جوانمردا!
اینها را چون آیینه دان، آخر دانی
که آیینه را صورتی نیست در خود؛ اما
هر که در او نگه کند، صورت خود
تواند دید.
– عینالقضات همدانی
مردی به نزد جوانمرد آمد و گفت: تبرکی میخواهم، جامهات را، تا من نیز از جوانمردی بهرهای ببرم.
جوانمرد گفت: جامهی مرا که بهایی نیست. اما سؤالی دارم، سؤالم را پاسخ گو، جامهی من برای تو.
مرد گفت: بپرس.
جوانمرد گفت: اگر مردی چادرِ زنی را بر سر کند، زن خواهد شد؟
مرد گفت: نه.
جوانمرد گفت: اگر زنی جامهی مردان را بپوشد، چطور، مرد میشود؟
مرد گفت: نه.
جوانمرد گفت: پس در پی آن نباش که جامهی جوانمردان را بر تن کنی که اگر پوست جوانمرد را نیز بر تن کشی، سودی نخواهد داشت؛ زیرا جوانمردی به جان است نه به جامه.
پاهای مسافر تاول زده بود، و به دشواری قدم از قدم برمیداشت. میگفت: ببینید ای مردم، این پای تاولزده، پاداش گام زدن در راه خداست.
جوانمرد از آن حوالی میگذشت؛ به مسافر گفت: اما راه خدا را با پا نمیتوان پیمود؛ این راهی است که تنها با دل میتوان رفت. با دلت برو، آنقدر تا دلت تاول بزند.
جوانمرد رفت، جوانمرد با دلش رفت و هیچ کس نمیدانست که او دلش تاول زده است.
از میان این همه نصیب و این همه رزق که در جهان است، ای جوانمرد، تو چه چیزی را برگزیدهای؟
– اندوه را.
– اندوه را! چرا ای جوانمرد؟
– اندوه را زیرا هرگز خدا را آنگونه که سزاوار او بود، یاد نکردهام؛ و خدا بود که به من گفت: اگر به اندوه پیش من آیی شادت کنم و اگر با نیاز آیی، توانگرت. پس نیاز و اندوه را برگزیدم تا شادی و توانگری ارزانیم شود!
جوانمرد گفت: خدایا! راههای رسیدن به تو بسیار است، اما از هر راهی که میروم شلوغ است و پرهیاهو. من راهی خلوت میخواهم، راهی که هیچ کس در آن نباشد. راهی که فقط تو باشی و فقط من.
خدا گفت: دو راه است که به ندرت کسی از آن میگذرد، یکی راهِ اندوه، اندوهی تلخ و اندوهی سخت و اندوهی سنگین. و دیگری راهِ شادی، شادیِ شیرین و شادیِ سخت و شادیِ سنگین.
کمتر کسی است که تلخیِ محض و شیرینیِ ناب را تاب بیاورد.
زیرا که هر دو سختند و هر دو سنگین، تو کدام را میپسندی؟
جوانمرد گفت: من تلخیِ اندوه را میخواهم.
خدا قطرهای اندوه به او داد و این گام نخستینِ راه شد.
جوانمرد گفت: باز هم.
و باز قطرهای و باز قطرهای و باز.
و نوشید و نوشید و نوشید. آنسان که دریا شد، دریای اندوه.
خدا گفت: دریای اندوه شدی، ای جوانمرد، اما این دریا مهیب است. ماهیانِ خُرد را توان آن نیست تا در آن شنا کنند. نهنگی باید تا در دریای تو غوطه بخورد.
هزار سال گذشته است، اما دریای اندوه جوانمرد، همچنان بینهنگ است.
آن مرد طبیب بود و میگفت: جهان بیمارستانی است بی سر و سامان. هر کس بیماریی دارد و هر کس دوایی میخواهد.
هزاران هزار بیماری، افسوس، اما هزاران هزار دوا را چطور میتوان یافت؟
جوانمرد اما میگفت: ما همه تنها یک بیماری داریم: خواب؛ و دوایی نیست، جز بیداری.
بیدار شویم تا جهان بیمار نباشد.
