ویرگول
ورودثبت نام
مهدی خراتیان
مهدی خراتیاندانش آموخته شریف، مدیر اندیشکده احیای سیاست، سیاست پژوه علاقه‌مند به حوزه جامعه‌شناسی و فلسفه سیاسی
مهدی خراتیان
مهدی خراتیان
خواندن ۲۵ دقیقه·۲۴ روز پیش

فاصله‌گیری یهودیان راستگرای نیویورک از نتانیاهو؟

دکترینهای تهاجمی اسرائیل و توهم جریان نرمالیزاسیون از «اسرائیل نرمال»

این مقاله با حمایت مجموعه آروباس تهیه شده است.

برای دسترسی به مطالب تکمیلی، به‌روزرسانی‌ها و حمایت از فعالیت‌های پژوهشی، از صفحه Patreon من دیدن کنید.

مصاحبه بسیار مهم رونالد لاودر، رییس کنگره جهانی یهود، متحد بسیار نزدیک ترامپ و پدر همسر کوین وارش (رئیس جدید فدرال رزرو) با روزنامه دست چپی هاآرتص و انتقادات شدید و بی‌سابقه وی از نتانیاهو و رویکردهای تهاجمی راستگرایان اسرائیل (خصوصا اسموتریچ و بن گویر)، و حمایت وی از آیزنکوت، حاوی نکات بسیار مهمی است که باید در تهران جدا به آن توجه شود. این مصاحبه وقتی اهمیت می‌یاید که آنرا در کنار مقاله بسیار مهم رییس اندیشکده INSS اسرائیل (مهمترین اندیشکده امنیتی اسرائیل) در مورد دکترین جدید تهاجمی اسرائیل قرار دهیم.

برای درک اهمیت این مصاحبه، باید توجه کرد که خاندان لاودر از یهودیان دست راستی نیویورک بوده‌اند که در رشد سیاسی ترامپ و نتانیاهو و حمایت از حزب جمهوریخواه در آمریکا و حزب لیکود در اسرائیل نقش بسیار مهمی داشته‌اند و رونالد لاودر از حامیان نزدیک ترامپ به شمار رفته و میرود. اینکه چرا لاودر در این مقطع زمانی بسیار حساس که احتمال حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران بسیار بالاست و منطقی است که برملاکردن اختلافات کهنه با نتانیاهو به موعدی دیگر موکول شود، تصمیم به افشاگری و حمله به نتانیاهو گرفته، موید این نکته است که حتی یهودیان راستگرای آمریکا نسبت به عوارض رویکردهای تهاجمی امنیتی اسرائیل بر سرنوشت حزب جمهوریخواه و سرنوشت یهودیان جهان بسیار بیمناک شده‌اند، چیزی که در متن مصاحبه تلویحا به آن بارها اشاره شده است.

مسلما پرداختن به تمام نکات این مصاحبه تاریخی و جنجالی در مجال نوشتار حاضر نیست؛ اما در حد توان می‌کوشیم به نکات مهمی در این مصاحبه اشاره کنیم که می‌تواند چیزهای مهمی را در مورد ماهیت اسرائیل، خصوصا اسرائیل متاخر به ما نمایش دهد:

۱. اولین نکته‌ای که در این مصاحبه توجه برانگیز است، ادعای لاودر در مورد فروش خانه‌اش در تل آویو در سال گذشته و عدم تمایلش برای زندگی در اسرائیل است، اسرائیلی که به جرات می‌توان گفت زندگی‌اش را وقف آن کرده است:

رونالد لاودر هرگز در اسرائیل زندگی نکرده است. اما در یک سال گذشته، این میلیاردر یهودی که ریاست کنگره جهانی یهود را بر عهده دارد، آخرین املاک باقی‌مانده‌اش را در این کشور واگذار کرده است؛ نشانه‌ای از تغییر عمیق نگاه او به آینده اسرائیل. وقتی این ماجرا را تعریف می‌کند، حس عمیقی از انزجار بر چهره‌اش نمایان می‌شود.

او می‌گوید: «آپارتمانم را در تل‌آویو فروختم و خانه‌ام را در بئر شبع به صندوق ملی یهود بخشیدم؛ من ریاست این صندوق را هم بر عهده دارم. عملاً ارتباطم را با آنجا قطع کردم. چون همه‌چیز آنقدر… شده است»، و لاودر چهره‌اش را در هم می‌کشد و حرکتی شبیه استفراغ کردن از خود نشان می‌دهد.

تا چند ماه پیش، لاودر صاحب یک خانه‌ی باشکوه و جادار به سبک باهاوس در میدان بیالیک تل‌آویو بود. او در سراسر جهان خانه دارد، اما همیشه تلاش می‌کرد هر سال چند هفته را در اسرائیل بگذراند.

او اکنون می‌گوید: «هیچ قصدی برای بازگشت به اسرائیل ندارم. صفر. همه‌جا این‌همه دعوا و درگیری‌های کوچک هست.» به گفته‌ی او، این شیوه‌ی زندگی غیرقابل تحمل است و «هیچ علاقه‌ای» به آن ندارد.

۲. این نکته بسیار مهم نشان می‌دهد که مشکل لاودر صرفا نتانیاهو نیست، بلکه شکل گیری و تسلط نوع خاصی از راستگرایی مهاجم بر فضای سیاسی اسرائیل است، امری که در در ادامه مصاحبه در چند مقطع بر آن تاکید می‌کند.

«بیست سال، سی سال است که سکوت کرده‌ام»، او می‌گوید. «یکی از چیزهایی که اسرائیل را در مقایسه با کشورهای دیگر چنین ویژه می‌کرد، این بود که دموکراسی واقعی داشت. اما آنچه اکنون می‌بینیم بیشتر شبیه یک جمهوری موزی است.»

