
مقدمه
بسیاری از ما دوست داریم قبل از شروع هر کاری، همه چیز را بدانیم.
اگر این تصمیم را بگیرم چه میشود؟
اگر موفق نشوم چه؟
اگر شرایط تغییر کند چه؟
اگر کسی مخالفت کند چه؟
اگر نتیجه آن چیزی نباشد که انتظار دارم چه؟
ذهن ما به دنبال اطمینان است.
دوست دارد قبل از برداشتن قدم اول، پایان مسیر را ببیند.
قبل از انتخاب، نتیجه را بداند.
و قبل از شروع، مطمئن شود که هیچ اتفاق غیرمنتظرهای رخ نخواهد داد.
اما زندگی معمولاً با چنین نقشهای پیش نمیرود.
مهری فاطمی معتقد است یکی از دشوارترین بخشهای آفرینش زندگی، پذیرفتن این حقیقت است که ما میتوانیم انتخاب کنیم، تلاش کنیم و جهت حرکت خود را مشخص کنیم، اما نمیتوانیم تمام اتفاقات مسیر را کنترل کنیم.
و شاید آرامش واقعی، دقیقاً از همینجا آغاز شود.
کنترل کردن با ساختن تفاوت دارد
گاهی تصور میکنیم اگر همه چیز را کنترل نکنیم، یعنی زندگی را به حال خود رها کردهایم.
اما میان این دو تفاوت بزرگی وجود دارد.
ساختن زندگی یعنی:
انتخاب کردن.
برنامهریزی کردن.
تلاش کردن.
یاد گرفتن.
و مسئولیت تصمیمهای خود را پذیرفتن.
اما کنترل کردن همه چیز یعنی تلاش کنیم حتی چیزهایی را مدیریت کنیم که اساساً در اختیار ما نیستند.
نظر دیگران.
رفتار دیگران.
زمان وقوع اتفاقها.
نتیجه نهایی.
شرایط آینده.
و گاهی حتی احساساتی که هنوز تجربه نکردهایم.
ما میتوانیم بذر را بکاریم.
از آن مراقبت کنیم.
به آن آب بدهیم.
اما نمیتوانیم گیاه را مجبور کنیم زودتر از زمان خودش رشد کند.
چرا اینقدر به کنترل کردن نیاز داریم؟
زیرا کنترل، به ما احساس امنیت میدهد.
وقتی فکر میکنیم همه چیز تحت کنترل ماست، تصور میکنیم احتمال آسیب دیدن کمتر میشود.
اما گاهی تلاش بیش از حد برای کنترل، خودش به منبع اضطراب تبدیل میشود.
دائماً آینده را بررسی میکنیم.
سناریوهای مختلف میسازیم.
خطرها را تصور میکنیم.
و آنقدر به «اگرها» فکر میکنیم که فرصت زندگی کردن در «اکنون» را از دست میدهیم.
مهری فاطمی باور دارد ذهنی که میخواهد همه چیز را پیشبینی کند، گاهی فراموش میکند که زندگی فقط مجموعهای از خطرها نیست؛ مجموعهای از فرصتهایی هم هست که هنوز نمیتوانیم آنها را ببینیم.
همیشه لازم نیست جواب همه سؤالها را داشته باشیم
گاهی یک تصمیم را عقب میاندازیم، چون هنوز پاسخ تمام سؤالها را پیدا نکردهایم.
اما شاید بعضی سؤالها امروز پاسخ نداشته باشند.
و شاید لازم هم نباشد داشته باشند.
ممکن است امروز فقط بدانیم:
این وضعیت دیگر برای من مناسب نیست.
یا:
دوست دارم چیز تازهای را تجربه کنم.
یا:
میخواهم یک قدم متفاوت بردارم.
همین آگاهی برای شروع کافی است.
لازم نیست بدانیم پنج سال بعد دقیقاً کجا خواهیم بود.
گاهی زندگی فقط از ما میخواهد که نسبت به قدم بعدی صادق باشیم.
آینده همیشه از ذهن ما کوچکتر یا بزرگتر است
وقتی آینده را تصور میکنیم، معمولاً فقط چیزهایی را میبینیم که امروز میشناسیم.
