
مقدمه
گاهی تصور میکنیم بزرگترین خطر زندگی، انتخاب اشتباه است.
برای همین ساعتها فکر میکنیم.
نظر دیگران را میپرسیم.
مزایا و معایب را بررسی میکنیم.
صبر میکنیم تا مطمئن شویم.
و گاهی آنقدر منتظر اطمینان کامل میمانیم که فرصت از کنارمان عبور میکند.
در حالی که یک حقیقت ساده را فراموش کردهایم:
انتخاب نکردن هم یک انتخاب است.
وقتی از ترس اشتباه کردن هیچ مسیری را انتخاب نمیکنیم، در واقع اجازه میدهیم شرایط، عادتها و تصمیمهای دیگران برایمان انتخاب کنند.
مهری فاطمی معتقد است زندگی آگاهانه به معنای این نیست که همیشه بهترین تصمیم ممکن را بگیریم؛ بلکه یعنی یاد بگیریم با آگاهی انتخاب کنیم و مسئولیت مسیر خود را بپذیریم.
چرا اینقدر از انتخاب اشتباه میترسیم؟
یکی از دلایل مهم، این باور است که فکر میکنیم یک تصمیم اشتباه میتواند همه چیز را خراب کند.
در ذهنمان انتخابها شبیه درهایی هستند که اگر یکی را باز کنیم، دیگر راه برگشتی وجود ندارد.
اما زندگی معمولاً اینقدر قطعی نیست.
بسیاری از تصمیمها قابل اصلاحاند.
میتوانیم مسیر شغلی را تغییر دهیم.
میتوانیم یک رابطه کاری را بازنگری کنیم.
میتوانیم مهارتی تازه یاد بگیریم.
میتوانیم تصمیم مالی خود را اصلاح کنیم.
میتوانیم حتی اعتراف کنیم:
«آن زمان این انتخاب برای من درست به نظر میرسید، اما امروز اطلاعات بیشتری دارم.»
این شکست نیست.
این رشد است.
وسواس برای انتخاب کامل
گاهی مشکل ما این نیست که نمیدانیم چه میخواهیم.
مشکل این است که میخواهیم قبل از حرکت، از درست بودن همه چیز مطمئن باشیم.
اما چنین اطمینانی معمولاً وجود ندارد.
هیچکس نمیتواند آینده را با قطعیت ببیند.
هیچ نقشهای تمام پیچوخمهای مسیر را نشان نمیدهد.
گاهی لازم است حرکت کنیم تا اطلاعاتی را به دست بیاوریم که فقط در مسیر قابل مشاهدهاند.
بعضی جوابها قبل از حرکت پیدا نمیشوند؛ در مسیر ساخته میشوند.
ترس از قضاوت دیگران
گاهی حتی از خود انتخاب نمیترسیم؛ از واکنش دیگران میترسیم.
اگر موفق نشوم چه؟
اگر بگویند اشتباه کردی چه؟
اگر خانواده موافق نباشند چه؟
اگر دیگران مرا جدی نگیرند چه؟
و اینجاست که ممکن است زندگی خودمان را بر اساس ترس از قضاوت دیگران طراحی کنیم.
اما باید از خود بپرسیم:
اگر قرار باشد دیگران هزینه انتخابهای من را نپردازند، چرا باید اختیار زندگی من را هم در دست داشته باشند؟
مشورت گرفتن ارزشمند است.
اما تصمیم نهایی درباره زندگی، باید تا حد امکان با شناخت خودمان و مسئولیتپذیری همراه باشد.
هر انتخابی چیزی به ما یاد میدهد
حتی انتخابی که نتیجه مطلوبی نداشته باشد، میتواند اطلاعات ارزشمندی به ما بدهد.
ممکن است بفهمیم چه کاری مناسب ما نیست.
چه نوع رابطهای با ارزشهای ما هماهنگ نیست.
چه محیطی انرژی ما را میگیرد.
چه مهارتی کم داریم.
یا چه چیزی واقعاً برایمان اهمیت دارد.
گاهی یک انتخاب ناموفق، چیزی را به ما نشان میدهد که سالها با فکر کردن به تنهایی نمیتوانستیم ببینیم.
پس شاید بهتر باشد به جای پرسیدن:
«آیا این انتخاب حتماً درست است؟»
بپرسیم:
«اگر این مسیر را انتخاب کنم، چه چیزی میتوانم از آن یاد بگیرم؟»
انتخاب کردن با بیفکری فرق دارد
البته شجاعت در انتخاب به معنای عجول بودن نیست.
قرار نیست بدون فکر کردن تصمیم بگیریم.
انتخاب آگاهانه یعنی:
اطلاعات لازم را جمع کنیم.
پیامدهای مهم را ببینیم.
ارزشهای خودمان را در نظر بگیریم.
احساساتمان را بشناسیم.
و بعد، با وجود مقداری ابهام، تصمیم بگیریم.
چون در زندگی واقعی، همیشه بخشی از آینده ناشناخته باقی میماند.