او معتقد است که دولت منافع خود را بر منافع مردم مقدم داشته است و افراطی‌هایی مانند ایتمار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی، و بتسلئل اسموتریچ، وزیر دارایی، با اطلاع و رضایت نتانیاهو در حال نابود کردن کشورند.

لاودر می‌گوید: «آنچه الان دارید یک دیکتاتور است، یک نمایش تک‌نفره. اسرائیل یک دموکراسی است، اما نتانیاهو طبق قواعد دموکراسی بازی نمی‌کند.» و اضافه می‌کند: «چند هفته پیش با پادشاه اردن صحبت کردم. اردن یکی از وفادارترین کشورها به اسرائیل در منطقه بوده است، و ما به‌خاطر کارهای بن‌گویر وفادارترین کشور را به دشمنی با اسرائیل کشاندیم. و وقتی [حامیانش] یک عکاس واشینگتن‌پست را کتک زدند، چقدر می‌شود احمق بود؟ واشینگتن‌پست به‌خاطر این ماجرا از اسرائیل متنفر می‌شود! متنفر! به چه هدفی؟»

۳. لاودر یه صراحت به رابطه صمیمی خود با نتانیاهو و نقشی که در رشد سیاسی وی داشته اشاره می‌کند:

نخستین بار بیبی نتانیاهو را زمانی دیدم که برای اولین بار به سازمان ملل آمد [نتانیاهو از ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۸ سفیر اسرائیل در سازمان ملل بود]. در واقع همسر [دومش]، فلور نتانیاهو، بود که خیلی تحت تأثیرم قرار داد. با خودم گفتم هر کسی که آن‌قدر باهوش باشد که با فلور ازدواج کند، حتماً آدم بسیار باهوشی است... و رابطه‌ی فوق‌العاده‌ای هم با هم داشتند.» لاودر استعداد ذاتی‌ای در خواندن سریع آدم‌ها دارد و اغلب از آن برای تحت تأثیر قرار دادن مخاطبانش استفاده می‌کند.

«کم‌وبیش همان کاری را با او کردم که با شما کردم: به او گفتم که چه جور آدمی است. و به صحبت‌هایش گوش دادم. سخنران خوبی نبود. پس گفتم: "ببین، من این خانم، لیلیان وایلدر، را می‌شناسم"، و هر دو برای آموزش سخنوری پیش او رفتیم. بیشتر وقت‌ها هم با هم بودیم.»

«خیلی صمیمی بودیم. اغلب با هم حرف می‌زدیم، می‌خندیدیم، خوش می‌گذراندیم، درباره‌ی آدم‌ها صحبت می‌کردیم... هفتگی، گاهی هم روزانه. درباره‌ی همه‌چیزی که در جریان بود حرف می‌زدیم.»

لاودر می‌گوید گاهی در رستوران‌ها غذا می‌خوردند: «کوشر نمی‌خورد، اما هر وقت آدم‌هایی را می‌دید، بشقابش را برمی‌داشت و به من می‌داد... چند بار هم بشقابش را گذاشت روی پای من.»

می‌خواهم یک سؤال پررو بپرسم: نگران نبودید که او فقط به‌خاطر پولتان با شما دوست شده باشد؟

«نه. چیزی که بیبی می‌خواست قدرت بود... و حتی در آن زمان هم می‌دانست که من قدرت دارم.»

لاودر مدت‌هاست در سیاست آمریکا، به‌ویژه در حزب جمهوری‌خواه، نقش داشته است.

او با غرور به یاد می‌آورد: «رونالد ریگان در سالن رنسانس همین‌جا، در خانه‌ی من، اعلام کرد که برای ریاست‌جمهوری نامزد می‌شود.» و ادامه می‌دهد: «وقتی نتانیاهو داشت برای ورود به سیاست آماده می‌شد، او را با آرتور فینکلشتاین، که درخشان‌ترین مدیر کارزار انتخاباتی است، آشنا کردم. اول بیبی نمی‌خواست با او ملاقات کند، ولی بعد قبول کرد... وقتی [نتانیاهو] سازمان ملل را ترک کرد و به اسرائیل رفت، برایش یک مهمانی خداحافظی گرفتم. و همه‌ی آدم‌های کلیدی نیویورک را دعوت کردم. روپرت مرداک، [غول رسانه‌ای]، بود، همه بودند. رئیس نیویورک‌تایمز هم بود... این کار را برای بیبی کردم.»

۴. لاودر معتقد است که بعد از بازگشت نتانیاهو به اسرائیل و ازدواج با سارا نتانیاهو، وی به چهره‌ای تشنه قدرت تبدیل شد. به نظر می‌رسد فضای حاکم بر لیکود اقتضائاتی داشته که نتانیاهو ترجیح داده آنها را رعایت کرده و به تمام گذشته خود پشت کند:

«وقتی در آمریکا بود، با همه مهربان بود. واقعاً یک انسان شریف بود. بعد ناگهان تبدیل شد به بیبیِ سیاستمدار... از بیبیِ گشاده‌رو به بیبیِ سیاسی تبدیل شد. می‌خواست به آدم اصلی لیکود تبدیل شود. و [فلور] را کنار زد. فلور عبری را خیلی خوب صحبت نمی‌کرد. او را به جلسات نمی‌برد. همان‌جا بود که زندگی مشترکشان رو به فروپاشی گذاشت.»

همان موقع بود که با سارا آشنا شد.

