سه‌شنبه | ساعت ۷:۴۲ | صبح یکی از روزهای سال سخت ۱۴۰۵
احسان نادری هیچ‌وقت در مسیر خانه تا شرکت موسیقی گوش نمی‌داد. سکوت برایش فقط نبودن صدا نبود؛ فرصتی بود تا پیش از رسیدن به شرکت، ذهنش را از جلسه‌های دیروز خالی و برای تصمیم‌های امروز آماده کند. آن صبح اما سکوت هم کار خودش را نمی‌کرد. خودرو را مقابل ساختمان مرکزی شرکت کارا متوقف کرد و چند لحظه همان‌جا ماند. ساختمانی شش‌طبقه، پانزده سال از زندگی حرفه‌ای او را در خود نگه داشته بود؛ از نخستین قرارداد بزرگ و راه‌اندازی خط تولید تا روزهایی که سود شرکت از همه پیش‌بینی‌ها جلو زده بود. با این حال، برای نخستین بار احساس می‌کرد قرار است وارد شرکتی شود که دیگر با قواعد گذشته اداره نمی‌شود.
رادیو از افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، اختلال مسیرهای تجاری و بلاتکلیفی بازارها می‌گفت. رادیو را خاموش کرد. مدت‌ها بود خبرهای واقعی را نه از رسانه‌ها، بلکه از تلفن همراهش می‌گرفت؛ پیام مدیر خرید که اعتبار قیمت تأمین‌کننده از یک هفته به چهل‌وهشت ساعت رسیده بود، تماس مدیر فروش که خبر از توقف سفارش یکی از مشتریان قدیمی می‌داد و پیام محترمانه بانک که نوشته بود تمدید خط اعتباری «در دست بررسی» است؛ عبارتی که برای هر مدیری بیش از آنکه پاسخ باشد، نشانه تعویق بود. تجربه به او آموخته بود بحران، پیش از آنکه در کارخانه دیده شود، خودش را در همین تغییرهای کوچک نشان می‌دهد.
کیف چرمی‌اش را برداشت و وارد ساختمان شد. کارکنان مثل همیشه سلام کردند و او نیز با همان لبخند همیشگی پاسخ داد؛ لبخندی که سال‌ها بخشی از چهره مدیریتی‌اش شده بود. آسانسور مستقیم به طبقه ششم رفت. راهرو هنوز خلوت بود و بوی چای ایرانی تازه در فضا پیچیده بود. وارد اتاق شد، اما پشت میزش ننشست. کنار پنجره ایستاد و به کارخانه نگاه کرد؛ کامیون‌ها وارد محوطه می‌شدند، لیفتراک‌ها میان انبارها در رفت‌وآمد بودند و دود سفید یکی از واحدهای تولیدی آرام بالا می‌رفت. از آن بالا همه‌چیز عادی به نظر می‌رسید، اما او خوب می‌دانست بحران همیشه از درِ کارخانه وارد نمی‌شود؛ گاهی از جایی وارد می‌شود که دیده نمی‌شود، از دل فرضیات و شهودی که سال‌ها درست بودند و حالا بی‌آنکه کسی متوجه شود، اعتبارشان را از دست داده‌اند.
نگاهش روی ساعت مچی‌اش افتاد؛ هشت و ده دقیقه بود و تا آغاز جلسه هیات‌مدیره بیست دقیقه باقی مانده بود. طبق دستور جلسه قرار بود درباره بودجه، برنامه فروش و توسعه خط تولید تصمیم بگیرند، اما نادری از شب قبل می‌دانست آن دستور جلسه دیگر مسئله واقعی شرکت نیست. هنگام مرور گزارش‌ها، نه عددی غیرعادی دیده بود و نه اشتباهی در تحلیل‌ها؛ تنها چیزی که توجهش را جلب کرده بود، سؤالی بود که هیچ‌کس نپرسیده بود: اگر فرض‌هایی که همه این برنامه‌ها بر پایه آن نوشته شده‌اند دیگر درست نباشند، آیا هنوز این تصمیم‌ها اعتبار دارند؟ او پرونده را بست، زیر دستور جلسه فقط یک جمله نوشت: «امروز، قبل از بررسی تصمیم‌ها، فرضیات را بررسی کنیم.» سپس دفترچه‌اش را بست و از کنار پنجره فاصله گرفت. تا چند دقیقه دیگر، قرار نبود دستور جلسه عوض شود؛ قرار بود شیوه فکر کردن اعضای هیات‌مدیره را به چالش بکشد. برای آنکه همان روز کنار گذاشته شود، بلکه برای اینکه همه، برای اولین بار، جرئت کنند به آن شک کنند.
