جوانمردا!
اینها را چون آیینه دان، آخر دانی
که آیینه را صورتی نیست در خود؛ اما
هر که در او نگه کند، صورت خود
تواند دید.
– عینالقضات همدانی
عالمان دلشوره داشتند از ملاقات با خدا. روز و شب و شب و روز علم میانداختند.
زاهدان دلشوره داشتند از ملاقات با خدا روز و شب و شب و روز زهد میورزیدند
عابدان نیز همینگونه بودند و عبادت بر عبادت میافزودند.
جوانمرد اما دلشوره نداشت، ذوق داشت و شوق داشت. پاکی جمع میکرد برای روز ملاقات و میگفت: شما علم و زهد و عبادت جمع میکنید، من اما پاکی و بیباکی؛ زیرا آن عزیز، پاک است و بیباک.
قرنهاست که عالمان و زاهدان و عابدان و جوانمردان میآیند و میروند و ما همچنان نگاه میکنیم و نمیدانیم برای آن عزیز، کدام عزیزتر است، علم و زهد و عبادت یا پاکی و بیباکی؟
خداوند بساط محبتش را پهن کرد و گروهی بر آن نشستند. جوانمرد آمد و گفت: خدایا! نه، من کنار این سفره نمینشینم. کنار بساط محبت از دوستی تو مست خواهم شد.
خدا خوان هیبتش را پهن کرد. گروهی بر سر آن نشستند.
جوانمرد آمد و گفت: خدایا! نه، من کنار این خوان نمینشینم، کنار خوان هیبتت از سلطنت تو دیوانه خواهم شد.
خدا بساط دیگری پهن کرد و جوانمرد کنار آن نشست.
کنار بساطی که نامش را نمیدانیم!
آن پیرمرد همیشه خاموش بود و هرگز سخن نمیگفت. اما آن روز سخن گفت، آن روز که جوانمردان از او دربارهی خدا پرسیدند، دربارهی آنکه چگونه میتوان خدا را به دست آورد.
پیرمرد گفت: خدا هر روز چیزی به شما میدهد، تا شما را از سرِ خویش باز کند؛ تا خود را به شما ندهد.
اما شما به هیچ، به هیچ، به هیچ چیز مشغول نشوید.
بروید و با خدا مُصّر باشید تا شما را به چیزی از سر خود باز نکند.
پیرمرد این را گفت و خاموش شد و جوانمردان رفتند...
جوانمرد میگفت مردم با مردم درگیرند و ما با خدا.
درگیری مردم با مردم روزی تمام خواهد شد.
درگیری ما با خدا اما هرگز.
ما او را گرفتهایم سخت و او ما را گرفته است، سختتر.
اگر او ما را رها کند، ما او را رها نمیکنیم و اگر ما او را رها کنیم، او ما را رها نمیکند.
و این دردی است دشوار و پنهان که با هیچ کس نمیتوان گفت.
گفتند: ای جوانمرد! از کدام سو میروی؟ این همه راه است و تو از بیراههها گذر میکنی؟
این راه را ببین، راه عابدان است. پیش از تو هزاران هزار نفر از آن گذشتهاند. در هر قدمش چراغی روشن است، گم نخواهی شد.
و این همه راه دیگر که میبینی راه عارفان است، سخت است و سنگلاخ، اما بر هر سنگش علامتی است، تو را میرساند.
تو اما ای جوانمرد، از کدامین راه بینام و نشان میروی؟ جوانمرد گفت: من از آن راه میروم، که راه ناباکان است و دیوانگان و مستان؛ زیرا با خدا مستی و دیوانگی و ناپاکی سود دارد...