«سارا به‌خوبی فهمید که من می‌توانم روی او... تأثیر بگذارم، گاهی به شکلی که او درست نمی‌دانست. سارا اساساً به او گفت: "ببین، دیگر نمی‌توانی به حرف رونالد لاودر گوش بدهی." او باید بین من و سارا یکی را انتخاب می‌کرد. مرا پشت سر گذاشت... بیبی کارش را بر هر چیز دیگری مقدم می‌دارد. و دوستان خوب بسیار زیادی داشت که ترکشان کرد»

۵. در این میان به نظر میرسد که اخلاقهای تمامیت خواهانه سارا و بنیامین نتانیاهو در دستور دادن به لاودر در فاصله افتادن میان او و نتانیاهو بسیار موثر بوده است:

روابط او با نتانیاهو در دهه‌ی ۲۰۰۰ به پایین‌ترین حد خود رسید؛ پس از آنکه لاودر به سهام‌دار کنترل‌کننده‌ی اصلی شبکه‌ی ۱۰ اسرائیل تبدیل شد. مشاوران پیشین لاودر در گفت‌وگو با هاآرتص تأیید کردند که این نتانیاهو بود که از لاودر خواسته بود این شبکه‌ی تلویزیونی را بخرد. با این حال، همین که شبکه نخستین گزارش انتقادی را درباره‌ی او پخش کرد، نخست‌وزیر با خشم به دوستش زنگ زد و او را سرزنش کرد. تا زمانی که لاودر مالک شبکه بود، نتانیاهو و اطرافیانش بارها درخواست‌ها و شکایت‌هایی درباره‌ی پوشش خبری آن ارسال می‌کردند. به گفته‌ی مشاوران، هر بار با این استدلال به او پاسخ منفی داده می‌شد که قانون به سهام‌دار اجازه نمی‌دهد در محتوای خبری شبکه دخالت کند. سرانجام در سال ۲۰۱۳ لاودر کناره‌گیری کرد.

شبکه‌ی ۱۰ چه تأثیری بر رابطه‌ی شما با نتانیاهو گذاشت؟

«آن را نابود کرد.»

چرا؟

«نمی‌خواهم درباره‌اش حرف بزنم، هنوز در دادگاه در جریان است. نمی‌خواهم به‌عنوان شاهد احضار شوم.»

این نکته از آن جهت مهم است که همین اخلاق تمامیت خواهانه باعث ناراحتی زوج آدلسون (زوج بسیار متنفذ اسرائیلی که همانند لاودر به ترامپ بسیار نزدیک بودند) از نتانیاهو شد و کار میان میریام آدلسون و سارا نتانیاهو را به جاهای باریکی رساند. طبق شهادت میریام آدلسون، سارا نتانیاهو انتظار داشته که روزنامه دست راستی اسرائیل هیوم به بهترین شکل و به شکلی انحصاری اخبار وی و همسرش را پوشش دهد و در مورد رقبای نتانیاهو نظیر نفتالی بنت رویکردی خصمانه داشته باشد. میریام در شهادتش گفته است نتانیاهو و سارا به‌خاطر چیزهایی که در پوشش روزنامه نمی‌پسندیدند بر سر او فریاد می‌زدند و درباره نحوه پوشش خودشان هم درخواست‌هایی داشتند. همچنین شلدون به بازرسان گفته است سارا می‌خواست روزنامه عکس‌های مطلوب او را منتشر کند، و گرنه می‌گفت اگر ایران حمله کند تقصیر آن‌هاست. شلدون همچنین گفته سارا تلاش کرده آموس رگف، سردبیر وقت، برکنار شود و نیر حفتس، سخنگوی مورد اعتماد خانواده نتانیاهو، جای او بنشیند.

۶. لاودر برای اولین بار با جزییات به نقش خود در مذاکرات سوریه و اسرائیل اشاره می‌کند و به شدت از نقش مخرب نتانیاهو انتقاد می‌کند. نکته مهم این است که وی به این جمع بندی رسیده که این نه فقط نتانیاهو بلکه اسرائیل است که خواهان صلح نیست:

«این اولین بار است که پس از ۲۰ تا ۳۰ سال درباره‌اش حرف می‌زنم. دیگر نمی‌خواهم درباره‌اش صحبت کنم»، اکنون می‌گوید.

«در اواخر دهه ۱۹۹۰، سوری‌ها از من خواستند تأیید اسرائیل را برای مذاکره با آن‌ها درباره یک طرح صلح احتمالی بگیرم. این تأیید را از نخست‌وزیر نتانیاهو گرفتم. به اسرائیل آمدم و به او گفتم قصد دارم یک طرح صلح با سوریه و احتمالاً با لبنان هم تدوین کنم. او به این شرط موافقت کرد که تک‌تک جزئیات را به او اطلاع بدهم.

«لبنانی‌ها صلح در ازای صلح می‌خواستند. در توافق آمده بود که حزب‌الله یک سازمان سیاسی خواهد بود و چیزی بیش از آن نه...

«طی ده تا پانزده ماه، بارها میان اسرائیل و سوریه، و گاهی لبنان، سفر کردم. با حافظ اسد و بعداً با رفیق حریری، نخست‌وزیر لبنان، یک طرح ده‌ماده‌ای تدوین کردیم. در پایان آن دوره، سندی نهایی کرده بودیم که شرایط توافق را مشخص می‌کرد.

«اسد آماده امضا بود»، لاودر می‌گوید. «سند آنجا بود تا بیبی امضا کند. بیبی تصمیم گرفت امضا نکند.

«فکر می‌کنم وقتش رسیده بگویم: نتانیاهو سیاست را بر صلح ترجیح داد. آینده سیاسی‌اش را جلوتر از توافق گذاشت. همان‌جا مرا از دست داد. بعد از آن هم دیدمش، اما هرگز مثل قبل نشد. به من خیانت کرد. بیبی همین است.

«می‌گویم این می‌توانست تاریخ اسرائیل را عوض کند، و از دست رفت... در پایان فهمیدم اسرائیل واقعاً صلح نمی‌خواست، بلکه سلطه می‌خواست. و من کنار کشیدم.»

اسرائیل یا نتانیاهو؟

«در آن لحظه نمی‌دانستم این اسرائیل بود که صلح نمی‌خواست یا نتانیاهو. ندیدم که هرگز اتفاق بیفتد، و رفتم.»