ساعت ۸:۲۷ صبح
اتاق هیات‌مدیره در انتهای راهروی طبقه ششم قرار داشت؛ اتاقی بدون پنجره رو به کارخانه. سال‌ها پیش معمار ساختمان گفته بود جلسه‌ای که قرار است درباره آینده شرکت تصمیم بگیرد، نباید با رفت‌وآمد بیرون حواسش پرت شود. حالا فقط یک میز بیضی‌شکل از چوب گردو، چند پوشه سرمه‌ای، لیوان‌های آب و صندلی‌هایی باقی مانده بود که هرکدام سال‌ها جای ثابتی پیدا کرده بودند. احسان نادری زودتر از همه وارد شد، پشت صندلی انتهای میز نشست و بی‌آنکه پوشه مقابلش را باز کند، چند لحظه به صندلی‌های خالی خیره ماند؛ گاهی پیش از آنکه جلسه با آدم‌ها شروع شود، با جای خالی آن‌ها آغاز می‌شود.
صدای باز شدن در، سکوت اتاق را شکست. عظیمی وارد شد، سلام کوتاهی کرد و پیش از آنکه بنشیند، مستقیم به سمت پنجره باریک کنار اتاق رفت؛ پنجره‌ای که فقط گوشه‌ای از محوطه بارگیری را نشان می‌داد. چند ثانیه همان‌جا ماند و بعد، بی‌آنکه نگاهش را برگرداند، گفت: «سه تا کامیون هنوز تخلیه نشدن.» نادری پرسید: «از اینجا معلومه؟» عظیمی روی صندلی نشست و با همان لحن آرام همیشگی جواب داد: «اگر تا ساعت نه تخلیه نشن، برنامه تولید امروز به هم می‌ریزه.» هیچ توضیح دیگری نداد؛ لازم هم نبود. برای او، مسئله همیشه از همان‌جایی شروع می‌شد که چیزی دیگر قابل اجرا نبود.
چند دقیقه بعد فرهمند وارد شد؛ تلفن همراهش هنوز در دستش بود. کیفش را کنار صندلی گذاشت و قبل از نشستن گفت: «یکی از مشتری‌های قدیمی تماس گرفت. گفت فعلاً سفارشی ثبت نمی‌کنه.» عظیمی پرسید: «رقیب قیمت پایین‌تر داده؟» فرهمند سرش را تکان داد. «نه. گفت خودش نمی‌دونه سه ماه دیگه چه وضعی داره و نمی‌خواد تعهد جدید بده.» جمله کوتاهی بود، اما اتاق را برای چند ثانیه در سکوت فرو برد؛ سکوتی که از تازگی خبر نمی‌آمد، از تکرار آن می‌آمد.
در دوباره باز شد. مهزاد غزالی با همان دفترچه چرمی مشکی و خودنویس طلایی وارد شد. پوشه جلسه را برنداشت، تبلتش را خاموش کنار دستش گذاشت و بعد از سلام، بی‌هیچ عجله‌ای روی صندلی همیشگی نشست. نه چیزی پرسید و نه چیزی نوشت. فقط به گفت‌وگوی نیمه‌تمام دیگران گوش داد؛ انگار هنوز برای حرف زدن زود بود.
نادری بی‌اختیار نگاهش را به او دوخت. سال‌ها پیش، بعد از یکی از همین جلسه‌ها، از غزالی پرسیده بود چرا هیچ‌وقت با گزارش‌ها شروع نمی‌کند. غزالی آن روز، هنگام بستن دفترچه‌اش، فقط یک جمله گفته بود: «گزارش‌ها معمولاً جواب‌ها رو دارن؛ من اول باید مطمئن بشم سؤال درستی روی میز هست.» آن جمله از ذهن نادری پاک نشده بود و حالا، در آستانه شروع جلسه، بیش از هر زمان دیگری به نظر می‌رسید مسئله شرکت کمبود پاسخ نیست؛ شاید مدت‌ها بود همه، با دقت، مشغول پاسخ دادن به سؤال اشتباهی بودند.
