
جامعهی ما با آدمهای دمنتور صفت اشباع شده. از کجا میفهمیم؟
رفتار جمعی و رایج در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی.
شبکههای اجتماعی بهخاطر حاشیه امنی که برای افراد ایجاد میکنند تا با کمترین رد پای جامانده، گوشههای تاریک خودشان را نمایش دهند. نام و نشان حذف شده، اما در عوض با حقیقت پنهان زیر لبخندهای مصنوعی و محبتهای تزویری آدمهای سادهی اطرافمان آشنا میشویم. چیزی که در روز روشن و با چشم قابل رصد نیست. ما در شبکههای اجتماعی رد رفتار دمنتورگونه را میبینیم که با تعقیب کردن سرنخها به یک تصویر کلان از یک فرهنگ دمنتور زده میرسیم.
یکی از نمودهای رفتار دمنتورگونه فرهنگ bully است که بسیار در رگ و پی رفتارهای روزانهی ما سرشته شده.
بولی چیست؟
شاید پسندیده نباشد که از کلمهی غیرفارسی در یک نوشتار معیار استفاده میکنم، اما مناسبترین کلمهای است که معادل فارسی برای آن نیافتم. بولی نه تمسخر صرف، بلکه مجموعهای از رفتارهاست که به قصد سرکوب یک فرد یا گروه انجام میشود. این رفتارها میتواند اعم از توهین، تحقیر، سرکوب، تمسخر، درگیری فیزیکی، حذف کردن افراد از چرخه تعاملات اجتماعی و به انزوا کشاندن افراد باشد.
این رفتار عموما از طرف افرادی سر میزند که سلطهطلب هستند و برای رسیدن به قدرت در سطح مورد نظرشان، شورع به له کردن شخصیت افراد پیرامونشان میکنند. قربانی این رفتار عموما کسانی هستند که در اقلیت قرار میگیرند یا هر نوع تفاوتی با چارچوب کلیشهای دارند که شخصی بولی کننده در آن هویتیابی میکند.
سلطهطلبان بولی کننده با ایجاد آزار و اذیت، جامعه اطرافشان را به دو گروه خود و دیگری تقسیم میکنند. خودیها در پیرامونشان این افراد را تایید میکنند تا از آزارشان در امان بمانند و با دریافت امتیاز در حلقهی خودیها تثبیت میشوند و از سطح حفاظت از خود فراتر میروند و خودخواسته تبدیل به حامی سلطهجوی مسموم میشوند.
این افراد کمک میکنند تا رفتار ناهنجار سرکوبگرانه شکلی عادی و طبیعی پیدا کنند و آن را بازتولید و آثار مخرب آن را پنهان میکنند یا حتی معنایی مثبت به آن میبخشند.
گروه دیگریها، هر کسی است که در خطوط تعیینشدهی سلطهگر(ها) جای نگیرد.
بولی در نظام معنایی این متن، یکی از رایجترین شکلهای رفتار دمنتوری است که جامعه را به قهقرا میبرد و با تثبیت و بازتولید در جامعه، افراد را تبدیل به مشتی مردهی متحرک سرخورده و بدون فردیت و شوق و خلاقیت میکند.
این روزها پشت سر هم چندین و چند نمونه از بولی افراد در شبکههای اجتماعی مواجه شدم بدون اینکه منفعتی در آن باشد.
البته که در هستهی ماجرا قدرت طلبی حرف اول را میزند، اما نه قدرتی که مستقیما بر زندگی ما اثر داشته باشد یا ما را ارتقا دهد. بلکه قدرت گروهی بر گروه دیگر و تعیین کردن خط مشی برای «چگونه وجود داشتن و زیستن» و تبدیل کردن افراد به مترسکهایی کلیشهای و شبیه به هم بدون هیچ میلی به تفکر و تعقل، منفعل و منتظر موج برای حرکت در مسیری که دیگری ترتیب داده. به این ترتیب قدرت در دست کسی خواهد بود که موج را ایجاد کند و خیالش راحت خواهد بود که این جهتدهی به علایق و سلایق افراد با همراهی آنان حمایت خواهد شد. در یک چرخهی منطقی و عادی از این همراهی و انفعال پول خواهد ساخت و از حضور این مترسکها تجارتی پرسود خواهد ساخت.
در یک دید بدبین و دوراندیشانه میتوان احتمال داد که عاملان این روال و چرخه، حتی شاید در درازمدت و مرحله به مرحله موفق به اشغال مسند قدرت سیاسی نیز شوند!
اما در نهایت ریشههای این قدرت از توجه و انفعال و همراهی مردمی که بولی را عادی میشمارند و از آن حمایت میکنند تغذیه میکند.