اما زندگی میتواند آدمهای تازهای وارد مسیر ما کند.
مهارتهایی به ما یاد بدهد که امروز نمیدانیم به آنها نیاز خواهیم داشت.
فرصتهایی ایجاد کند که هنوز وجودشان را نمیشناسیم.
و حتی رؤیاهای ما را تغییر دهد.
گاهی ما اصرار داریم زندگی دقیقاً مطابق نقشه ذهنیمان پیش برود.
در حالی که شاید زندگی، امکاناتی فراتر از نقشه امروز ما داشته باشد.
انعطافپذیری به معنای نداشتن هدف نیست؛ یعنی اجازه بدهیم مسیر، چیزهایی هم به ما یاد بدهد.
کنترل نکردن به معنی بیمسئولیتی نیست
این نکته بسیار مهم است.
قرار نیست بگوییم:
«هرچه شد، شد.»
یا:
«هیچ کاری از دست من برنمیآید.»
برعکس.
باید ببینیم چه چیزی در اختیار ماست.
مثلاً:
تصمیم امروز من.
رفتار من.
تلاش من.
نحوه پاسخ من به اتفاقها.
میزان یادگیری من.
و انتخاب قدم بعدی.
اما اینکه همه چیز دقیقاً مطابق میل ما اتفاق بیفتد، همیشه در اختیار ما نیست.
آرامش زمانی بیشتر میشود که بتوانیم میان این دو تفاوت قائل شویم:
چه چیزی مسئولیت من است؟
و
چه چیزی خارج از کنترل من است؟
گاهی مقاومت ما را خستهتر میکند
بعضی اتفاقها مطابق برنامه ما پیش نمیروند.
در چنین لحظهای ممکن است ساعتها یا حتی سالها با واقعیت بجنگیم.
بگوییم:
«نباید این اتفاق میافتاد.»
«چرا زندگی من اینطور شد؟»
«همه چیز باید جور دیگری پیش میرفت.»
طبیعی است که از بعضی اتفاقها ناراحت شویم.
اما ماندن طولانی در جنگ با واقعیتی که رخ داده، انرژی زیادی از ما میگیرد.
پذیرش به این معنا نیست که آنچه اتفاق افتاده را دوست داریم.
پذیرش یعنی بپذیریم:
«این اتفاق افتاده است. حالا من با آن چه میتوانم بکنم؟»
و همین سؤال، قدرت را دوباره به زندگی ما برمیگرداند.
زندگی همیشه مطابق نقشه ما پیش نمیرود؛ اما شاید بتواند بهتر شود
گاهی بعد از یک اتفاق غیرمنتظره، فکر میکنیم همه چیز خراب شده است.
اما سالها بعد، به گذشته نگاه میکنیم و میبینیم همان اتفاق باعث تغییر مهمی در زندگی ما شده است.
شاید باعث شده مسیر تازهای را ببینیم.
چیزی درباره خودمان یاد بگیریم.
از رابطهای بیرون بیاییم.
مهارتی تازه پیدا کنیم.
یا حتی انسانی متفاوت شویم.
این به آن معنا نیست که هر اتفاق سختی خوب است.
اما شاید بتوانیم باور کنیم که حتی وقتی زندگی مطابق نقشه ما پیش نمیرود، هنوز امکان ساختن وجود دارد.
هنر زندگی، فقط نقاشی کردن نیست
یک هنرمند ممکن است هنگام خلق اثرش، با اتفاقی غیرمنتظره روبهرو شود.
رنگی ناخواسته پخش شود.
خطی متفاوت ایجاد شود.
یا بخشی از اثر آنطور که انتظار داشته پیش نرود.
اما همیشه لازم نیست اثر را دور بیندازد.
گاهی همان اتفاق غیرمنتظره تبدیل به بخشی از زیبایی اثر میشود.
زندگی هم چنین است.
ما نمیتوانیم همه چیز را از ابتدا طراحی کنیم.
اما میتوانیم یاد بگیریم با آنچه اتفاق میافتد، چیزی تازه خلق کنیم.