ساعت ۸:۳۰ صبح
دکتر پارسا، طبق عادت همیشگی، آغاز جلسه را اعلام کرد. همه‌چیز همان‌طور بود که همیشه بود؛ پوشه‌های سرمه‌ای روی میز قرار داشت، مانیتور آماده نمایش گزارش‌ها بود و هرکدام از مدیران آخرین نگاه را به یادداشت‌هایشان می‌انداختند. اگر کسی همان لحظه وارد اتاق می‌شد، این جلسه را تفاوتی با ده‌ها جلسه پیشین نمی‌دید؛ قرار بود بودجه بررسی شود، درباره فروش و توسعه خط تولید بحث شود و در پایان چند مصوبه به امضا برسد. تنها کسی که انگار این نظم آشنا را باور نداشت، احسان نادری بود. دستش را روی پوشه مقابلش گذاشت، آن را بست و به‌جای مانیتور، به چهره‌های دور میز نگاه کرد؛ گویی امروز مسئله اصلی، نه در گزارش‌ها، بلکه میان همین آدم‌ها پنهان شده بود.
«قبل از اینکه گزارش‌ها رو شروع کنیم، می‌خوام درباره یه فرض حرف بزنیم.» جمله کوتاه بود، اما برای کسانی که سال‌ها کنار هم جلسه برگزار کرده بودند، کافی بود تا نگاه‌ها از روی برگه‌ها بلند شود. فرهمند خودکارش را کنار گذاشت، عظیمی برگه‌ای را که بیرون آورده بود دوباره داخل پوشه گذاشت و حتی مسئول ثبت صورتجلسه هم نوشتن را متوقف کرد. نادری ادامه داد: «این روزها همه درباره جنگ، نرخ ارز، حمل‌ونقل و بانک‌ها حرف می‌زنن؛ درباره چیزهایی که نه این اتاق می‌تونه تغییرشون بده و نه بحث کردن، تکلیفشون رو روشن می‌کنه. فقط می‌خوام چند دقیقه یک فرض رو بپذیریم؛ فرض کنیم سه ماه دیگه هم شرایط بهتر نشده باشه.»
چند ثانیه سکوت بر اتاق حاکم شد. نادری فرصت داد جمله در ذهن همه بنشیند و بعد آرام پرسید: «اگر این فرض درست باشه، امروز کدوم تصمیم رو دیگه نمی‌گیریم؟» دیگر چیزی نگفت. گزارش‌ها بسته ماندند و نگاه‌ها از صفحه‌های کاغذ جدا شد. هرکس در ذهن خودش پاسخ را جست‌وجو می‌کرد؛ عظیمی به برنامه تولید، فرهمند به مشتریان و دکتر پارسا به دفتر سفید مقابلش خیره مانده بود. تنها مهزاد غزالی هیچ حرکتی نکرد. دفترچه چرمی‌اش همچنان بسته بود و خودنویسش روی میز مانده بود. چند لحظه بعد، بدون اینکه یادداشتی بنویسد، آرام گفت: «اگر این فرض اشتباه باشه، تصمیم امروزمون هنوز هم همینه؟» سکوتی که بعد از این سؤال در اتاق نشست، با سکوت چند دقیقه قبل فرق داشت؛ حالا جلسه، تازه آغاز شده بود.
ساعت ۸:۳۸ صبح
چند دقیقه از سؤال نادری گذشته بود و جلسه بی‌آنکه کسی هدایتش کند، میان دو نگاه متفاوت در رفت‌وآمد بود. فرهمند از بازار می‌گفت؛ از مشتریانی که دیگر مثل گذشته درباره قیمت چانه نمی‌زدند و بیشتر تماس‌هایشان با جمله‌ای مبهم آغاز می‌شد: «فعلاً دست نگه داشته‌ایم.» به اعتقاد او، بازار همیشه پیش از آنکه افت فروش در گزارش‌ها دیده شود، خودش را در تغییر لحن مشتری‌ها نشان می‌دهد. عظیمی حرف او را رد نمی‌کرد، اما مسئله را جای دیگری می‌دید؛ حتی اگر سفارش‌ها از فردا برگردند، کارخانه با این وضعیت تأمین مواد اولیه، تغییر مداوم شرایط خرید و تأخیر در ورود کالا، توان پاسخ‌گویی ندارد. بحث آرام پیش می‌رفت؛ نه اختلافی در میان بود و نه توافقی. هر دو، واقعیت را از پنجره‌ای متفاوت می‌دیدند و هیچ‌کدام هم تصویر کاملی در اختیار نداشتند.
