جوانمردا!
اینها را چون آیینه دان، آخر دانی
که آیینه را صورتی نیست در خود؛ اما
هر که در او نگه کند، صورت خود
تواند دید.
– عینالقضات همدانی
رو به بالا و رو به پایین نماز میخواند. رو به چپ
و رو به راست، به رکوع میرفت. به پس و به پیش و
به زیر و به زبر قنوت میخواند. میچرخید و سلام
میداد. میرقصید و به سجده میافتاد.
خدا گفت: چه میکنی با این همه شور و با این همه
بیپروایی؟
میخواهی به دیگران بگویم چه میکنی، تا بیایند
و سنگسارت کنند؟
جوانمرد گفت: تو نیز میخواهی به دیگران
بگویم که چقدر مهربانی و چقدر بخشنده، تا همه
بی پروا طغیان کنند؟!
– جوانمردا، تو چیزی نگو، من نیز چیزی نخواهم گفت.
جوانمرد خندید و جوانمرد چرخید و جوانمرد
رقصید.
و نام آن چرخیدن و خندیدن و رقصیدن، نماز شد!
جوانمرد دعا میکرد از خدا آیینهای میخواست تا
خود را در آن ببیند. خدا دعایش را برآورده نمیکرد، و
جوانمرد بر اجابت دعایش اصرار میورزید.
روزی، عاقبت، دعای جوانمرد مستجاب شد و خدا
آیینهای به او داد و جوانمرد حقیقت خود را دید. پیراهنی
بود پر از چرک و ناپاکی.
جوانمرد ترسان شد و گفت: نه، خدایا، اما این من
نیستم.
پس کجاست آن همه شور و آن همه عشق و آن همه
سوز و گداز که در من بود؟
خدا گفت: آن سوز و گداز و آن شور و عشق که تو
نیستی، آن منم؛ که گاهی در جامهی تو میروم.
و گرنه تو همینی که میبینی.
جوانمرد خاموش شد و دیگر هیچ نگفت...
کسانی میگفتند: عارف کوه است، کوهی که معرفت خدا را تاب
میآورد؛ و کسان دیگری میگفتند: عارف آفتاب است، آفتابی که
زمین را روشن میکند.
جوانمرد اما میگفت: عارف نکوه هست و نه آفتاب، عارف پرندهی
کوچکی است که در جستجوی دانه از آشیانه جدا شده؛ دانه پیدا
نکرده، آشیانهاش را هم گم کرده است.
عارف در آسمان حیرت بالبال میزند.
اما آن سیمرغ همین را دوست دارد: پرپر زدن پرندهای کوچک را در آسمان حیرت.
میرفتند و میگفتند از اینجا تا خدا هزار
فرسنگ است و هزاران گام.
جوانمرد اما برخاست و گفت: از اینجا تا خدا
سه گام بیشتر نیست.
تعجب کردند و شوریدند و فریاد زدند
و گفتند: عمری است میرویم و هنوز
نرسیدهایم، چگونه است که تو میگویی سه گام بیشتر نیست؟
جوانمرد گفت: گام اول این است که
بگویی خدا، و دیگر هیچ، گام دوم اُنس
است و سومین گام سوختن.
و خود گفت: خدا و انس گرفت و سوخت.
آنها اما همچنان میرفتند و همچنان
میگفتند: از اینجا تا خدا هزار فرسنگ
است و هزاران گام.
جوانمرد بر تپهای، در سجده، آفتاب را و غروبش را
تقدیس میکرد. مسافری که از دورها آمده بود، جوانمرد
را دید، سفرهی دلش را گشود و از غریبی گفت و از
غربت نالید که عجب دردی است این درد بیگانگی
و عجب سخت است تحمل بیسرزمینی.
جوانمرد لبخندی زد و گفت: برو ای مرد و شادمان
باش، که این غربت که تو داری و این رنج که میکشی
هنوز آسان است، پیش آن غربتی که ما داریم.
زیرا غریب نه آن است که تنش در این جهان غریب
باشد، غریبانه است که دلش در تن غریب است.
و ما این چنینیم با دلی غریبه در تن خویش.
