ویرگول
ورودثبت نام
مهدی خراتیان
مهدی خراتیاندانش آموخته شریف، مدیر اندیشکده احیای سیاست، سیاست پژوه علاقه‌مند به حوزه جامعه‌شناسی و فلسفه سیاسی
مهدی خراتیان
مهدی خراتیان
خواندن ۹ دقیقه·۴ ماه پیش

پیروزی بازهای برتری‌طلب واشنگتن بر کبوتران محدودگرا

اشتباه محاسباتی جریان‌های حامی نرمالیزاسیون در ایران دربارهٔ توان محدودگرایان در مهار جنگ‌های ایران و اوکراین

این مقاله با حمایت مجموعه آروباس تهیه شده است.

برای دسترسی به مطالب تکمیلی، به‌روزرسانی‌ها و حمایت از فعالیت‌های پژوهشی، از صفحه Patreon من دیدن کنید.

با پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا، بخش قابل‌توجهی از تحلیلگران ایرانی به این جمع‌بندی رسیدند که در دولت دوم او وزن جریان‌های محدودگرا (Restrainers) نسبت به جریان‌های برتری‌طلب (Primacists) افزایش خواهد یافت. بر همین اساس، این تصور شکل گرفت که احتمال ورود آمریکا به جنگ‌های جدید کاهش یافته و زمینه برای نوعی «نرمالیزاسیون» در روابط ایران و آمریکا فراهم شده است. استدلال این مقاله آن است که این برآورد از ابتدا دچار خطای محاسباتی بود: وزن واقعی محدودگرایان در ساختار تصمیم‌گیری دولت ترامپ بیش از اندازه برآورد شد و نفوذ جریان‌های حامی برتری آمریکا و لابی اسرائیل دست‌کم گرفته شد.

انتخاب جی‌دی ونس به‌عنوان معاون اول ترامپ، نخستین نشانهٔ این روایت خوش‌بینانه بود؛ ونس پیش‌تر بارها با کمک‌های نظامی به اوکراین از موضعی محدودگرا مخالفت کرده و حتی دربارهٔ جنگ ایران و اسرائیل مواضعی گرفته بود که چندان به مذاق اسرائیلی‌ها خوش نمی‌آمد، تا جایی که با مخالفت چهره‌های برجستهٔ لابی اسرائیل نظیر کن گریفین و پل سینگر روبه‌رو شد. حمایت ترامپ از آتش‌بس غزه در آستانهٔ تحلیف نیز به رواج این روایت دامن زد. بازنشر ویدیویی از اقتصاددان جفری ساکس توسط خود ترامپ — که در آن ساکس نتانیاهو را «حرامزاده‌ای شرور» خوانده بود — برخی را به این نتیجه رساند که ترامپ این‌بار قصد فاصله گرفتن از نتانیاهو و لابی اسرائیل را دارد. استقرار چهره‌هایی چون دن کالدول و مایکل دیمینو — منتسب به شبکهٔ کوخ و اندیشکدهٔ Defense Priorities و مخالف مداخله‌گری — در مناصب مهم پنتاگون و DNI نیز بر همین تصور صحه گذاشت، تا جایی که برخی خود ترامپ را فردی ضدجنگ، انزواگرا و جفرسونی معرفی کردند.

با این حال، از همان ابتدا برخی تحلیلگران هشدار می‌دادند که وابستگی مالی و سیاسی ترامپ به لابی اسرائیل چنان عمیق است که این نشانه‌ها دیر یا زود رنگ خواهند باخت؛ افزون بر این، ترامپ به دلیل علقهٔ فکری‌اش به ویلیام مک‌کینلی و تئودور روزولت، در سیاست خارجی رویکردی تهاجمی دارد و از جنگ ابایی ندارد — تنها تفاوت او با نئوکان‌ها، نگاهی محاسبه‌گرانه‌تر به مسئلهٔ جنگ است.

آنچه در ماه‌های اخیر رخ داده، دقیقاً همین هشدارها را تأیید می‌کند و آن امیدها را به یاس بدل می‌سازد. صریح‌ترین گواه این چرخش نه در اوکراین، بلکه در ایران رقم خورد: دولت ترامپ نه یک بار، بلکه در قالب دو جنگ متوالی ایران را هدف قرار داد. این وقوع دوبارهٔ جنگ، به‌تنهایی نشان می‌دهد که ائتلاف برتری‌طلبان و لابی اسرائیل نه‌فقط از میدان به‌در نرفتند، بلکه در مهم‌ترین پروندهٔ سیاست خارجی آمریکا در دهه‌های اخیر دست بالا را داشتند.