نادری دخالتی نکرد. اجازه داد گفت‌وگو مسیر خودش را برود، چون دنبال پاسخ نبود؛ منتظر بود کسی از خود تصمیم‌ها فاصله بگیرد و درباره چیزی حرف بزند که پشت همه آن‌ها پنهان مانده بود. نگاهش چند بار روی غزالی مکث کرد. برخلاف همیشه، دفترچه چرمی هنوز بسته بود و خودنویس طلایی همان‌طور روی میز مانده بود. سرانجام سکوت را شکست و گفت: «مهزاد... نظر تو چیه؟»
غزالی بی‌درنگ پاسخ نداد. چند لحظه به چهره‌های دور میز نگاه کرد، انگار می‌خواست مطمئن شود حرف هیچ‌کس را نادیده نگرفته است. بعد آرام گفت: «اجازه می‌دید قبل از جواب، یه سؤال بپرسم؟» نادری با تکان مختصر سر موافقت کرد. غزالی ادامه داد: «از اول جلسه درباره بازار، تولید و نقدینگی صحبت کردیم، اما هنوز درباره یک چیز توافق نداریم؛ اینکه تصمیم‌هایی که امروز روی دستور جلسه داریم، بر چه فرضی بنا شده‌اند. اگر از هرکدوم از ما بخوان دلیل همین تصمیم‌ها رو بنویسیم، احتمالاً جواب‌های متفاوتی می‌گیریم، ولی بعید می‌دونم فرض مشترکمون رو نوشته باشیم.»
او برای نخستین بار دفترچه‌اش را باز کرد. صفحه سفید را مقابل خود گذاشت و تنها یک جمله بالای آن نوشت: «فرض: شرایط به‌زودی عادی می‌شود.» سپس دفترچه را به سمت مرکز میز چرخاند و گفت: «اگه این فرض هنوز درست بود، بیشتر تصمیم‌هایی که امروز می‌خواستیم بگیریم منطقی می‌نمود؛ اما اگه همین فرض اشتباه باشه ...» جمله را همان‌جا رها کرد. کسی چیزی نگفت. دیگر بحث بر سر فروش یا تولید نبود؛ برای اولین بار، نگاه همه از خود تصمیم‌ها به زمینی برگشته بود که آن تصمیم‌ها سال‌ها بی‌صدا روی آن ایستاده بودند.
اولین فرض، روی میز می‌آید
چند ثانیه سکوت بر اتاق حاکم شد. نه به این دلیل که حرف غزالی پیچیده بود، بلکه چون بیش از حد ساده به نظر می‌رسید. جمله‌ای که روی صفحه سفید نوشته بود، فقط چند کلمه داشت: «فرض: شرایط به‌زودی عادی می‌شود.» فرهمند همچنان به همان جمله نگاه می‌کرد و سرانجام گفت: «فکر نمی‌کنم هیچ‌وقت چنین فرضی کرده باشیم.» غزالی با آرامش سر تکان داد و پاسخ داد: «دقیقاً. فرضیات مهم معمولاً هیچ‌وقت گفته نمی‌شن؛ فقط همه بر اساسشون تصمیم می‌گیرن.»
عظیمی که هنوز قانع نشده بود، پرسید: «این چه فرقی توی تصمیم‌های امروز ایجاد می‌کنه؟» غزالی به جای پاسخ، پوشه تولید را از مقابل او برداشت و چند صفحه‌اش را ورق زد. بعد همان برنامه را دوباره مقابل عظیمی گذاشت و پرسید: «اگر از امروز مطمئن باشی محدودیت تأمین مواد اولیه یک سال ادامه داره، همین برنامه تولید رو تصویب می‌کنی؟» عظیمی تقریباً بی‌درنگ گفت: «نه. ترکیب تولید عوض می‌شه، بعضی خطوط موقتاً متوقف می‌شن.» غزالی چیزی نگفت. فقط نگاهش را از روی پوشه برداشت و رو به فرهمند کرد: «اگر مطمئن باشی بازار هم تا یک سال آینده همین‌قدر محتاط می‌مونه، هنوز همین هدف فروش رو نگه می‌داری؟» فرهمند این بار کمی مکث کرد و بعد گفت: «نه. تمرکزم از جذب مشتری جدید می‌ره روی حفظ مشتری‌های فعلی.»
