فریب بزرگ سهند؛ چرا رسانههای خودرویی حقیقت پشت این رونمایی را سانسور میکنند؟
در بازار خودروی ایران، واژه «رونمایی» مدتهاست که از معنای اصلی خود یعنی معرفی یک تکنولوژی یا دستاورد مهندسی جدید تهی شده و بیشتر به یک تئاتر بازاریابی، یک آیین تبلیغاتی پرزرقوبرق برای پوشاندن کهنگی ساختارها تبدیل گشته است. وقتی خودروسازان داخلی از محصول جدیدی پرده برمیدارند، ماشین رسانهای وابسته به آنها بلافاصله با موجی از تیترهای اغراقآمیز، تحلیلهای سفارشی و واژگان پرطمطراق به میدان میآید تا به مصرفکننده القا کند که انقلابی در راه است. سایپا سهند یکی از برجستهترین نمونههای این سناریوی تکراری است؛ خودرویی که زیر لایهای از تغییرات ظاهری پلاستیکی و چراغهای مدرنشده پنهان شده، اما وقتی پوستهاش را کنار میزنیم، همان پلتفرم قدیمی و شناختهشده تیبا و ساینا با تمام ضعفهای تاریخیاش بیرون میزند. چرا رسانههای تخصصی خودرو در برابر این حقیقت آشکار سکوت پیشه کردهاند یا با تحلیلهای کمعمق، به باز تولید توهم انتخاب برای مشتری ادامه میدهند؟
برای پاسخ به این پرسش باید اقتصاد رسانههای خودرویی را زیر ذرهبین ببریم. در اکوسیستمی که درآمد اصلی رسانهها نه از راه اعتماد مخاطب و استقلال تحریریه، بلکه از طریق رپورتاژ آگهی، بودجههای روابط عمومی و کمپینهای تبلیغاتی خودروسازان تامین میشود، منتقد مستقل بودن هزینه سنگینی دارد. وقتی یک کارخانه بزرگ خودروسازی بودجه کلانی را برای پوشش خبریِ یک محصول جدید تزریق میکند، رسانهی دریافتکننده بودجه نمیتواند و شاید نباید به ریشهی فنی ماجرا ناخخن بزند. در این چرخه فاسد، حقیقت قربانی مصلحت تجاری میشود. مخاطبی که در جستجوی یک خودروی ایمن، مدرن و ارزنده برای سرمایه اندک خود است، به جای شنیدن واقعیتهای فنی، با حجم عظیمی از محتوای جهتدار روبهرو میشود که سهند را خودرویی مدرن با استانداردهای روز معرفی میکنند. این یک پنهانکاری سازمانیافته در افکار عمومی است که مستقیماً به زیان جیب و جان شهروندان تمام میشود.
بیایید فراتر از هیاهوی رسانهای، خود ماشین را روی میز کالبدشکافی قرار دهیم. سهند در اساس چه چیز جدیدی ارائه میدهد؟ کابین بازطراحیشده با داشبوردی که ارگونومی نسبتاً بهتری دارد، فرمان D-Cut که ترند روز است و جلوپنجرهای که سعی میکند چهرهای خشنتر به خود بگیرد؛ اما قلب تپنده همان موتور نامآشنای M15 است که سالهاست صدای تنفس سنگیناش در ترافیک شهری به گوش میرسد. گیربکس، سیستم تعلیق، پلتفرمِ اساساً شکننده و استانداردهای ایمنی بدنه هیچ تحول بنیادینی را تجربه نکردهاند. خرید سهند به قیمت کارخانهای یا نجومی بازار آزاد، در واقع خریدن خودرویی از دهه گذشته با قیمتهای نجومی امروز است. فریب بزرگ دقیقا همینجاست: فروختن «تغییرات سطحی» به قیمت «نسل جدید». خودروساز با کمترین هزینه برای تحقیق و توسعه، محصولی را به عنوان خودروی ملی و پیشرفته چکشکاری میکند که فقط ظاهرش آراسته شده است، در حالی که زیرساختهای حیاتی خودرو هیچ تناسبی با نیازهای رانندگی مدرن و استانداردهای ایمنی بینالمللی ندارد.
در این میان، نقش جامعهشناسی مصرفکننده بسیار حائز اهمیت است. تورم لجامگسیخته و سقوط قدرت خرید، طبقه متوسط و پایین جامعه را در گوشهای از رینگ اقتصادی گیر انداخته است که دیگر حق انتخاب واقعی ندارند. خریدار ایرانی میان بد و بدتر گیر کرده و خودروسازان و رسانههای حامی آنها به خوبی از این استیصال آگاهاند. آنها میدانند که مشتری تشنه خودرو، حتی اگر بداند با محصولی تاریخمصرفگذشته روبهروست، باز هم به دلیل نبود گزینه جایگزین و با تکیه بر پروپاگاندای رسانهای، برای ثبتنام صف میکشد. اینجا دقیقاً همان نقطهای است که رسانههای مستقل باید زبان گویای جامعه باشند، اما به جای آن، در نقش بازوی روابط عمومی کارخانهها ظاهر میشوند. سکوت رسانهها در برابر این قیمتگذاریها و کیفیتهای تکراری، خیانتی خاموش به آگاهی عمومی است.
آگاهی از این فریب بزرگ، نخستین قدم برای پس گرفتن حقوق از دسترفته مصرفکننده است. تا زمانی که افکار عمومی و خریداران به تحلیلهای سفارشی رسانههای وابسته اعتماد کنند، چرخه تولید محصولات کهنه با قیمتهای نجومی ادامه خواهد داشت. سهند تنها یک خودرو نیست؛ بلکه نمادی از وضعیت فرمگرایی بدون محتوا در اقتصاد صنعتی ماست. وقت آن رسیده که یاد بگیریم پشت این چراغهای جدید و پوستههای رنگارنگ را ببینیم و گول ترفندهای بازاریابی را نخوریم. انتخاب آگاهانه، بزرگترین ضربه به ساختاری است که از ناآگاهی مشتری سود میبرد.
نویسنده :کیانا چوزوکلی