جنگ یمن؛ نخستین طلیعهٔ ناامیدی

وقتی ترامپ از آغاز کارزاری علیه یمن خبر داد، همه به‌سرعت دریافتند که یک جای کار درست نیست. ترامپ پیش‌تر نیز نشانه‌های روشنی از همراهی با نتانیاهو و لابی اسرائیل بروز داده بود، اما جدی‌شدن جنگ یمن — درست در آستانهٔ آغاز جنگ تعرفه‌ای ترامپ با کل جهان — به‌روشنی نشان می‌داد که واشنگتن برای رویدادی بزرگ‌تر آماده می‌شود: جنگ با ایران.

جنگ با یمنی‌ها ریسک‌های خود را داشت؛ ریسک‌هایی به‌قدری بزرگ که ونس را واداشت در جلسهٔ «سیگنالی» با حلقهٔ نخست یاران ترامپ، آشکارا تصمیم او را زیر سؤال ببرد، آن را ناقض دستورکارهای پیشین بخواند و نگرانی خود را دربارهٔ امنیت تأسیسات نفتی سعودی ابراز کند. اما زمانی که استیفن میلر — نزدیک‌ترین فرد به ترامپ در این جمع — اعلام کرد تصمیم را خود ترامپ گرفته است، ونس ناگزیر عقب‌نشینی کرد.

جنگ ایران؛ اعلام رسمی شکست محدودگرایان

اخراج دن کالدول — از چهره‌های برجستهٔ ضدجنگ وابسته به شبکهٔ کوخ — از پنتاگون توسط هگست، و مصاحبهٔ مفصل او با تاکر کارلسون که ضمن پذیرش تضعیف ایران نسبت به عواقب جنگ با آن هشدار می‌داد، به‌روشنی نشان داد که سناریوهای برخورد نظامی با ایران در کاخ سفید و پنتاگون در حال شکل‌گیری است. کمی بعد، در اوایل ژوئن، تاکر کارلسون در توییتی مفصل و گلایه‌آمیز اعلام کرد که مارک لوین در کاخ سفید حضور دارد و تلاش می‌کند ترامپ را به آغاز جنگ با ایران متقاعد کند.

پس از آغاز جنگ اسرائیل علیه ایران در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵، شکاف میان حامیان ترامپ کاملاً علنی شد، تا جایی که چهره‌هایی نزدیک به او همچون چارلی کرک آشکارا از او انتقاد کردند. از آن پس دیگر هیچ‌چیز مثل گذشته نشد: مارجوری تیلور گرین، کارلسون، اوونز، کلی و دیگران به جرگهٔ منتقدان ترامپ پیوستند.

جبههٔ اوکراین؛ بازگشت آرام مداخله‌گرایی

اگر تفوق جنگ‌طلبان در جنگ ایران به‌شکلی حاد نمایان شد، در پروندهٔ اوکراین همین روند به‌صورتی تدریجی و پنهان‌تر پیش رفت. ترامپ در مناظره‌های انتخاباتی همواره بایدن را مقصر اصلی جنگ اوکراین می‌دانست و مدعی بود در صورت حضورش در کاخ سفید، این جنگ هرگز در فوریهٔ ۲۰۲۲ آغاز نمی‌شد؛ او پیوسته از پایانی سریع، حتی بیست‌وچهارساعته، برای این جنگ سخن می‌گفت. اما پس از استقرارش در کاخ سفید، روند دقیقاً خلاف تصور عمومی پیش رفت.

ترامپ ابتدا در جدال کلامی معروفش با زلنسکی در کاخ سفید، او را در برابر انظار جهانیان تحقیر کرد. اما با وساطت ماکرون، استارمر و به‌ویژه مارک روته (دبیرکل هلندی ناتو که پیش از این و همچنان روابط خوبی با ترامپ دارد)، مواضع ترامپ به‌تدریج به سمتی چرخید که چهره‌هایی چون روبیو و والتز خواهانش بودند. در این چرخش، افرادی مانند دیوید سکس — «سزار کریپتوی» ترامپ که پیش‌تر آشکارا بایدن را به تحریک روسیه متهم می‌کرد — و ونس که با مداخلهٔ آمریکا در جنگ اوکراین به‌شدت مخالف بود، جایگاه پیشین خود را از دست دادند.

