نوستالژی

واژه نوستالژی را می توان يک احساس تلخ و شيرين به اشيا و موقعيت‌های گذشته تعريف کرد معني ديگر اين واژه دلتنگی شديد برای زادگاه است.
واژه نوستالژی از دو کلمه يونانی nosta به معني بازگشت به خانه و alyia به معني درد است. اين واژه در 1688 در يک مقاله مطرح شد و شرح حال دانشجويان يا سربازانی که از وطن خود دور می ماندند در اين مقال مورد بررسی قرار گرفت. گر چه نوستالژی در ابتدا يک اصطلاح پزشکی بود ولي بزودی به حيطه فلسفه و ادبيات تأملي راه پيدا کرد.در ادبيات نوستالژی معنی جالبی به خود گرفت: «احساسات رمانتيک و غم دير متولد شدن» اما قصد اصلی از تعريف نوستالژي بيان آن در شعر معاصر است. البته گاهی حس نوستالژی جنبه عرفانی پيدا مي‌کند و بايد گفت که عرفان تماماً نوستالژی است براي نمونه می توان به غم غربت، جدايی اصل که همان نيستان ناميده مي‌شود و روح السير در ميان سخن دنيا، تنگناي جسم، کبوتری مانده در قفس بازی در خانه پيرزن اشاره کرد که همه نماد‌های نوستالژی شعر عرفانی هستند.در شعر معاصر ايران، انديشه‌های ناخودآگاه فرد به اسطوره‌های ايران باستان يکی از بخش‌های قابل توجه نوستالژی است اما همه موضوع اين نيست. انسان دور مانده از ريشه‌های خود در هجوم مهاجرت‌های اجباری، آداب و رسوم از ياد رفته، صداقت فراموش شده و بوی گل که در ميان سيمان و آهن هر روز کم سو‌تر می شود غرق در اين واژه‌ها شده است. البته ذهنيت شاعران مثل پروين اعتصامی که سنتی می انديشيد با شاعری چون فروغ کاملاً متفاوت است؛ يا نوستالژی هاي عاشقانه شهريار را با نوستالژي‌های اسطوره و باستانگرايی اخوان نمی توان در يک جا قرار داد. شاعری از مرگ عشق غمگين است و آن ديگري از کوچ صداقت:
نقابم کو؟/ اينجا همه نقابی بر چهره دارند
مي خواهم همرنگ جماعت شم/ اينجا صداقت تاوان دارد
نقابم کو/ اينجا بوی يکرنگی نيست
نقابم کو.
اما نمونه‌اي از نوستالژي عشق:
چه ساده دل داده بودم / باورم شد که امانم دادی
درد دل کردم/ گويی فرشته نجاتم بودی.
نوشته دکتر علی عين عليلو

روزنامه ایران