غزالی سرانجام به نادری نگاه کرد. «و شما؟ اگر بانک خط اعتباری شرکت رو تمدید نکنه، پروژه توسعه کارخانه با همین زمان‌بندی جلو می‌ره؟» نادری لبخند کوتاهی زد و تنها یک کلمه گفت: «نه.» غزالی خودنویسش را روی میز گذاشت. هیچ نموداری نمایش داده نشده بود، هیچ عددی تغییر نکرده بود و هیچ‌کس دیگری را قانع نکرده بود، اما فقط با عوض شدن یک فرض، هر سه تصمیم روی میز تغییر کرده بود. آرام گفت: «پس هنوز درباره فروش، تولید یا تأمین مالی بحث نکردیم؛ فقط یک فرض رو عوض کردیم و نتیجه هر سه تصمیم عوض شد.»
برای نخستین بار از آغاز جلسه، دکتر پارسا خودکارش را روی میز گذاشت و گفت: «پس قبل از اینکه حتی یکی از این گزارش‌ها رو بررسی کنیم، باید تکلیف یک سؤال رو روشن کنیم؛ شرکت کارا امروز بر اساس واقعیتی اداره می‌شه که وجود داره، یا بر اساس واقعیتی که امیدواریم به‌زودی برگرده؟»
اتاق دوباره در سکوت فرو رفت. این بار، سؤال دیگر متعلق به غزالی یا نادری نبود؛ روی میز هیات‌مدیره قرار گرفته بود.
اولین تصمیمی که هرگز گرفته نشد
سکوتی که پس از حرف دکتر پارسا بر اتاق حاکم شد، دیگر از جنس سکوت‌های معمول هیات‌مدیره نبود. تا چند دقیقه قبل، هر مدیر آماده بود از گزارش خودش دفاع کند، اما حالا هیچ‌کس حتی پوشه‌های مقابلش را باز نمی‌کرد. دکتر پارسا دستش را روی دستور جلسه گذاشت و رو به نادری گفت: «این دستور جلسه رو کی نهایی کردیم؟» نادری بی‌درنگ پاسخ داد: «هفته گذشته.» پارسا چند لحظه به پوشه نگاه کرد و پرسید: «اگر امروز می‌خواستیم دوباره بنویسیمش، باز هم همین بود؟» سؤال ساده بود، اما پاسخ آسانی نداشت. فرهمند سکوت را شکست و گفت: «احتمالاً نه. برنامه فروشی که آوردم، بر این فرض نوشته شده که بازار از نیمه دوم سال به حالت عادی برمی‌گرده. هیچ‌کس این رو به من نگفته بود؛ خودم این‌طور فکر کرده بودم. حالا مطمئن نیستم این فرض هنوز هم قابل دفاع باشه.» عظیمی هم آرام گفت: «برای من هم همین‌طوره. ظرفیت تولید رو حفظ کردم، چون فرض کردم فقط باید چند ماه دووم بیاریم. هیچ‌وقت از خودم نپرسیدم اگر اوضاع برنگرده، باز هم همین تصمیم درسته یا نه.»
نادری نگاهش را به غزالی دوخت. «پس می‌گی آینده رو اشتباه پیش‌بینی کردیم؟» غزالی خودنویسش را بست و با همان آرامش همیشگی پاسخ داد: «نه. آینده رو هیچ‌کس نمی‌تونه پیش‌بینی کنه. مسئله این نیست که آینده رو نمی‌دونیم؛ مسئله اینه که انگار فقط یک آینده برای شرکت تصور کردیم. همه گزارش‌هایی که امروز روی میز داریم، فقط به این سؤال جواب می‌دن که اگر همه‌چیز طبق انتظار پیش بره چه می‌کنیم، اما هیچ‌کدوم نمی‌گن اگر انتظارمون اشتباه بود، پلن بی‌مون چیه.» جمله را که تمام کرد، دیگر چیزی اضافه نکرد. لازم هم نبود؛ برای نخستین بار از آغاز جلسه، همه متوجه شده بودند که اختلاف بر سر اعداد نیست، بر سر تصویری است که هرکدام از آینده در ذهن خود ساخته‌اند.