دیدار اخیر لارا لومر — از چهره‌های شاخص لابی اسرائیل و نزدیکان ترامپ — با زلنسکی در بزنگاهی حساس، و تلاش‌های لیندزی گراهام تا واپسین روزهای زندگی‌اش برای اثبات تعهد واشنگتن به کی‌یف (ازجمله ده سفر او به اوکراین)، در امتداد همین روند قرار می‌گیرد.

این روند در سطح نهاد ناتو نیز رسوخ کرد: بیانیهٔ کوتاه اجلاس ناتو در آنکارا، روسیه را صریحاً «تهدیدی بلندمدت» خواند، حال آنکه از تهدیدانگاری آشکار چین طفره رفت. کمی بعد، دیدار گرم‌تر از حد انتظار میان ترامپ و زلنسکی در حاشیهٔ همان اجلاس رخ داد و، به‌رغم مخالفت شدید پوتین، مجوز تولید و انتقال سامانه‌های پاتریوت به اوکراین صادر شد. زلنسکی سپس مجوز دیدار مجدد با ترامپ در کاخ سفید را نیز به دست آورد — پاداشی، گویا، برای مداخله‌اش در جنگ ایران و هدف قرار دادن یک کشتی ایرانی در دریای کاسپین.

تخلیهٔ تدریجی جناح محدودگرا از کاخ سفید

اگر دو جنگ ایران و اوکراین شاهد سیاسی این چرخش‌اند، ترکیب پرسنلی دولت ترامپ شاهد دیگری است. سه استعفا در ماه‌های اخیر این روند را برجسته کرده‌اند:

  • جو کنت، رئیس مرکز ملی ضدتروریسم، در مارس ۲۰۲۶ صراحتاً اعلام کرد نمی‌تواند با وجدانی آسوده از جنگ ایران حمایت کند و طی بیانیه‌ای پرسروصدا استعفا داد.

  • تولسی گابارد، رئیس اطلاعات ملی آمریکا، در می کناره‌گیری کرد. دلیل رسمی، بیماری همسرش عنوان شد، اما رسانه‌هایی چون سی‌ان‌ان و پی‌بی‌اس پیش‌تر از زمزمه‌های اختلاف او با ترامپ بر سر رویکرد به ایران خبر داده بودند.

  • باکلی کارلسون، معاون سخنگوی دفتر ونس و پسر تاکر کارلسون، در آوریل ۲۰۲۶ هم‌زمان با اوج‌گیری نزاع علنی میان ترامپ و پدرش کناره‌گیری کرد.

در پس‌زمینهٔ همهٔ این‌ها، نزاع علنی و پیوستهٔ ترامپ با تاکر کارلسون — صدای رسانه‌ای اصلی جریان ضدمداخله‌گرا — جایگاهی ویژه دارد. این دعوا از تابستان ۲۰۲۵ آغاز شد و پس از حملات مشترک آمریکا-اسرائیل به ایران در فوریهٔ ۲۰۲۶ به‌شدت تشدید شد. کارلسون ترامپ را به خیانت به آرمان «آمریکا اول» متهم کرد و در آوریل حتی بابت «گمراه کردن» حامیانش برای رأی به ترامپ عذرخواهی کرد.

یک الگوی به‌هم‌پیوسته و آشکارشدن یک خطای محاسباتی در تهران

هیچ‌یک از رویدادهای یادشده، به‌تنهایی، برای اثبات یک تغییر ساختاری در سیاست خارجی دولت دوم ترامپ کافی نیست؛ اخراج یا کناره‌گیری چند مقام، اختلافات رسانه‌ای میان حامیان ترامپ، یا حتی تغییر لحن کاخ سفید نسبت به برخی بحران‌ها، هرکدام می‌تواند تبیین‌های متفاوتی داشته باشد. اما در کنار هم، این تحولات الگویی نسبتاً منسجم را آشکار می‌کنند: جریان‌های محدودگرا، برخلاف تصور اولیه، نتوانسته‌اند در بزنگاه‌های اصلی سیاست خارجی دست بالا را حفظ کنند.

این الگو را می‌توان در سه سطح مشاهده کرد:

  1. سطح پرسنلی — چهره‌های شاخص نزدیک به جریان محدودگرا یا از ساختار تصمیم‌گیری کنار گذاشته شدند یا به‌تدریج نفوذ عملی خود را از دست دادند.