بلوغ یعنی بتوانیم با مقدار قابل قبولی از ندانستن، حرکت کنیم.
زندگی با «اگر»های بیپایان
یکی از خستهکنندهترین شکلهای زندگی، زندگی کردن با «اگر»های بیپایان است:
اگر آن شغل را انتخاب کرده بودم...
اگر آن فرصت را از دست نداده بودم...
اگر آن روز شجاعتر بودم...
اگر زودتر شروع کرده بودم...
گذشته دیگر قابل تغییر نیست.
اما میتوانیم از آن یک سؤال تازه بسازیم:
«حالا که این را میدانم، انتخاب بعدی من چیست؟»
این سؤال، ما را از حسرت به سمت آفرینش برمیگرداند.
گاهی بهترین انتخاب، یک قدم کوچک است
لازم نیست برای هر تغییر، تصمیمی بزرگ بگیریم.
گاهی آفرینش زندگی با یک قدم کوچک آغاز میشود.
یک تماس.
یک ثبتنام.
یک ساعت یادگیری.
یک گفتوگوی صادقانه.
یک «نه» محترمانه.
یک شروع کوچک.
قدم کوچک، آینده را بهطور کامل تضمین نمیکند.
اما یک چیز مهم به ما میدهد:
اطلاعات تازه.
و اطلاعات تازه، انتخابهای بعدی ما را بهتر میکند.
پنج سؤال قبل از یک انتخاب مهم
وقتی بر سر یک دوراهی قرار گرفتی، به جای اینکه فقط بپرسی «کدام گزینه بهتر است؟»، این پنج سؤال را از خودت بپرس:
۱. آیا این انتخاب با ارزشهای من هماهنگ است؟
۲. اگر ترس از قضاوت دیگران وجود نداشت، چه تصمیمی میگرفتم؟
۳. بدترین نتیجه واقعبینانه این انتخاب چیست؟
۴. اگر این انتخاب مناسب نبود، آیا امکان اصلاح مسیر وجود دارد؟
۵. کوچکترین قدمی که میتوانم برای آزمودن این مسیر بردارم چیست؟
این سؤالها قرار نیست آینده را برای ما پیشبینی کنند.
قرار است کمک کنند با خودمان صادقتر انتخاب کنیم.
تمرین امروز؛ یک انتخاب معطلمانده
یک تصمیمی را که مدتهاست به تعویق انداختهای روی کاغذ بنویس.
بعد زیر آن دو ستون بکش:
«چیزی که میدانم»
و
«چیزی که از آن میترسم»
حالا تفاوتشان را ببین.
ممکن است متوجه شوی بخشی از چیزی که «نمیدانم» در واقع همان چیزی است که «از آن میترسم».
در پایان فقط یک سؤال:
«آیا میتوانم به جای تصمیم نهایی، یک قدم کوچک برای شناخت بیشتر این مسیر بردارم؟»
اگر پاسخ مثبت است، همان قدم را مشخص کن.
نه بیشتر.
زندگی بدون تضمین کامل
ما هیچوقت نمیتوانیم تضمین کنیم که تمام انتخابهایمان درست خواهند بود.
اما میتوانیم چیزی مهمتر بسازیم:
توانایی اصلاح.
توانایی یادگیری.
توانایی دوباره انتخاب کردن.
انسانی که میداند میتواند مسیرش را اصلاح کند، کمتر از انتخاب کردن میترسد.
چون دیگر یک تصمیم را حکم نهایی زندگی نمیداند.
آن را بخشی از مسیر میبیند.
آفرینش زندگی یعنی جرئت انتخاب کردن
در مقاله اول این فصل گفتیم زندگی شبیه یک اثر هنری است.
اما یک هنرمند برای همیشه به اولین خطی که روی بوم کشیده خیره نمیماند.
اگر لازم باشد، رنگ دیگری اضافه میکند.
بخشی را تغییر میدهد.
قسمتی را پاک میکند.
و اثر را دوباره میسازد.
زندگی هم همین است.
قرار نیست اولین انتخاب ما آخرین انتخابمان باشد.
قرار است یاد بگیریم انتخاب کنیم، ببینیم، یاد بگیریم و دوباره انتخاب کنیم.
مهری فاطمی معتقد است آزادی واقعی فقط داشتن گزینههای زیاد نیست؛ توانایی انتخاب آگاهانه و پذیرفتن مسئولیت انتخابهاست.
جمعبندی
ترس از انتخاب اشتباه میتواند ما را آنقدر متوقف کند که در نهایت، به جای اینکه خودمان زندگیمان را بسازیم، شرایط برایمان تصمیم بگیرد.
انتخاب آگاهانه به معنای تضمین آینده نیست؛ یعنی با اطلاعات موجود تصمیم بگیریم، از نتیجه یاد بگیریم و اگر لازم بود، مسیر را اصلاح کنیم.
زندگی یک نقاشی ثابت نیست.
هر روز میتوانیم بخشی از آن را دوباره رنگ کنیم.