دکتر پارسا آرام پوشه دستور جلسه را بست و نگاهش را میان اعضای هیات‌مدیره گرداند. «فکر می‌کنم قبل از بررسی هر گزارش، باید روی یک قاعده توافق کنیم.» نادری سر تکان داد و گفت: «از این جلسه به بعد، هیچ پیشنهادی در هیات‌مدیره بررسی نمی‌شه، مگر اینکه فرض اصلیِ پشت اون تصمیم، اول روی میز گذاشته بشه.» دبیر جلسه بی‌آنکه چیزی بپرسد، همین جمله را به‌عنوان نخستین مصوبه روز در صورتجلسه نوشت؛ مصوبه‌ای که هیچ بودجه‌ای را تصویب نمی‌کرد، هیچ پروژه‌ای را آغاز نمی‌کرد و هیچ عددی را تغییر نمی‌داد، اما قرار بود از آن روز به بعد، شیوه تصمیم‌گیری هیات‌مدیره را تغییر دهد.
استراحت ده دقیقه‌ای
نادری نگاهی به ساعتش انداخت و گفت: «فکر می‌کنم ده دقیقه استراحت بد نباشه.» کسی مخالفت نکرد. صندلی‌ها آرام از میز فاصله گرفتند و فضای رسمی اتاق، با ورود سینی چای و قهوه، برای چند دقیقه رنگ دیگری گرفت. فرهمند کنار پنجره ایستاد و بی‌آنکه چیزی بگوید به محوطه کارخانه خیره شد. عظیمی همان‌طور که تلفنش را از جیب بیرون می‌آورد، مستقیم به راهرو رفت؛ احتمالاً می‌خواست مطمئن شود خط تولید، مستقل از بحث‌های این اتاق، طبق برنامه جلو می‌رود. بیرون، کامیون‌ها وارد محوطه می‌شدند و لیفتراک‌ها میان انبارها رفت‌وآمد می‌کردند؛ کارخانه، بی‌خبر از گفت‌وگوهای طبقه ششم، روز عادی خودش را ادامه می‌داد.
غزالی از جایش بلند نشد. دفترچه چرمی‌اش همچنان بسته روی میز بود و خودنویس طلایی‌اش کنار آن قرار داشت. عینکش را از صورت برداشت و آرام شیشه‌هایش را تمیز کرد. نادری کنار پنجره ایستاد و بدون اینکه نگاهش را از محوطه بردارد، گفت: «از اول جلسه حس می‌کردم دنبال یه چیز دیگه‌ای هستی. از قبل می‌دونستی بحث به اینجا می‌رسه؟» غزالی لبخند کوتاهی زد. «نه. اگر جواب رو می‌دونستم، از اول جلسه می‌گفتم. فقط مطمئن نبودم سؤال درستی می‌پرسیم.»
نادری این بار به او نگاه کرد. «یعنی هنوز هم جوابی نداریم؟» غزالی فنجان چایش را برداشت و گفت: «نه؛ ولی امروز یه قدم جلو رفتیم. بیشتر جلسه‌های هیات‌مدیره صرف بهتر کردن پاسخ‌ها می‌شه، در حالی که کیفیت تصمیم‌ها، قبل از هر چیز، به کیفیت سؤال‌ها بستگی داره.» نادری چیزی نگفت. نگاهش دوباره به کارخانه برگشت؛ همان کارخانه‌ای که از این فاصله، آرام و منظم به نظر می‌رسید، در حالی که می‌دانست بخش مهمی از آینده‌اش نه در سالن‌های تولید، بلکه در همین اتاق رقم خواهد خورد.
صدای باز شدن در، سکوت را شکست. دکتر پارسا وارد شد، فنجان قهوه‌اش را روی میز گذاشت و گفت: «آماده‌اید؟» سپس نگاهی به غزالی انداخت و ادامه داد: «تا اینجا فقط یک فرض رو پیدا کردیم؛ حالا باید ببینیم چند فرض دیگه، بی‌صدا کنار اون نشستن.» بدون آنکه منتظر پاسخی بماند، به سمت اتاق جلسه برگشت. غزالی چند لحظه به در بسته نگاه کرد، دفترچه‌اش را برداشت و آرام گفت: «حالا تازه جلسه شروع شده.»