۷. لاودر دارای ارتباطات قوی با رهبران جهان من جمله رهبران جهان عرب است و این که اسرائیل توان روابط صلح آمیز با کشورهای عربی را مرتب از دست می‌دهد سرخورده است:

لاودر در اواخر نوامبر ۲۰۲۳، در لحظه‌ای بسیار حساس که نخستین توافق گروگان‌گیری میان اسرائیل و حماس در بلاتکلیفی بود، با نخست‌وزیر قطر، محمد آل‌ثانی، دیدار کرد. آل‌ثانی تازه از دوحه به نیویورک رسیده بود، مهمان خانه امیر قطر در این شهر بود و برای شام نزد همسایه‌اش رفت. در آن شام چه گذشت؟ لاودر حاضر نیست بگوید. او توضیح می‌دهد که رابطه‌شان بر پایه اعتماد و رازداری است. با این حال، نزدیکان لاودر تأیید می‌کنند که موضوع گروگان‌های اسرائیلی قطعاً در آن شب مطرح شد.

یکی از آن‌ها می‌گوید: «لاودر برای آزادی گروگان‌ها کارهای زیادی کرد، و همه‌اش در خفا.» بدون آنکه معلوم باشد او چه نقشی داشت یا نداشت، تا زمانی که نخست‌وزیر قطر خانه لاودر را ترک کرد، مرحله هفتم توافق تأیید شده بود.

«با کسی که ابتدا به آینده اسرائیل فکر نکند نمی‌شود صلح کرد. معتقدم می‌توانم با رهبر جدید سوریه خیلی راحت به توافق برسم.»

در اسرائیل احساسات تندی علیه قطر وجود دارد. مثلاً نفتالی بنت خواستار آن شد که قطر دولت دشمن اعلام شود. «از این کار چه گیرمان می‌آید؟ هیچ.»

۸. لاودر معتقد است که سیاستهای تهاجمی نتانیاهو به انزوای شدید اسرائیل منجر شده است:

لاودر با ظرایف سیاست اسرائیل آشناست، نظرهای محکمی درباره آن دارد و متقاعد است که «اگر بیبی انتخاب شود، اسرائیل به‌شدت بازنده خواهد بود». او می‌داند توپاز لوک (سخنگوی نتانیاهو) کیست، نقش یوناتان اوریش چیست («خوش‌شانس است که زندان نیست»، درباره مشاور راهبردی نخست‌وزیر می‌گوید) و یائیر نتانیاهو مشغول چه کاری است.

«این‌همه والدین در این جنگ فرزندشان را از دست دادند، و پسر او در یک آپارتمان زیبا در فلوریدا نشسته بود، سالم و سرحال»، با تأسف می‌گوید.

«اسرائیل امروز در وضعیت بسیار بسیار دشواری است. دشوارتر از آنچه خودشان درک می‌کنند. اسرائیل نه‌فقط اروپا و جاهای دیگر را از دست داده، بلکه دیاسپورا را هم از دست داده است. بله، هنوز به اسرائیل وفادارند، اما حس نمی‌کنند اسرائیل از آن‌ها محافظت می‌کند.»

از این موضوع عصبانی‌اید؟

«بله. البته انتظار ندارم او را در تیپ گولانی بفرستند که پیشاپیش حمله کند، ولی فکر نمی‌کنم باید در میامی بنشیند.»

۹. لاودر اگرچه آیزنکوت را ترجیح میدهد اما صراحتا اعلام می کند که از «سیستم» منزجر است و این کار را از روی اکراه انجام می‌دهد:

وقتی از او پرسیده می‌شود به کدام سیاستمداران اسرائیلی احترام می‌گذارد، لاودر آویگدور لیبرمان از «اسرائیل بیتنو» و گادی آیزنکوت، رهبر حزب «یاشار»، را نام می‌برد.

آیزنکوت را دیده‌اید؟

«نه، اما درباره‌اش می‌دانم. [اسرائیلی‌ها] به کسی عادت کرده‌اند که چرب‌زبان است و بلد است زر بزند. آیزنکوت نمی‌تواند این کار را بکند. بلد نیست زر بزند. اما آدمی واقعی است.»

نفتالی بنت چطور؟

«به من نارو زد. من از دولت بنت ۴٫۵ میلیون دلار برای تأمین امنیت مدارس و کنیسه‌هایی که در اروپای شرقی ساخته بودم گرفته بودم. اما بعد در یک سخنرانی در اسرائیل درباره مدارس بنت [زمانی که وزیر آموزش بود] حرفی زدم. نه حرف بدی بود، نه خوب. دو روز بعد، آن ۴٫۵ میلیون دلار ناپدید شد.»

از طرف بنت پاسخی آمده بود که می‌گفت رویدادهای توصیف‌شده رخ نداده‌اند.

یائیر گولان، رهبر حزب «دموکرات‌ها» چطور؟

«یک بار دیدمش. ژنرال درخشانی است و فکر نمی‌کنم چیزی بیشتر از این بفهمد.»

اگر در اسرائیل حق رأی داشتید، به چه کسی رأی می‌دادید؟

«رأی نمی‌دادم، چون از این نظام بسیار منزجرم. اگر مجبور بودم انتخاب کنم، به آیزنکوت رأی می‌دادم.»

۱۰. لاودر به صراحت از سرنوشت اسرائیل و روابطه رو به افول آمریکا و اسرائیل نگران است و در این مورد با لحنی بسیار تند به مردم اسرائیل هشدار می‌دهد:

لاودر به‌ویژه نگران بحران در روابط اسرائیل و آمریکاست و از اعلام حمایت رئیس‌جمهور دونالد ترامپ از نتانیاهو پیش از انتخابات هفته آینده تحت‌تأثیر قرار نگرفته است. او که حزب جمهوری‌خواه و رئیس‌جمهور را می‌شناسد (دامادش، کوین وارش، امسال از سوی ترامپ به ریاست فدرال رزرو منصوب شد)، مسیر را به سوی برخورد می‌بیند.

