
مقدمه
گاهی دقیقاً میدانیم چه چیزی را نمیخواهیم.
میدانیم از یک وضعیت خسته شدهایم.
میدانیم باید تغییری ایجاد کنیم.
شاید حتی راه تازهای هم در ذهنمان داشته باشیم.
اما درست در لحظهای که باید قدم برداریم، یک سؤال ظاهر میشود:
«اگر اشتباه کنم چه؟»
اگر این تصمیم درست نباشد چه؟
اگر بعداً پشیمان شوم چه؟
اگر مسیر جدید هم مرا خوشحال نکند چه؟
اگر دیگران بگویند اشتباه کردی چه؟
و گاهی همین ترس، ما را سالها در نقطهای نگه میدارد که دیگر نمیخواهیم در آن باشیم.
نه به این دلیل که آنجا را دوست داریم؛ بلکه چون هنوز جرئت نکردهایم احتمال اشتباه کردن را بپذیریم.
مهری فاطمی معتقد است یکی از مهمترین موانع آفرینش زندگی دلخواه، ترس از انتخاب اشتباه نیست؛ بلکه این باور است که باید قبل از حرکت، از درست بودن همه چیز مطمئن باشیم.
ما چرا اینقدر از اشتباه کردن میترسیم؟
بسیاری از ما از کودکی یاد گرفتهایم که اشتباه کردن چیز خوبی نیست.
برای پاسخ اشتباه سرزنش شدهایم.
برای تصمیم اشتباه قضاوت شدهایم.
و گاهی ارزشمند بودنمان به درست عمل کردن وابسته شده است.
به همین دلیل، در بزرگسالی هم ممکن است ناخودآگاه تصور کنیم:
«اگر اشتباه کنم، یعنی آدم ناتوانی هستم.»
در حالی که میان این دو جمله تفاوت بزرگی وجود دارد:
«من اشتباه کردم.»
و
«من یک انسان شکستخوردهام.»
اولی بخشی طبیعی از زندگی است.
دومی قضاوتی درباره هویت ماست.
هیچ نقشهای تمام مسیر زندگی را نشان نمیدهد
گاهی منتظر میمانیم تا همه چیز روشن شود.
تا مطمئن شویم.
تا نشانهای قطعی پیدا کنیم.
تا کسی به ما بگوید این راه صددرصد درست است.
اما زندگی معمولاً چنین تضمینی به ما نمیدهد.
ما بسیاری از مسیرها را فقط زمانی بهتر میشناسیم که وارد آنها میشویم.
مثل جادهای که پیچ بعدی آن از نقطه شروع دیده نمیشود.
لازم نیست تمام مسیر را ببینی.
گاهی فقط کافی است بدانی قدم بعدی را کجا میگذاری.
بعضی پاسخها فقط در حرکت پیدا میشوند
گاهی ساعتها فکر میکنیم تا بهترین تصمیم را پیدا کنیم.
مزایا و معایب را مینویسیم.
با دیگران صحبت میکنیم.
بارها آینده را در ذهنمان تصور میکنیم.
اما بعضی سؤالها فقط با فکر کردن پاسخ داده نمیشوند.
بعضی چیزها را باید تجربه کرد.
ممکن است تا زمانی که کاری را شروع نکردهای، نفهمی واقعاً دوستش داری یا نه.
ممکن است تا زمانی که وارد یک مسیر تازه نشدهای، استعدادهای پنهانت را نشناسی.
ممکن است تا زمانی که انتخابی را امتحان نکردهای، ندانی واقعاً چه چیزی برایت مهم است.
بعضی آگاهیها، پاداش حرکت کردن هستند.
اشتباه همیشه ما را به عقب برنمیگرداند
یکی از دلایل ترس ما این است که تصور میکنیم هر انتخاب اشتباه، زمان و انرژی ما را نابود میکند.
اما آیا واقعاً چنین است؟
گاهی راهی را امتحان میکنیم و متوجه میشویم برای ما مناسب نیست.
در ظاهر شاید بگوییم:
«اشتباه کردم.»
اما ممکن است همان تجربه چیز مهمی به ما یاد داده باشد:
چه چیزی را نمیخواهیم.
چه چیزی برایمان اهمیت دارد.
در چه محیطی بهتر رشد میکنیم.
چه تواناییهایی داریم.
و چه انتخابی با شخصیت واقعی ما هماهنگتر است.
گاهی یک مسیر اشتباه، ما را به شناختی میرساند که بدون رفتن در آن مسیر هرگز به دست نمیآوردیم.
تفاوت اشتباه با شکست
اشتباه یعنی چیزی را امتحان کردهایم و نتیجه مطابق انتظارمان نبوده است.
اما شکست زمانی شکل میگیرد که از یک تجربه نتیجهگیری کنیم:
«دیگر هیچ راهی وجود ندارد.»
در حالی که زندگی معمولاً فقط یک راه ندارد.
اگر یک روش جواب نداد، ممکن است روش دیگری وجود داشته باشد.
اگر یک انتخاب مناسب نبود، ممکن است انتخاب دیگری بهتر باشد.
اگر یک بار زمین خوردیم، معنایش این نیست که دیگر توان راه رفتن نداریم.
مهری فاطمی باور دارد انسان زمانی از اشتباه نمیترسد که ارزش خود را به نتیجه یک انتخاب وابسته نکند.
گاهی تصمیم نگرفتن هم یک انتخاب است
ما گاهی تصور میکنیم با تصمیم نگرفتن، از اشتباه کردن جلوگیری میکنیم.
اما نادیده گرفتن یک تصمیم هم خودش پیامد دارد.
