
گاهی با خودمان میگوییم:
«از فردا منظمتر میشوم.»
«از فردا بیشتر مطالعه میکنم.»
«از فردا کمتر وقت تلف میکنم.»
«از فردا بیشتر به خودم میرسم.»
«از فردا روی هدفم کار میکنم.»
و واقعاً هم قصد داریم این کارها را انجام دهیم.
اما چند روز بعد دوباره به همان الگوی قبلی برمیگردیم.
بعد چه نتیجهای میگیریم؟
«من اراده ندارم.»
اما همیشه مسئله کمبود اراده نیست.
گاهی ما از خودمان میخواهیم در محیطی که دائماً رفتار قدیمی را آسان میکند، رفتار جدیدی را به زور اراده ادامه دهیم.
و این کار میتواند بسیار دشوار باشد.
محیط، بیصدا روی رفتار ما اثر میگذارد
تصور کن میخواهی شبها قبل از خواب کتاب بخوانی.
اگر کتاب روی میز کنار تخت باشد، شاید شروع کردن آسانتر شود.
اما اگر تلفن همراهت در دسترس باشد و هر بار با یک لمس، دهها پیام و ویدئو و اعلان در برابر تو قرار بگیرد، انتخاب دیگری هم دائماً جلوی توست.
این به این معنا نیست که محیط کنترل کامل رفتار ما را در دست دارد.
ما همچنان انتخاب میکنیم.
اما پژوهشهای مربوط به شکلگیری عادت نشان میدهند که تکرار یک رفتار در یک زمینه ثابت میتواند به تدریج خودکارشدن آن رفتار را افزایش دهد. در مطالعه معروف لالی و همکاران، زمان شکلگیری عادت بین افراد بسیار متفاوت بود و از حدود ۱۸ تا ۲۵۴ روز برای رسیدن به سطح بالایی از خودکارشدن برآورد شد؛ بنابراین تصور «۲۱ روز برای ساختن هر عادتی» علمی و قابل تعمیم نیست. �
Wiley Online Library +۱
پس گاهی بهتر است به جای اینکه فقط بگوییم:
«باید بیشتر تلاش کنم»
بپرسیم:
«چطور میتوانم شرایط را طوری تغییر دهم که رفتار موردنظرم آسانتر شود؟»
اراده لازم است، اما تنها ابزار ما نیست
اراده و تصمیمگیری مهماند.
اما اگر برای هر رفتار مطلوب مجبور باشیم هر روز یک نبرد ذهنی راه بیندازیم، ادامه دادن آن دشوارتر میشود.
مثلاً:
اگر میخواهی صبح زود ورزش کنی، لباس ورزشی را از شب قبل آماده کن.
اگر میخواهی مطالعه کنی، کتاب را جایی بگذار که آن را ببینی.
اگر میخواهی کمتر سراغ تلفن بروی، هنگام مطالعه آن را از دسترس خارج کن.
اگر میخواهی روی یک کار مهم تمرکز کنی، محیط را تا حد امکان از محرکهای مزاحم خالی کن.
اینها کارهای کوچکی هستند، اما یک پیام مهم دارند:
به جای جنگیدن دائمی با خودت، بخشی از مسیر را برای خودت طراحی کن.
ما فقط عادت نمیسازیم؛ نشانه هم میسازیم
مغز ما میان موقعیتها و رفتارهایی که بارها در کنار هم اتفاق افتادهاند، ارتباط ایجاد میکند.
مثلاً ممکن است:
دیدن تخت → احساس خوابآلودگی
نشستن پشت میز → شروع کار
بعد از صبحانه → نوشیدن چای
رسیدن به خانه → روشن کردن تلویزیون
را به شکل یک الگوی آشنا تجربه کنیم.
وقتی یک رفتار به طور مکرر در یک زمینه مشخص انجام میشود، آن زمینه میتواند به نشانهای برای شروع رفتار تبدیل شود. پژوهشهای مربوط به عادت نیز بر نقش تکرار رفتار در زمینههای ثابت و شکلگیری ارتباط میان نشانه و پاسخ تأکید دارند. �
Wiley Online Library +۱
بنابراین میتوانیم آگاهانه از این ویژگی استفاده کنیم.
مثلاً:
بعد از صبحانه → ده دقیقه مطالعه
یا:
بعد از چای عصر → پانزده دقیقه پیادهروی
یا:
بعد از نشستن پشت میز → پنج دقیقه نوشتن
رفتار لازم نیست در ابتدا بزرگ باشد.