«وقتی نتانیاهو [برای مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر] به آمریکا آمد، جوابتان را گرفتید، و رئیس‌جمهور فقط گفت: "شش ساعت می‌آیی، بیا و برو." رئیس‌جمهور می‌توانست بگوید: "می‌آیی اینجا، برایم مهم نیست چه می‌گویند، استقبال رسمی دولتی از تو می‌کنیم." اما نگفت، چون می‌دانست اسرائیل دیگر از آن جنس نیست»، لاودر می‌گوید. «حزب دموکرات را از دست داده‌اید، و دارید حزب جمهوری‌خواه را هم از دست می‌دهید. و همه‌اش به‌خاطر حماقت خودتان است. می‌خواهم به اسرائیلی‌ها بگویم: "شرم بر شما! شرم بر همه‌تان. پدران و پدربزرگ‌هایتان برای این مکان جنگیدند، و شما به‌خاطر حماقت دارید آن را از دست می‌دهید. تمام."»

همه نکات فوق موید آن است که سیاستهای تهاجمی اسرائیل، که قطعا فراتر از شخص نتانیاهو است، در حال ایجاد فضایی است که حتی برای یهودیان راستگرای آمریکایی دیگر قابل تحمل نیست. اینکه ادعا می‌کنیم مساله دکترین تهاجمی اسرائبل فراتر از نتانیاهو است، صرفا بر اساس تحلیل نیست و مهمترین شاهد آن، مقاله بسیار مهم تامیر هایمن، رییس اندیشکده برجسته اسرائیلی INSS است که در آن به تحولی بنیادین در دکترینهای نظامی و امنیتی اسرائیل اشاره کرده است.

هایمان استدلال می‌کند که از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به این سو، سیاست امنیتی اسرائیل عملاً بر پایه یک «مفهوم امنیتی» تازه پیش می‌رود، نه بر پایه دکترین نانوشته‌ای که دهه‌ها شکل گرفته بود. به باور او، مفهوم قبلی با همه کاستی‌هایش به رشد اسرائیل به یک قدرت منطقه‌ای مرفه کمک کرد و اگر درست اجرا می‌شد شاید از فاجعه ۷ اکتبر جلوگیری می‌کرد، اما قضاوت نهایی را به کمیسیون تحقیق دولتی می‌سپارد. مفهوم جدید نه رسماً تدوین شده، نه به مردم عرضه شده، نه در نهاد دفاعی تعریف الزام‌آور یافته است. با این حال، اصولش تصمیم‌گیری را شکل می‌دهند.

او میان سه لایه تمایز می‌گذارد: «هویت ملی»، «مفهوم امنیتی» و «سیاست امنیتی». مفهوم امنیتی چارچوبی نسبتاً پایدار است که اعتبارش را از هویت ملی و میراث بنیادین دولت می‌گیرد و قرار نیست با هر دولت عوض شود. سیاست امنیتی اجرای عملی آن مفهوم است و با ایدئولوژی و ملاحظات سیاسی هر دولت تغییر می‌کند. پس اگر لایه میانی، یعنی مفهوم امنیتی، دگرگون شود، نشان می‌دهد لایه بالاتر، یعنی هویت ملی، جابه‌جا شده است و همزمان سیاست عملی را هم تغییر می‌دهد. هدف مقاله تنها بررسی نظامی نیست، بلکه پرسش از «ما پس از ۷ اکتبر که هستیم» است.

ده اصل دکترین جدید

۱. اولویت هویت یهودی بر دموکراسی. بر اساس این اصل، هویت یهودی دولت بر نظام حکمرانی دموکراتیک مقدم است. هدف این اولویت تضمین بقای اسرائیل به‌عنوان دولتی یهودی است، حتی اگر به قیمت فرسایش ارزش‌های دموکراتیک تمام شود. هویت یهودی اینجا بر پایه‌های قومی، دینی و ملی تعریف می‌شود و با الهام از روح و سنت یهودی حفظ می‌شود. نتیجه عملی آن است که برتری هویت یهودی بر هویت‌های ملی دیگر، مانند عربی-اسلامی یا مسیحی، باید حفظ شود.

۲. صلح ابزار است، نه هدف. پیش‌فرض این اصل آن است که هر ترتیبی با بازیگران عرب موقت و فریبنده است. پس دنبال صلح رفتن تکرار اشتباه «کانسپسیا» است، یعنی همان چارچوب فکری غالب که عامل اصلی فاجعه ۷ اکتبر شمرده می‌شود. توافق صلح معنادار در خاورمیانه دست‌نیافتنی تلقی می‌شود و قراردادهای صلح صرفاً ترتیبات فنی و موقتی‌اند که باید مدام بازبینی شوند. از نگاه این اصل، صلح ارزشی ذاتی نیست که امنیت بیافریند، بلکه ابزاری برای رسیدن به اهداف سیاستی دیگر است. در سطح سیاسی هم «صلح» مفهومی ساده‌لوحانه و متعلق به «اردوگاه صلح» چپ است که با «امنیت»، نماد «اردوگاه امنیت» راست، در تنش یا تقابل مستقیم قرار می‌گیرد.

۳. نفی موجودیت مستقل دولت‌های عربی. فرض بنیادین این است که بیشتر دولت‌های عربی دولت-ملت واقعی نیستند، بلکه مجموعه‌ای از قبایل و گروه‌های قومی‌اند که تاریخ مشترک و چشم‌انداز ملی بنیادین ندارند. از همین رو، تضعیف ثبات آن‌ها فرایندی طبیعی تلقی می‌شود که اسرائیل بهتر از مقابله با دولت-ملت‌های قدرتمند می‌تواند مدیریتش کند و حتی باید تشویقش کند.

