جوانمردا!
اینها را چون آیینه دان، آخر دانی
که آیینه را صورتی نیست در خود؛ اما
هر که در او نگه کند، صورت خود
تواند دید.
– عینالقضات همدانی
حکمت از بهشت میآید، با ۷۰ هزار فرشته همراهش، شهر به شهر و کوی به کوی میگردد، خانهاش را میجوید.
آی، ای جوانمرد آیا تو میدانی خانهی حکمت کجاست؟
جوانمرد میگوید: خانهی حکمت، دلی است بیتعلق، دلی که وابسته نباشد.
حکمت در چنین دلی مقیم میشود و به فرشتههایش میگوید:
بازگردید، که من خانهی خویش را یافتم.
فرشتهها باز میگردند و حکمت، بهشت را در قلب مؤمن برپا میکند.
جوان از زمان بیمناک بود، از عبور بیمحابا و گذر شتابناکش.
میگفت: دستهای زمان از توفان است، میآید و میگذرد و همهچیز را در مینوردد.
نشان همهچیز را پاک میکند و ردّ همهچیز را میروبد.
کاش اما نشانی بود و ردّی که به هیچ باد و بورانی زدوده نمیشد و هیچ طوفانی را یارای او نبود.
جوانمرد گفت: بنویس، بنویس،بنویس.
جوان گفت: با چه بنویسم، و برچه بنویسم که بماند؟
جوانمرد گفت: بر هر چیز میتوان نوشت الا بر آب. اما تو بر آب بنویس. بر آب بنویس و با خون خویش.
این یادگاری است که تنها عاشقان و مستان و سوختگان میگذارند. و در جهان تنها همین نشان میماند.
عزرائیل دست جوانمرد را گرفت و بوسید و گفت: ای جوانمرد! دیگر تمام شد، آخرین نَفَست را به من بده باید برویم.
جوانمرد گفت: هرگز، هرگز نَفَسم را به تو نخواهم داد.
فرشتهی مرگ گفت: اما ای جوانمرد، مگر تو نبودی که میگفتی: ۴۰ سال است جانم میان لب و دندانم ایستاده است؛ مگر تو نبودی که میگفتی: ۲۰ سال است که کفن مرا از آسمان آوردند و بر من انداختهاند؛ مگر نمیگفتی: سر از کفنم بیرون کردهام و سخن میگویم.
جوانمرد گفت: گفتهام، اما جانم را به تو نمیدهم؛ زیرا این جان را از تو نگرفته بودم تا به تو باز پس دهم. جان را به او میدهم که از او گرفتهام. فرشته گفت: اما من جانت را به او میرسانم، بیهیچ کم و بیهیچ کاستی. این رسم دنیاست. این رسم را پاس بدار، ای جوانمرد!
اما جوانمرد جان نداد.
اما جوانمرد جان نداد.
اما جوانمرد...
تا آنکه خدادستانش را گشود و جوانمرد جانش را تنها به خدا داد.
آن فرشته در گوشهای بود و نگاه میکرد و با خود میاندیشید که پس این چنین نیز ممکن است!
هرجا که میرفت، بهشت هم دنبال او میرفت. اما او میگذشت و اعتنایی نمیکرد.
بهشت به خدا میگفت: خدایا ببین دیگران همه در آرزوی منند و من در آرزوی جوانمرد.
گذارش به هرجا میافتاد، دوزخ از آن حوالی میگریخت.
دوزخ میگفت: خدایا، ببین همه از من میترسند و من از جوانمرد.
خدا بهشت را در دست راست او گذاشت و دوزخ را در دست چپش. اما جوانمرد هر دو را به خدا بازگرداند و گفت: خدایا! نه به این امید دارم و نه از آن بیم. امیدم تنها به تو است و بیمم تنها از تو.
بودنت بهشت است و نبودنت جهنم.
پس خدا دستش را گرفت و از روی بهشت و از روی جهنم او را جهاند و گفت: ای جوانمرد، آن سوتر از بهشت و جهنم نیز جایی است که تنها خدا از آن باخبر است و آنان که سَر عبور از بهشت و جهنم را دارند.
بهشتیان در صف ایستاده بودند و نوبت خود را انتظار میکشیدند. دروازهی بهشت باز شد و فرشتهها پیش از هر کس جوانمرد را فراخواندند تا وارد بهشت شود.
بهشتیان اعتراض کردند و چرایش را پرسیدند و گفتند: مگر جوانمرد چه کرده است که پیش از دیگران به بهشت میرود؟
فرشتهها گفتند: نمیدانید که او چه کرده است. خداوند به همگان فکرت داد اما او توانست از فکرت به محبت برسد و از محبت به هیبت و از هیبت به حکمت. اما نیکو آن بود که او از حکمت به شفقت رسید. شما نبودید و نمیدانید که او با شفقتش چه میکرد. او بود که شب و روز برای مردم دعا میکرد و میخواست به جای همهی مردم بمیرد تا هیچ کس طعم مرگ را نچشد، او بود که میخواست حساب همهی مردم را از او بکشند تا در قیامت حسابی برای کسی نماند؛ او بود که از خدا خواهش میکرد به جای همه مجازات شود تا دوزخ از گناهکاران خالی بماند. حالا بهشت و نوبت اولین، کمترین چیزی است که باید به او داد.
جوانمرد، اما بهشت و نوبت اولین را قبول نکرد. او از میان همهی پاداشها، تنها خوشنودی خدا را برداشت و بهشت و نوبتش را هم به دیگران بخشید.
راهی که به بهشت میرود، نزدیک است،
من به آن راه دوردست میروم راهی که تنها به خدا میرسد. . .