مهری فاطمی معتقد است گاهی قدرت واقعی انسان در این نیست که همه چیز را کنترل کند؛ بلکه در این است که بتواند با واقعیتهای پیشبینینشده، خلاقانه روبهرو شود.
تمرین امروز: دو دایره
روی یک کاغذ، دو دایره بکش.
در دایره اول بنویس:
چیزهایی که در اختیار من هستند
مثلاً:
تصمیمهایم
تلاش من
واکنش من
یادگیری من
مرزهایی که تعیین میکنم
در دایره دوم بنویس:
چیزهایی که در اختیار من نیستند
مثلاً:
نظر همه مردم
رفتار دیگران
گذشته
تمام اتفاقات آینده
زمان دقیق وقوع بعضی نتایج
بعد به خودت نگاه کن و بپرس:
«چقدر انرژیام را صرف چیزهایی میکنم که اساساً در اختیار من نیستند؟»
گاهی همین سؤال، ذهن را سبکتر میکند.
به زندگی کمی فرصت غافلگیر کردن بده
ما گاهی آنقدر برای آینده سناریو مینویسیم که هیچ جایی برای اتفاقهای تازه باقی نمیگذاریم.
اما شاید یکی از زیباترین بخشهای زندگی همین باشد که همه چیز را نمیدانیم.
آدمهایی هستند که هنوز ملاقاتشان نکردهایم.
جاهایی که هنوز ندیدهایم.
تواناییهایی که هنوز کشف نکردهایم.
و فرصتهایی که هنوز حتی تصورشان نکردهایم.
اگر همه چیز از ابتدا مشخص بود، شاید زندگی بیشتر شبیه یک برنامه از پیش نوشتهشده بود تا یک سفر زنده.
اعتماد به زندگی از کجا آغاز میشود؟
شاید اعتماد به زندگی به این معنا نباشد که مطمئن باشیم همیشه اتفاقهای خوب میافتند.
بلکه یعنی باور داشته باشیم:
«هر اتفاقی بیفتد، من میتوانم یاد بگیرم چگونه با آن روبهرو شوم.»
این تفاوت بزرگی است.
ما نمیتوانیم تضمین کنیم که هیچوقت زمین نمیخوریم.
اما میتوانیم به توانایی خودمان برای بلند شدن اعتماد کنیم.
نمیتوانیم مطمئن باشیم همه انتخابها نتیجه دلخواه دارند.
اما میتوانیم یاد بگیریم از نتیجهها استفاده کنیم.
نمیتوانیم تمام آینده را کنترل کنیم.
اما میتوانیم امروزمان را آگاهانهتر زندگی کنیم.
آفرینش زندگی، همکاری با ناشناختههاست
شاید زندگی فقط چیزی نیست که ما به تنهایی طراحی میکنیم.
ما انتخاب میکنیم.
حرکت میکنیم.
تلاش میکنیم.
اما در مسیر، زندگی هم چیزهایی به ما پیشنهاد میدهد.
یک ملاقات.
یک اتفاق.
یک فرصت.
یک تغییر.
یک پایان غیرمنتظره.
یا حتی یک شروع که هرگز برنامهاش را نداشتیم.
هنر آفرینش زندگی شاید این باشد که بدانیم چه چیزی را میخواهیم، اما آنقدر انعطاف داشته باشیم که اگر راه تازهای ظاهر شد، بتوانیم آن را ببینیم.
جمعبندی
ما نمیتوانیم تمام زندگی را کنترل کنیم و شاید تلاش برای کنترل همه چیز، بیشتر از آنکه امنیت ایجاد کند، ما را خسته و مضطرب کند.
اما میتوانیم انتخابها، واکنشها و قدمهای امروزمان را آگاهانهتر بسازیم و باقی مسیر را با انعطاف و اعتماد بیشتری تجربه کنیم.
گاهی لازم نیست همه چیز را بدانیم تا حرکت کنیم.
کافی است بدانیم امروز، چه چیزی در اختیار ماست و با همان، بهترین قدم ممکن را برداریم.