۴. جنگ به‌مثابه وضعیت بنیادین. جنگ برای امنیت ملی ضروری است و با وضعیت صلح جایگزین نمی‌شود، چون صلح خود فقط ابزار است. هایمان با اشاره به شعار «سکوت پلیدی است» از سرود «بیتار» ژابوتینسکی می‌گوید طبق این نگاه، جست‌وجوی سکوت نشانه ضعف است. نگاه جنگ به‌مثابه «شر ضروری که باید از آن پرهیز کرد» و دهه‌ها پی‌گیری ترتیبات و صلح، ریشه اشتباهی است که به ۷ اکتبر انجامید. جنگ لازم است و جنگ پیشگیرانه ارجح، چون از همان آغاز دستاوردی مهم تضمین می‌کند. شدتش بسته به شرایط فرق می‌کند، اما حضور دائمی‌اش دارایی امنیت ملی است.

۵. خودکفایی و بریدن وابستگی به آمریکا. امنیت ملی اسرائیل تنها بر توانایی‌های خودش استوار است و نیازی به پشتوانه یک قدرت بزرگ مشخص ندارد. رابطه با آمریکا مهم است، اما صرفاً منفعت‌محور است. پایبندی افراطی به محدودیت‌هایی که دولت آمریکا بر اسرائیل می‌گذارد خطرناک است، چون آمریکا «قدرتی رو به افول» است و با توجه به تحولات اجتماعی و سیاسی‌اش به‌هرحال به‌زودی اسرائیل را رها خواهد کرد. وابستگی بیش از حد، اسرائیل را در معرض نظام ارزشی ترقی‌خواهانه آمریکایی قرار می‌دهد که با شخصیت یهودی اسرائیل ناسازگار است. نتیجه این منطق آن است که بریدن از آمریکا نه‌تنها اجتناب‌ناپذیر، بلکه برای استقلال اسرائیل و تاب‌آوری هویت ملی یهودی‌اش ضروری است.

۶. اولویت مطلق ابتکار و حمله بر دفاع. در این اصل، ضربه‌های پیش‌دستانه و غافلگیرکننده تنها راه پیروزی شمرده می‌شود و حمله بر دفاع مقدم است. استدلال این است که اگر اسرائیل نتواند در برابر حمله غافلگیرانه تاب بیاورد یا هشدار پیشین قابل‌اعتمادی تضمین کند، تنها نتیجه ممکن پیگیری سیاست فعالانه ضربات و جنگ‌های پیشگیرانه است.

۷. دفاع پیشرو. وقتی ضدحمله پیش‌دستانه شدنی نباشد یا برای آماده‌سازی حمله زمان لازم باشد، ایجاد منطقه‌های دفاع پیشرو در هر جا که ممکن است حیاتی می‌شود. این منطقه‌ها در برابر «ارتش‌های تروریستی» عمق دفاعی فراهم می‌کنند، ارتش‌هایی که کشور میزبانشان را بی‌ثبات و در قیاس با اسرائیل ضعیف می‌کنند. این فضاها امکان می‌دهند جنگ هرچه سریع‌تر به خاک دشمن منتقل شود. میان دفاع پیشرو و ابتکار تهاجمی هم تناقضی نیست، چون در عمل حمله‌ای به‌تعویق‌افتاده است و دفاع پیشرو جزء ساختاری تهاجم به شمار می‌آید.

۸. درونی‌کردن تعارض اسرائیل-فلسطین به‌عنوان تعارض دائمی اسرائیل-عرب. طبق این مفهوم، وجود جنبش ملی فلسطینی روایتی غربی و غیراصیل است که از عذاب وجدان پساستعماری برآمده. مبارزه فلسطینیان علیه اسرائیل و سر برآوردن‌های دوره‌ای‌اش تلاشی دیگر از سوی اعراب برای جنگیدن و نابود کردن دولت اسرائیل است. عمق تعارض و نپذیرفتن اسرائیل به‌عنوان دولت یهودی از سوی فلسطینیان مبنای این دیدگاه است که هیچ راه‌حلی ممکن نیست. نتیجه، مخالفت اصولی با هر جدایی سیاسی، جغرافیایی یا امنیتی میان اسرائیل و یک موجودیت فلسطینی و با تشکیل دولت فلسطینی است. امنیت از راه گسترش شهرک‌سازی در سراسر قلمرو دولت، چه درون و چه ورای «خط سبز» که ساختگی تلقی می‌شود، حاصل خواهد شد. ساکنان عرب «سرزمین اسرائیل» که بخواهند در دولت یهودی بمانند، حق اقامت و خودگردانی محلی خواهند داشت.

۹. شهرک و غیرنظامیان به‌عنوان جزء مرکزی امنیت. این اصل بازگشتی است به اصول امنیتی دوران «ییشوف»، یعنی دوره پیش از تأسیس دولت که امنیت از راه شهرک‌سازی بر زمین‌های خریداری‌شده تأمین می‌شد و نیروهای دفاعی غیرمتمرکز بودند و بر دفاع محلی غیرنظامیان سازمان‌یافته در شبه‌نظامی‌های داوطلبانه تکیه داشتند. در اصطلاح امروز، امنیت مسئولیت انحصاری نیروهای امنیتی دانسته نمی‌شود و غیرنظامیان بخشی از شبکه دفاعی‌اند. دفاع از راه ایجاد روستاها و پایگاه‌ها در همه مناطق اصطکاک با جمعیت عرب، در یهودا و سامره و در مناطق امنیتی سوریه، لبنان و غزه برقرار می‌شود. این استقرار ارتش را ناچار می‌کند اصول حمله پیش‌دستانه و دفاع پیشرو را عملاً پیاده کند و به بی‌ثبات‌سازی دولت‌های «مصنوعی» عربی نیز کمک می‌کند.

