
هر پاییز و زمستان، با پایین آمدن دما یا افزایش آلودگی هوا، سناریویی تکراری در وب فارسی آغاز میشود؛ نمایشی که بازیگرانش نه هواشناسان و متولیان سلامت، بلکه پایگاههای خبری زرد، ادمینهای تلگرامی و دلالان کلیکاند.
اگر در گوگل بنویسید «آیا مدارس…»، احتمالاً عبارت «فردا تعطیل است؟» تکمیل میشود. اما چرا این جمله ساده به یکی از سودآورترین ابزارهای جذب کلیک تبدیل شده است؟
۱. توهم اطلاعرسانی و واقعیت ترافیکدزدی
کافی است روی تیترهایی مثل «مدارس تهران فردا تعطیل شد؟ آخرین اطلاعیه کمیته اضطرار!» کلیک کنید. وارد صفحه میشوید و با متنی طولانی درباره آلودگی هوا، شرایط جوی سال گذشته و جلسه مسئولان روبهرو میشوید. در پایان هم نوشته میشود: «تا این لحظه خبری اعلام نشده است؛ به محض دریافت خبر، این صفحه بهروزرسانی میشود.»
یعنی خبر اصلی، نبودن خبر است. در همین فاصله، صفحه تبلیغات را بارگذاری کردهاید، بنرها را دیدهاید و صاحب سایت به هدف خود، یعنی جذب ترافیک و درآمد، رسیده است. بلاتکلیفی مخاطب به یک کالای قابل فروش تبدیل شده است.
۲. اعتیاد به تعلیق
این چرخه جامعه را در وضعیت انتظار نگه میدارد. ساعت ۵ عصر گفته میشود جلسه ساعت ۶ برگزار میشود؛ ساعت ۶ تصمیمگیری به ۸ موکول میشود؛ ساعت ۱۰ هنوز خبری نیست و نیمهشب اعلام میشود مدارس با تأخیر آغاز خواهند شد.
این وضعیت فقط مخاطب را خسته نمیکند. خانوادهها نمیدانند برای روز بعد چه برنامهای داشته باشند، معلمان باید برنامه درسی و آزمونها را تغییر دهند و دانشآموزان به شرایطی عادت میکنند که در آن برنامهریزی به اعلام تصمیمی در آخرین لحظه وابسته است.
رسانههای کلیکمحور نیز از این تعلیق سود میبرند؛ هرچه اعلام نتیجه دیرتر باشد، احتمال جستوجو و کلیک دوباره بیشتر است.
۳. واژگان پوششی برای بحرانهای ساختاری
وقتی جستوجوی «تعطیلی مدارس» هر سال تکرار میشود، باید پرسید چه مسئلهای پشت آن قرار دارد.
«تعطیلی» به جای «توقف آلایندگی» قرار میگیرد. تعطیلی مدارس ممکن است اقدامی موقت برای کاهش مواجهه دانشآموزان با آلودگی باشد، اما بهتنهایی مشکل منابع آلاینده، کیفیت سوخت، صنایع آلاینده و ضعف حملونقل عمومی را حل نمیکند.
از سوی دیگر، مدرسه اغلب به اولین گزینه برای تعطیلی در برابر بحرانهای مختلف تبدیل میشود؛ از آلودگی هوا و برف گرفته تا کمبود انرژی. تکرار این الگو، اهمیت تداوم آموزش را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
۴. راه خروج از چرخه
راهحل، افزایش سواد رسانهای است:
1. به تیترهای مبهم و کلیکمحور اعتماد نکنیم و منبع خبر را بررسی کنیم.
2. برای اطلاع از تصمیم قطعی، به اطلاعیههای رسمی آموزش و پرورش، استانداری و مراجع مسئول مراجعه کنیم.
3. به جای دنبال کردن شایعات، درباره علت تکرار بحران و راهکارهای پایدار مطالبهگری کنیم.
در نهایت، هر کلیک روی محتوای مبهم میتواند به ادامه این مدل کمک کند. انتخاب آگاهانه منبع، هم زمان مخاطب را حفظ میکند و هم به رسانههایی که اطلاعات دقیق ارائه میدهند فرصت بیشتری میدهد.
نویسنده: کیانا چوزوکلی