سالها در کاری ماندن که دوستش نداریم.
گفتن «بعداً» به رؤیایی که برایمان مهم است.
منتظر ماندن برای زمانی که شاید هیچوقت نرسد.
گاهی به دلیل ترس از انتخاب اشتباه، انتخاب نکردن را امنترین راه میدانیم.
اما حتی سکون هم میتواند انتخابی باشد که آینده ما را شکل میدهد.
سؤال مهم این نیست که:
«آیا ممکن است اشتباه کنم؟»
چون پاسخ تقریباً همیشه بله است.
سؤال مهمتر این است:
«آیا میتوانم اگر اشتباه کردم، یاد بگیرم و مسیرم را اصلاح کنم؟»
اعتماد به خود یعنی مطمئن بودن از تصمیمها نیست
بعضیها تصور میکنند اعتمادبهنفس یعنی همیشه بدانیم چه کار باید بکنیم.
اما شاید شکل عمیقتر اعتماد به خود این باشد که بدانیم:
حتی اگر انتخابم کامل نبود، میتوانم با پیامدهایش روبهرو شوم و از آن یاد بگیرم.
اعتماد به خود یعنی باور داشته باشیم که در صورت اشتباه کردن، خودمان را رها نمیکنیم.
خودمان را تحقیر نمیکنیم.
زندگی را تمامشده نمیدانیم.
بلکه دوباره نگاه میکنیم.
یاد میگیریم.
و اگر لازم باشد، مسیر را اصلاح میکنیم.
لازم نیست اولین انتخاب، آخرین انتخاب باشد
گاهی آنقدر برای پیدا کردن «انتخاب درست» تلاش میکنیم که فراموش میکنیم بسیاری از انتخابها دائمی نیستند.
میتوانیم یاد بگیریم.
تجربه کنیم.
نظرمان را تغییر دهیم.
راه دیگری را امتحان کنیم.
و دوباره انتخاب کنیم.
زندگی یک آزمون با یک پاسخ قطعی نیست.
زندگی بیشتر شبیه یک فرایند آگاهانه است؛
انتخاب میکنیم،
تجربه میکنیم،
نتیجه را میبینیم،
یاد میگیریم،
و دوباره انتخاب میکنیم.
تمرین امروز: بدترین اتفاق واقعاً چیست؟
به تصمیمی فکر کن که مدتهاست به خاطر ترس از اشتباه کردن عقب انداختهای.
روی کاغذ بنویس:
اگر این تصمیم را بگیرم، از چه چیزی میترسم؟
بعد بنویس:
بدترین اتفاقی که واقعاً ممکن است بیفتد چیست؟
و سپس:
اگر آن اتفاق افتاد، چه کاری میتوانم انجام دهم؟
این تمرین گاهی نشان میدهد چیزی که در ذهن ما بسیار ترسناک به نظر میرسد، در واقعیت قابل مدیریتتر از تصورمان است.
به جای تصمیم کامل، تصمیم آگاهانه بگیر
شاید هیچ تصمیمی کامل نباشد.
اما میتوانیم تصمیمهایمان را آگاهانهتر بگیریم.
اطلاعات جمع کنیم.
فکر کنیم.
مشورت کنیم.
ارزشهایمان را بشناسیم.
و بعد، در یک نقطه، حرکت کنیم.
چون هیچ میزان فکر کردن نمیتواند جای تجربه کردن را بگیرد.
آگاهی قبل از حرکت مهم است، اما حرکت هم بخشی از آگاهی است.
زندگی با اصلاحهای کوچک ساخته میشود
در فصل «هنر آفرینش زندگی» درباره خلق کردن صحبت میکنیم.
و هیچ هنرمندی از همان ابتدا نمیداند هر خط دقیقاً چگونه خواهد بود.
گاهی خطی را تغییر میدهد.
رنگی را کم میکند.
چیزی را پاک میکند.
و دوباره میسازد.
اما اشتباههای کوچک باعث نمیشوند هنرمند بگوید:
«پس دیگر نقاشی نمیکنم.»
او اصلاح میکند.
و ادامه میدهد.
زندگی هم دقیقاً همینگونه است.
قرار نیست همه انتخابها از ابتدا بینقص باشند.
مهم این است که در زندگی خود حضور داشته باشیم و شجاعت اصلاح کردن داشته باشیم.
شاید اشتباه کردن، بخشی از پیدا کردن راه باشد
گاهی سالها بعد به انتخابی نگاه میکنیم که زمانی فکر میکردیم اشتباه بزرگی بوده است.
اما متوجه میشویم همان تجربه، ما را به جای دیگری رسانده.
چیزی به ما یاد داده.
ما را قویتر کرده.
یا باعث شده بهتر خودمان را بشناسیم.
شاید همه چیزهایی که اشتباه نامیدهایم، واقعاً اشتباه نبودهاند.
شاید بعضی از آنها فقط بخشهایی از مسیر یادگیری ما بودهاند.
جمعبندی
ترس از اشتباه کردن میتواند ما را در نقطهای نگه دارد که دیگر نمیخواهیم در آن زندگی کنیم.
اما هیچکس نمیتواند قبل از حرکت، از تمام آینده مطمئن باشد.
زندگی با انتخابهای آگاهانه، تجربه کردن، یاد گرفتن و اصلاح مسیر ساخته میشود.
شاید شجاعت واقعی این نباشد که مطمئن باشیم هرگز اشتباه نمیکنیم.
شاید شجاعت واقعی این باشد که بدانیم:
اگر اشتباه کردیم، میتوانیم دوباره یاد بگیریم، اصلاح کنیم و ادامه دهیم.