۱۰. اولویت استقلال صنعتی-دفاعی. اقتصاد دفاعی اسرائیل در برابر زنجیره‌های تأمین بلند بسیار آسیب‌پذیر است. پس تولید داخلی و سرمایه‌گذاری در بخش فناوری دفاعی (صنایع دفاعی، سایبر و هوش مصنوعی) باید بر دیگر بخش‌ها مقدم شود. پژوهش علمی پشتیبان فناوری اهمیت اول دارد، اما باید مستقل پیش برود، نه از راه چارچوب‌های همکاری بین‌المللی مانند «هورایزن».

شش تقابل میان اصل سنتی و اصل جدید

هایمان تأکید می‌کند که این مفهوم در بستر ضربه ملی و برداشت تازه از تهدید پس از ۷ اکتبر پدید آمده و این ضربه تغییر و بازسازی بخش‌هایی از مفهوم امنیتی را ایجاب می‌کند. با این حال، اگر اصول بالا واقعاً همان مفهوم جدید باشند، با اصول بنیادین مفهوم سنتی تناقضی عمیق دارند. اهمیت این نقطه عطف در صورت‌بندی یک مفهوم امنیتی تازه خلاصه نمی‌شود، بلکه از این است که تحولی بنیادین در هویت ملی اسرائیل را بازتاب می‌دهد.

۱. دولت یهودیان یا دولتی برای یهودیان؟ اصل سنتی این است که اعلامیه استقلال اسرائیل را دولتی یهودی و متعهد به اصول دموکراسی لیبرال تعریف کرد، هرچند آن واژه را صریحاً به کار نبرد. دولت بر «آزادی، عدالت و صلح» استوار می‌ماند و هویت یهودی‌اش در تأسیس خانه ملی برای مردم یهود نمود می‌یافت، با ریشه در ارزش‌های یهودی مانند برابری در برابر قانون و جست‌وجوی اخلاق و عدالت به روح رؤیای پیامبران اسرائیل و تعهد به «برابری کامل حقوق اجتماعی و سیاسی برای همه شهروندان، فارغ از دین، نژاد یا جنسیت». به عبارت دیگر، دولتی دینی تابع شریعت و در خدمت «برتری یهودی» بر ادیان دیگر نبود، بلکه «دولت یهودیان» بود که چراغی اخلاقی برای جهان باشد. پرسش انتقادی هایمان این است: آیا سیاستی که می‌خواهد حقوق مدنی شهروندان عرب را که حدود یک‌پنجم جمعیت‌اند محدود کند، هنوز با تعریف اسرائیل به‌عنوان دولتی «یهودی و دموکراتیک»، «نور ملت‌ها» و مشارکت‌کننده در «ترمیم جهان» سازگار است؟ و پیامدهای بین‌المللی فرسایش هویت سکولار-لیبرال و تعهد به برابری در برابر قانون چیست؟

۲. صلح به‌مثابه مرحله‌ای موقت، نه هدف راهبردی. در مفهوم سنتی، اسرائیل همیشه خود را دولتی می‌دانست که خواهان ترتیبات و توافق‌های صلح است و بنا بر اعلامیه استقلال، دست صلح و همسایگی خوب به‌سوی کشورهای منطقه دراز می‌کند. بنیان‌گذاران در سراسر طیف سیاسی بارها اعتقاد داشتند صلح کلید شکوفایی و جزء مرکزی روابط خارجی و جایگاه بین‌المللی اسرائیل است و آن را از دولت‌های عربی متمایز می‌کند. پرسش هایمان این است: بهای راهبردی و اخلاقی مفهومی امنیتی که توافق‌های صلح را توهمی معیوب و ذاتاً مشکوک، تعریف می‌کند چیست، به‌جای آنکه صلح را دارایی راهبردی بداند که شکوفایی را ممکن می‌کند و باید حفظ شود؟ آیا موقت‌انگاشتن ذاتی صلح خطر تبدیل‌شدن به پیشگویی خودتحقق‌بخشی را ندارد که امنیت درازمدت اسرائیل را تضعیف می‌کند؟ این مفهوم برای سیاست خارجی و جایگاه بین‌المللی اسرائیل چه معنایی دارد، وقتی مستقیماً با هنجارهای بنیادین جهان لیبرال غربی در تناقض است؟ و اگر بنیاد مفهوم امنیتی شود، اسرائیل چطور با خطر مهاجرت، از جمله فرار مغزها در مقیاسی که اقتصاد و تاب‌آوری و کیفیت جامعه‌اش را تهدید می‌کند، روبه‌رو خواهد شد؟

۳. شکوفایی «میان جنگ‌ها» (بن‌گوریون) یا جنگ به‌مثابه وضعیت دائمی. اصل سنتی این بود که دولت در دوره‌های آرام میان جنگ‌ها ساخته می‌شود. جنگ وضعیتی استثنایی، کوتاه و موقت بود که دولت در آن از دارایی‌هایی استفاده می‌کرد که در دوران آرامش اندوخته بود. همین دوره‌های طولانی آرامش بود که توسعه اقتصادی، آموزشی و اجتماعی ملی را ممکن می‌کرد. پرسش انتقادی این است: وقتی جنگ طولانی به‌جای استثنایی موقت به هنجار پذیرفته‌شده بدل شود، بر جامعه، اقتصاد و فرهنگ یک دولت دموکراتیک چه می‌گذرد؟ آیا چنین وضعیتی با توانایی دولت برای توسعه و شکوفایی، آن‌گونه که بنیان‌گذارانش تصور می‌کردند، سازگار است؟