مهم این است که واضح، قابل انجام و قابل تکرار باشد.
زندگی تازه، فقط با هدف ساخته نمیشود؛ با طراحی ساخته میشود
فرض کن هدف تو این است:
«میخواهم بیشتر برای خودم وقت داشته باشم.»
این هدف زیباست، اما هنوز مبهم است.
اگر تمام روزت پر از کارهای پراکنده باشد، احتمالاً در پایان روز باز هم زمانی برای خودت باقی نمیماند.
پس سؤال بعدی این است:
«کدام بخش از محیط و برنامه زندگی من باید تغییر کند تا این هدف امکانپذیر شود؟»
شاید لازم باشد:
یک ساعت مشخص را در تقویم خالی نگه داری.
برخی درخواستها را نپذیری.
بخشی از کارها را به زمان دیگری منتقل کنی.
یا حتی یک گوشه مشخص از خانه را به فعالیتی اختصاص دهی که برایت مهم است.
اینجا «هدف» تبدیل میشود به ساختار.
و ساختار، اجرای رفتار را آسانتر میکند.
هر چیزی که در اطراف توست، یک پیام کوچک دارد
به اتاقت نگاه کن.
چه چیزی بیشتر از همه جلوی چشمت است؟
تلفن؟
تلویزیون؟
کتاب؟
وسایل کاری؟
وسایل هنری؟
لیست کارها؟
هرکدام از اینها میتوانند بخشی از توجه تو را به خودشان جلب کنند.
این به معنای آن نیست که هر چیزی که در محیط قرار دارد الزاماً رفتار خاصی ایجاد میکند؛ اما نحوه ارائه و ترتیب گزینهها میتواند بر تصمیمها اثر بگذارد. در ادبیات «معماری انتخاب»، حتی پیشفرضها و نحوه ارائه گزینهها میتوانند بر انتخاب افراد اثرگذار باشند، هرچند اثر آنها به شرایط و افراد بستگی دارد. �
NBER +۱
پس یک سؤال ساده ارزش امتحان کردن دارد:
«اگر محیط من قرار بود به جای من حرف بزند، چه چیزی را به من پیشنهاد میکرد؟»
محیطت را به جای مخالف، همکار خودت کن
اگر میخواهی بیشتر بخوانی، کتاب را پنهان نکن.
اگر میخواهی کمتر تلفن را بررسی کنی، آن را همیشه کنار دستت نگذار.
اگر میخواهی بیشتر بنویسی، دفترت را آماده نگه دار.
اگر میخواهی صبحها آرامتر باشی، شب قبل بخشی از کارهای صبح را آماده کن.
اگر میخواهی روی یک پروژه تمرکز کنی، برای آن یک فضای مشخص ایجاد کن.
این کارها قرار نیست شخصیت تو را عوض کنند.
اما میتوانند اصطکاک میان تصمیم و عمل را کمتر کنند.
و همین نکته بسیار مهم است.
گاهی مشکل ما این نیست که نمیدانیم چه میخواهیم؛
مشکل این است که راه رسیدن به آن را بیش از حد دشوار طراحی کردهایم.
یک نکته مهم: محیط فقط خانه نیست
محیط یعنی هر چیزی که رفتار ما در آن اتفاق میافتد.
آدمهایی که بیشتر با آنها وقت میگذرانیم.
برنامه روزانه ما.
محتوایی که هر روز میبینیم.
میز کارمان.
اتاقمان.
تلفن همراهمان.
حتی زمانهایی که برای فعالیتهای مختلف در نظر گرفتهایم.
اگر هر روز ساعتها محتوایی ببینیم که ذهنمان را پراکنده میکند، بعد انتظار داشته باشیم هنگام کار تمرکز عمیقی داشته باشیم، ممکن است بهتر باشد قبل از سرزنش خودمان، به ساختار روزمان هم نگاه کنیم.
اما قرار نیست محیط، همهچیز را حل کند
این نکته را عمداً اضافه میکنم، چون نمیخواهم مقاله به یک نسخه سادهانگارانه تبدیل شود.
محیط مهم است، اما همه چیز نیست.
انسان فقط محصول محیط نیست.
ارزشها، اهداف، باورها، شرایط زندگی، مهارتها و تصمیمهای فردی نیز اهمیت دارند.
حتی پژوهشهای مربوط به «معماری انتخاب» نشان میدهند که یک مداخله محیطی همیشه و در همه شرایط اثر یکسان ندارد؛ برای نمونه، پژوهشی درباره گزینههای پیشفرض پسانداز نشان داد اثر چنین مداخلهای در گروههای مختلف میتواند متفاوت باشد. �
NBER
بنابراین پیام مقاله این نیست:
«محیطت را عوض کن تا زندگیات خودبهخود عوض شود.»
پیام دقیقتر این است:
«اگر قرار است رفتاری را تغییر دهی، محیطی بساز که از آن رفتار حمایت کند.»
نسخه تازهای که در مقاله قبل ساختی، به یک محیط تازه هم نیاز دارد
در مقاله قبل از خودمان پرسیدیم:
«من در حال تبدیل شدن به چه کسی هستم؟»
حالا سؤال بعدی این است:
«اگر واقعاً میخواهم آن آدم شوم، محیط زندگیام باید چه تغییری کند؟»
اگر میخواهی فردی آرامتر باشی، شاید لازم باشد بخشی از روزت را از شلوغی جدا کنی.
اگر میخواهی فردی یادگیرنده باشی، باید برای یادگیری جای واقعی در برنامهات ایجاد کنی.
اگر میخواهی روی استقلال مالی کار کنی، باید زمانی برای یادگیری و بررسی امور مالی اختصاص دهی.
اگر میخواهی خلاقتر باشی، باید فضایی برای خلق کردن داشته باشی.
هویت تازه، وقتی واقعیتر میشود که در رفتارهای روزمره جای خودش را پیدا کند.
تمرین امروز: «طراحی یک گوشه از زندگی»
قرار نیست کل زندگیات را تغییر دهی.
فقط یک رفتار انتخاب کن.
مثلاً:
مطالعه.
ورزش.
نوشتن.
یادگیری.
آرامش.
کار روی یک پروژه.
حالا سه سؤال بنویس:
۱. چه چیزی در محیط فعلی من این رفتار را دشوار میکند؟
۲. چه چیزی میتواند انجام دادن آن را کمی آسانتر کند؟
۳. کوچکترین تغییر محیطی که امروز میتوانم انجام دهم چیست؟
مثلاً اگر میخواهی مطالعه کنی:
کتاب را روی میز کنار صندلی بگذار.
نه اینکه هدف بزرگی مثل «هر روز دو ساعت مطالعه» تعیین کنی.
اگر میخواهی کمتر تلفن را بررسی کنی:
در زمان مشخصی اعلانهای غیرضروری را خاموش کن.
اگر میخواهی بیشتر بنویسی:
دفتر و قلم را آماده و در دسترس قرار بده.
هدف این تمرین، ساختن یک زندگی کامل نیست.
هدف این است که تجربه کنی:
گاهی یک تغییر کوچک در محیط، شروع یک تغییر کوچک در رفتار است.
هنر آفرینش زندگی
در مقاله قبل گفتیم:
تو مجبور نیستی همان کسی بمانی که در گذشته بودهای.
امروز یک قدم جلوتر میرویم:
اگر قرار است نسخه تازهای از خودت بسازی، محیطت را هم با آن هماهنگ کن.
زندگی فقط مجموعه تصمیمهای بزرگ نیست.
زندگی از هزاران رفتار کوچک روزانه ساخته میشود.
و این رفتارها در خلأ اتفاق نمیافتند.
آنها در یک خانه، یک اتاق، یک برنامه، یک تلفن، یک رابطه و یک سبک زندگی اتفاق میافتند.
پس شاید یکی از ظریفترین هنرهای آفرینش زندگی این باشد که گاهی به جای پرسیدن:
«چرا من اینقدر سخت تغییر میکنم؟»
بپرسیم:
«چه چیزی در اطراف من میتواند تغییر کردن را آسانتر کند؟»
گاهی پاسخ، درون ما نیست.
گاهی درست جلوی چشم ماست.
🌱 تمرین پایانی
امروز فقط یک تغییر کوچک در محیطت ایجاد کن که از نسخه تازهای که میخواهی بسازی حمایت کند.
یک کتاب را جلوتر بگذار.
یک مزاحمت را دورتر ببر.
یک زمان مشخص برای خودت ایجاد کن.
یک فضای کوچک برای کار مورد علاقهات آماده کن.
یا چیزی را که دائماً حواست را پرت میکند، از جلوی چشم بردار.
بعد به خودت بگو:
«من فقط به تغییر فکر نمیکنم؛ دارم شرایط تغییر را هم میسازم.»
جمعبندی
برای ساختن رفتارهای تازه، فقط به اراده تکیه نکن؛ محیطت را هم طوری طراحی کن که انتخابهای موردنظرت آسانتر و قابل تکرارتر شوند.