جلسه دوباره آغاز می‌شود
وقتی اعضای هیات‌مدیره دوباره دور میز نشستند، هیچ‌کس سراغ گزارش‌هایش نرفت. پوشه‌ها همان‌طور بسته روی میز مانده بودند؛ گویی در آن ده دقیقه استراحت، همه بی‌آنکه حرفی بزنند، پذیرفته بودند ادامه جلسه دیگر درباره بودجه و فروش نخواهد بود. نادری نگاه کوتاهی به اطراف انداخت و گفت: «قبل از استراحت، فقط یه فرض پیدا کردیم. حالا می‌خوام ببینم اگر اون فرض اشتباه باشه، چه اتفاقی برای تصمیم‌هامون می‌افته.»
چند لحظه سکوت برقرار ماند. بعد مستقیم رو به عظیمی کرد و گفت: «فرض کنیم محدودیت‌های امروز، سه ماه یا شش ماه نیست؛ دو سال ادامه پیدا می‌کنه. با همین اطلاعات، پروژه توسعه خط تولید رو شروع می‌کنی؟» عظیمی این بار برخلاف همیشه که سریع پاسخ می‌داد، چند ثانیه به میز خیره ماند و بعد آرام گفت: «نه. اول ترکیب تولید رو عوض می‌کنم. توسعه ظرفیت برای بازاری که نمی‌دونم مواد اولیه‌ش می‌رسه یا نه، ریسک زیادی داره.»
نادری چیزی نگفت و نگاهش را به فرهمند دوخت. «تو چطور؟ اگر همین وضعیت دو سال ادامه پیدا کنه، برنامه فروشت همینه؟» فرهمند بی‌اختیار لبخند تلخی زد. «نه. دیگه دنبال سهم بازار نمی‌رم. اول باید مشتری‌های فعلی رو نگه دارم؛ حتی اگر رشد فروش برای مدتی متوقف بشه.»
نادری این بار رو به غزالی برگشت. «مهزاد... اگر بانک خط اعتباری رو تمدید نکنه، باز هم توسعه کارخانه توجیه داره؟» غزالی پاسخ نداد. چند لحظه فقط به پوشه دستور جلسه نگاه کرد و بعد گفت: «اجازه بدید من جواب ندم. چون سؤال اصلی چیز دیگه‌ایه.» همه منتظر ادامه حرفش ماندند. «الان سه نفر، فقط با عوض شدن یک فرض، سه تصمیم متفاوت گرفتیم. پس مسئله این نیست که کدوم تصمیم درسته؛ مسئله اینه که دستور جلسه امروز، برای دنیایی نوشته شده که دیگه مطمئن نیستیم وجود داشته باشه.»
این بار هیچ‌کس مخالفت نکرد. نادری آرام پوشه دستور جلسه را بست. صدای بسته شدن پوشه در سکوت اتاق پیچید؛ صدایی کوتاه، اما برای همه روشن بود که معنایش فقط بستن یک پوشه نیست.
دکتر پارسا به دبیر جلسه نگاه کرد و گفت: «این پیشنهادها امروز بررسی نمی‌شن.» بعد مکثی کرد و ادامه داد: «وقتی درباره آینده توافق نداریم، تصویب تصمیم، فقط سرعت دادن به اشتباهه.»
نادری سرش را به نشانه تأیید تکان داد. «دستور جلسه بازنویسی می‌شه. هر پیشنهاد، از این به بعد، باید با فرضیاتش وارد جلسه بشه؛ نه فقط با اعدادش.»
دبیر هیات‌مدیره قلمش را برداشت و نوشت.
مصوبه شماره ۱۴۰۵/۰۱ هیات‌مدیره شرکت کارا
اعضای هیات‌مدیره تصویب کردند:
۱. بررسی و تصویب پروژه توسعه خط تولید تا زمان بازبینی فرضیات کلیدی آن به تعویق می‌افتد.
۲. از این پس، همه پیشنهادهای راهبردی پیش از طرح در هیات‌مدیره، باید فرضیات اصلی، سناریوهای جایگزین و پیامد تغییر هر فرض را به‌صورت شفاف همراه داشته باشند.