۴. بازدارندگی و هشدار زودهنگام به‌عنوان مبنای مدیریت ریسک، در برابر جنگ پیشگیرانه دائمی. یکی از ستون‌های مفهوم امنیتی سنتی ترکیب بازدارندگی و هشدار زودهنگام بود، ابزارهایی برای مدیریت ریسک در محیطی خصمانه بدون توسل مدام به زور. هایمان می‌پرسد: چه بر سر دولتی می‌آید که گزینه بازدارندگی، هشدار زودهنگام و دفاع پس از آن را رها می‌کند، یعنی آنچه در اصل نظامی آشنای «حتی اگر غافلگیر شویم، شکست نمی‌خوریم» تجسم یافته است؟ پیامد عملی اتکا به ابتکار تهاجمی مدام به‌عنوان راهبرد پیش‌فرض چیست؟ آیا هیچ راهبردی می‌تواند از مدیریت ریسک بی‌نیاز باشد؟ آیا نبود مدیریت ریسک اسرائیل، یا هر دولتی، را امن‌تر می‌کند؟ و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی کنار گذاشتن آن چیست؟

۵. «سربازان پیش از غیرنظامیان» و حرمت جان غیرنظامیان، در برابر غیرنظامی به‌عنوان «سپر واقعی». از زمان تأسیس ارتش اسرائیل، اصل بنیادین این بوده که سربازان، نه غیرنظامیان، بار دفاع در خط مقدم را می‌کشند و همزمان تعهدی به حرمت جان غیرنظامیان و کمینه‌کردن در معرض نبرد بودن آنان وجود دارد. مرزهای دولت را ارتش دفاع می‌کند که از کشاورزی که تا آخرین شیار شخم می‌زند محافظت می‌کند، نه خود گاوآهن یا کشاورز کیبوتس و موشاو. پرسش انتقادی این است: آیا مفهومی که غیرنظامیان، از جمله ساکنان پایگاه‌ها و شهرک‌ها، را «سپر» خط مقدم می‌نشاند، عملاً اولویت‌های دولت مقتدر و حاکم را (که سربازان را بر غیرنظامیان مقدم می‌دارد) وارونه نمی‌کند و غیرنظامیان را در معرض همان خطراتی نمی‌گذارد که دولت از راه ارتش می‌خواست از آنان دریغ کند؟ این برای جایگاه مرزهای اسرائیل چه معنایی دارد؟ ساختار نیرو و مفهوم دفاعی دولت باید بر اساس مرزهایش تعیین شود، مرزهایی که طبق حقوق بین‌الملل به رسمیت شناخته شده و در توافق‌ها تثبیت شده‌اند. پس پیامدهای اقتصادی، امنیتی و بین‌المللی رها کردن مرز تعریف‌شده به نفع «منطقه‌های دفاعی» انعطاف‌پذیر و بی‌شکل چیست؟ و چه مفهوم دفاعی با چنین واقعیتی سازگار است؟

۶. پشتوانه قدرت بزرگ و وابستگی جهانی، در برابر چشم‌انداز استقلال کامل اقتصادی-امنیتی. در مفهوم سنتی، با توجه به مساحت کوچک اسرائیل، منابع طبیعی اندک و وابستگی عمیقش به شبکه‌های جهانی تجارت، علم و فناوری، نهاد دفاعی از دیرباز دریافته بود که اسرائیل به پشتوانه قدرت بزرگ نیاز دارد. اسرائیل نمی‌تواند اقتصاد دفاعی خودبسنده و جدا از جهان را حفظ کند، و بدون پشتوانه قدرت بزرگ در برابر خطرات شدید بین‌المللی بی‌دفاع می‌ماند. هایمان می‌پرسد: پیامدهای نداشتن پشتوانه قدرت بزرگ و رابطه ویژه با آمریکا چیست؟ آیا رابطه‌ای با آمریکا که تنها بر منافع و ملاحظات تجاری و اقتصادی بنا شده باشد برای اسرائیل کافی است؟ این وضعیت بر جایگاه منطقه‌ای اسرائیل چه اثری دارد؟ آیا بریدن علم و صنایع دفاعی اسرائیل از چارچوب‌های همکاری بین‌المللی برای دولتی کوچک، تجارت‌محور و کم‌منبع از نظر اقتصادی شدنی است؟ یا خطر رکود فناورانه و انزوای دیپلماتیک را دارد، آن هم درست زمانی که مشارکت‌های راهبردی از همیشه مهم‌ترند؟

هایمان در پایان می‌گوید مفهوم امنیتی «جدید» با اینکه هرگز در سندی رسمی لنگر نینداخته و با روندی رسمی تصویب نشده، همان چیزی است که عملاً جنبه‌های کلیدی سیاست امنیتی اسرائیل را از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ هدایت کرده است. نفوذ چشمگیرش دقیقاً از این برمی‌آید که به‌صورت مفهومی نانوشته و آشکارشده در عمل عمل می‌کند، نه سیاستی اعلام‌شده از سوی دولت. پس ضروری است آن را صریحاً بیان کرد و جزئیات و پیامدهایش را به بحث عمومی گذاشت.

اکنون با کنار هم قرار دادن مصاحبه اخیر و بسیار مهم رونالد لاودر با هاآرتص و مقاله تامیر هایمان به این نتیجه می‌توان رسید که مساله نه نتانیاهو، بلکه نظام سیاسی اسرائیل است که در جهت اصالت به جنگ و گریز از صلح روز به روز رادیکال‌تر شده است. اکنون سوال اساسی این است: آیا ایده همزیستی و عادیسازی با چنین نظام سیاسی غیرنرمالی اساسا شدنی است؟ وقتی یهودی راستگرایی چون لاودر از انزجار از چنین نظام سیاسی سخن می‌گوید، تکلیف کشوری چون ایران کاملا روشن است.

امنیت ملیسازمان مللمدیریت ریسکاسرائیلنظام سیاسی
۰
۰
مهدی خراتیان
مهدی خراتیان
دانش آموخته شریف، مدیر اندیشکده احیای سیاست، سیاست پژوه علاقه‌مند به حوزه جامعه‌شناسی و فلسفه سیاسی
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید