعد مکثی کرد و با صدایی آرام‌تر گفت: «چون هر پروژه‌ای که ادامه پیدا می‌کنه... در همون لحظه، فرصت انجام یک پروژه دیگه رو از ما می‌گیره.» این بار پارسا بود که لبخند زد و گفت: «پس... گاهی بهترین سرمایه‌گذاری... سرمایه‌گذاری نکردنه.»
نادری سر تکان داد و پاسخ داد: «دقیق‌ترش اینه... جرئتِ متوقف کردن سرمایه‌گذاری قبله.» اتاق دوباره در سکوت فرو رفت. اما این سکوت، دیگر از جنس تردید نبود. انگار هرکس در ذهن خودش، فهرست پروژه‌هایی را مرور می‌کرد که مدت‌ها بود فقط به احترام گذشته، زنده نگه‌شان داشته بود. نادری برگه‌ی سفید مقابلش را برداشت و اولین جمله‌ی جلسه را روی آن نوشت. سپس برگه را به سمت دبیر هیئت‌مدیره چرخاند.
مصوبه جلسه:
دبیر هیئت‌مدیره متن را با صدای بلند خواند. هیچ اصلاحی پیشنهاد نشد. همه موافق بودند. مهزاد قلمش را بست. بهراز، فرهمند و عظیمی، برای نخستین بار در طول جلسه، به جای نگاه کردن به پروژه‌های خود، به یکدیگر نگاه کردند. شاید چیزی از دست داده بودند. اما مهم‌تر از آن، فهمیده بودند که گاهی حفظ آینده، از دلِ رها کردن گذشته می‌گذرد.
نادری آخرین جمله را گفت؛ جمله‌ای که بعدها بارها در جلسات هیئت‌مدیره تکرار شد: «هر "نه"ی به‌موقع... یک "آری" به آینده است.» سپس ادامه داد: «لطفاً تا هفته‌ی آینده بر اساس مصوبه‌ی امروز پروژه‌هاتون رو از نو بازنگری کنید تا برای تصمیم‌گیری تو جلسه‌ی فوق‌العاده‌ی هیئت‌مدیره هفته‌ی بعد بررسی کنیم.» بعد رو به دبیر برگشت و گفت: «این رو هم تو صورت‌جلسه بیار.» سپس رو به هیئت‌مدیره برگشت و افزود: «تا تصمیم به توقف پروژه‌ای گرفته نشده، با قدرت سابق، نه کمتر و نه بیشتر — پروژه‌هاتون رو پیش ببرید. چون به موقع متوجه سوراخ شدن قایق شدیم و هنوز فرصت تصمیم داریم.»