  2. سطح تصمیمات راهبردی — ایالات متحده نه‌تنها از ورود به جنگ با ایران اجتناب نکرد، بلکه در دو مقطع متوالی وارد تقابل نظامی با تهران شد؛ هم‌زمان، حمایت نظامی از اوکراین نیز برخلاف انتظارات اولیه استمرار یافت.

  3. سطح رسانه‌ای و گفتمانی — دسترسی و نفوذ چهره‌های نزدیک به لابی اسرائیل و جریان نئوکان در فرایند جریانسازی ‌رسانه‌ای بیش از پیش آشکار شد، درحالی‌که مهم‌ترین صداهای منتقد مداخله‌گری — از تاکر کارلسون تا مگن کلی — یا به حاشیه رانده شدند یا آشکارا با کاخ سفید درگیر شدند.

این شواهد، هرچند به‌تنهایی اثبات‌کنندهٔ یک نظریهٔ قطعی نیستند، دست‌کم فرضیهٔ اولیه دربارهٔ غلبهٔ جریان محدودگرا در دولت دوم ترامپ را با چالشی جدی روبه‌رو می‌کنند. به بیان دیگر، آنچه در عمل مشاهده شد نه کاهش آمادگی آمریکا برای ورود به درگیری‌های جدید، بلکه افزایش توان جریان‌های مداخله‌گر در تأثیرگذاری بر تصمیمات رئیس‌جمهور بود.

از این منظر، بخشی از جریان‌های حامی نرمالیزاسیون در ایران نیز در ارزیابی خود دچار خطای محاسباتی شدند. فرض اصلی آنان این بود که حضور افرادی مانند جی‌.دی. ونس، دن کالدول، مایکل دیمینو و دیگر چهره‌های منتسب به جریان محدودگرا، برای مهار گرایش‌های مداخله‌جویانهٔ دولت ترامپ کافی خواهد بود؛ و بر همین مبنا، تصور می‌شد هزینه‌های جنگ، دولت دوم ترامپ را به‌سمت توافقی پایدار با ایران سوق خواهد داد. اما تحولات یک سال گذشته نشان داد حضور این افراد لزوماً به معنای دست‌بالاداشتن آنان در ساختار واقعی تصمیم‌گیری نیست، و در بزنگاه‌های امنیتی، موازنهٔ قدرت به سود جریان دیگری تغییر می‌کند.

اگر این برداشت درست باشد، پیامدهای آن برای سیاست‌گذاری ایران قابل‌توجه است:

  • ارزیابی هر توافق احتمالی با دولت ترامپ نباید صرفاً بر شخصیت رئیس‌جمهور یا شعارهای انتخاباتی‌اش استوار باشد، بلکه باید بر موازنهٔ واقعی قدرت میان جریان‌های رقیب در واشنگتن بنا شود.

  • نمی‌توان صرفاً با استناد به پرهزینه‌بودن جنگ برای آمریکا، احتمال بازگشت واشنگتن به گزینهٔ نظامی را ناچیز شمرد؛ تجربهٔ دو سال اخیر نشان داده که در صورت غلبهٔ جریان‌های برتری‌طلب، ملاحظات بازدارندهٔ اقتصادی یا سیاسی الزاماً مانع توسل به زور نمی‌شود.

بر همین اساس، چشم‌انداز توافق‌هایی مانند توافق اسلام‌آباد نیز در پرتو این تحولات نیازمند بازنگری است. اگر وزن جریان‌های ضدجنگ در ساختار تصمیم‌گیری آمریکا کمتر از آن چیزی باشد که پیش‌تر تصور می‌شد، دوام هر توافقی بیش از آنکه تابع حسن نیت طرفین باشد، به موازنهٔ قدرت، بازدارندگی و تحولات داخلی ایالات متحده وابسته خواهد بود. از این منظر، اتکای صرف به رویکردهای اعتمادساز، بدون توجه به واقعیت‌های موازنهٔ قوا، نمی‌تواند مبنای مطمئنی برای تأمین امنیت ملی ایران باشد.

جنگ ایران
۱
۰
مهدی خراتیان
مهدی خراتیان
دانش آموخته شریف، مدیر اندیشکده احیای سیاست، سیاست پژوه علاقه‌مند به حوزه جامعه‌شناسی و فلسفه سیاسی
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید