
سی و هفت_ در هر حالتی که باشم، باز هم از یک چیز اطمینان دارم؛ اینکه نیازیم نیست و در واقع، اصلاً خوش ندارم او با من آنچنان روبهرو شود که انگار با یک معشوقِ خیانتدیده و دلشکسته... چهمیدانم آن طور که احتمالاً مرتبط است با تجربۀ زیستهاش دربارۀ ارتباطاتِ انسانی...
منِ رها شده... منِ جدا افتاده... منِ سرگردان... من... زنده یا مرده، مرده و زندۀ او را میپرستم...
حتی اجازه دارد مثلِ گذشتهها به بازیام بگیرد... به بازیام نگیرد... میتواند بیخبر و معصوم، بیاعتنا بگذرد و برود... یا فیالمثل موجبِ تحقیر و تمسخرم شود...
و اگر همۀ این اتفاقات به طورِ همزمان بیفتد، شاید از او کناره بگیرم؛ ولی از کمندِ خیالش رها نخواهم شد...
اما حقیقت آن است که او اینک بهنظرم یکسره فرق دارد با آن که در گذشته بود؛ نه در هیئتِ ظاهری، که در سکنات و رفتار... نمیدانم... شاید این تغییراتی که در او مییابم، معلولِ تغییراتِ خودِ من باشد...
در هر حال، بر هر دوِ ما حدودِ ربعِ قرن گذشته؛ البته سالهایی که قطعاً بر هر دومان، یکسان نبوده است...
و عجیبتر آن است که در همین زمان، دستگاهِ پخش، قطعۀ مرگِ آسه[1] را مینوازد... فکر میکنم اگر او میخواست برای تکتکِ لحظاتِ دیدارمان، قطعاتِ موسیقی هماهنگی را برگزیند هم، تا اینجا بهتر از این نمیتوانست اتفاق بیفتد...
هر دو، غرق در سکوت، رو در روی هم، رو به شعلههای آتش داریم... او – به تصورِ من- در صلحِ درون، و من مطابق احوالِ معمولِ خویش، در گفتوگوی ذهنیِ بیپایان... که آن مثلثِ جوانِ ارادتمندانِ میکائیل، میآیند و در برابرمان میایستند؛ در همان حال که وسائل و جامگان خود را در دست گرفته و یا بر بازو افکندهاند و از آن میان، آدریانا با آهنگِ پُرشدّت و نیروی صدای خود، رو به میکائیل میگوید:
- «امر دیگری ندارید آقای دکتر!؟»
و میکائیل پاسخ میدهد:
- «میروی آدریانا جان!؟»
چه آشنا!... من میدانم- شاید بهتر از هر کسِ دیگری- که این عبارت یعنی که برو...
و آدریانا پاسخ میدهد:
- «بله! اگر با ما کاری ندارید، میرویم و نتیجۀ جستوجوها را خدمتتان ایمیل میکنیم.»
و میکائیل آهسته برمیخیزد و میگوید:
- «بله! بسیار خوب است. ضمناً باز هم از کمکهای امروزتان تشکر میکنم.»
هر دو دختر لبخند زنان، و علی با دو چشم گرد و مات، با هم میگویند:
- «خواهش میکنیم آقای دکتر... کاری نکردیم...»
میکائیل دور میشود از من که آنها را مشایعت کند تا نزدیکِ در و با ایشان چند جملۀ پایانی بگوید، به صدایی آهسته که بهطور پراکنده بشنوم؛ و فقط یک عبارت را بهوضوح که:
- «پس تا فردا ساعتِ ده...»
و ایشان با اندامهای چالاکِ سرزنده و زمزمههای شادمانهشان، پشتِ سیاهیِ دری که میکائیل میبندد، ناپدید شوند و او به سوی من باز گردد... بیصدا، با کفشهای راحتی نرمش... و بگوید:
- «شکرِ خدا بچهها همۀ وسائل را برایم آماده کردهاند. اینجا امکاناتِ کاملی برای پُختوپز ندارم. نظرت چیست با یک نوشیدنی گرم شروع کنیم؟ مثلاً با یک قهوۀ داغِ ارمنی؟...»
در دل احساسِ غرورِ ملایمی دارم، از این که او شاگردان یا دوستانِ جوانش را برای پذیرایی از من به کار واداشته است، و ناباورانه غافلگیر شدهام که به آن طرزِ غیرِ قابلِ پیشبینی ناگاه تنها شدهایم.
عجب که هنوز نمیتوانم در حد انتظاراتی که در شرایطی چنین از خودم دارم، به راحتی بنشینم و به آسودگی نفس بکشم. مگر نه این است که منتهای آرزوی قلبیام طی هفتههای اخیر همین بوده است که فقط وی باشد و وی[2]...؟
بیاختیار و باتردید، دستی به چانه میبرم و با شتاب پاسخ میدهم:
- «بله! لطفاً! بسیار هم عالی!»
و بعد که او پس از دقایقی توقف در آشپزخانه، با یک سینی مرتب چیده شده، مشتمل بر کلِّ وسائل پذیرایی قهوه، باز میگردد، بیدلیل از جا برمیخیزم؛ طوری که انگار میخواهم به او کمک کنم و البته او به همیاری من نیازی ندارد و با همان چابکدستی و مهارتی که دربارۀ او امری غیرعادی نیست، دو فنجان قهوۀ داغ و ظرفِ شیر، خامه، شکر و شکلات را میچیند روی میز و سینی را میگذارد پهلوی تابلوی من، بر لبۀ بخاری و مینشیند. بعد طوری که انگار این پذیرایی و میهمانیدادنها میانِ ما مسبوق به سابقه باشد، سؤال میکند:
- «شیر یا خامه؟... و دو قاشق شکر؟...»
میگویم:
- «نه متشکرم ... فقط همان شکر... یک قاشق...»
قهوهام را شیرین و آماده میکند و فنجان را به دستم میدهد؛ همانطور که یک شب در نخستین عیادتش از من، بر بالاخانۀ آن کارگاهِ نجاری که سکونتگاهم بود داروی تببُر را با آبِ جوش میآمیخت و البته آن وقت دستم آنقدر میلرزید که لیوان را میانداختم و او مجبور شد خودش دارو را بریزد در دهانم ...
آنوقت فنجان خودش را برمیدارد، بدونِ شیر و شکر... و با نشاطی کودکانه در نگاهِ برّاقش بر صندلیِ خود تکیه میزند... چه آسوده و بیخیال!... مثلِ همان وقتها؛ حتی وقتی دستهای من چنان میلرزید از تبی نامعلوم که هر چه لیوان بود را میانداخت و می شکست...
تماشایش میکنم که قهوۀ تلخاش را مینوشد به شیرینی و گوش میدهم به صدای سوپرانو[3]ی خواننده که ادامۀ اپرای پیر گینت[4]را میخواند، به آوایی ملایم که در گوشم طنینِ بهشتی دارد...
میکائیل قهوه مینوشد و زنده است؛ نشسته در برابرم روی آن صندلی و فقط به فاصلۀ یک میزِ پایه کوتاه- نه به بُعدِ برزخیِ دو دنیا- و چه اهمیتی دارد که به زودی خواهد رفت؟... طپشِ قلبم آرام گرفته و شمارۀ نفسهایم آرام آرام با ضرباهنگ تنفسِ او هماهنگ شده است که یکدفعه فنجانش را پس از نوشیدن جرعهای پایین میآورد و نگاهش با من که حیرانِ او ماندهام تلاقی میکند... فوراً میگویم:
- «قهوه عالی است...»
کمی جابهجا میشود... یک زانو را میاندازد روی آن یکی...
میگوید:
- «بچهها ناهارِ مخصوص هم تدارک دیدهاند. امیدوارم خوشت بیاید.»
میخندم که:
- «نه! برای ناهار مزاحمت نمیشوم!»
یک لحظه باز فنجانش را میآورد پایین و اینبار جا میگذاردش روی نعلبکی...
- « آه! یعنی برای امروز ظهر برنامهای داری؟»
نگرانی و تأسفی را که در چهرهاش میبینم، خیلی طبیعی و صادقانه بهنظرم میآید... طوری که باز میخندم و حتی دلم میخواهد جواب دهم قطعاً به جز تو برنامهای ندارم. احتمالاً مابقی روز را هم در خیابانها قدم میزنم و به خودت فکر میکنم... ولی در واقع فقط میگویم:
- «نه موردِ خاصی نیست؛ فقط این که چنین امری را پیشبینی نکرده بودم... پس از این همه سال...»
با همان صورتِ معصومانه و کمی نگرانش ادامه میدهد:
- «راستش میخواستم غافلگیرکننده باشد... امیدوارم با این احوال بتوانی دعوتم را بپذیری...»
و مگر میتوانم که نپذیرم... به علامتِ پذیرش سر فرو میاندازم و باز میخندم:
- «به زحمت افتادی...»
دوباره فنجانش را برمیدارد و میگوید:
- «برایم مهم بود که قبلِ رفتن، مفصّل ببینمت...»
میپرسم:
- «مگر کی عازم هستی؟...»
و او خیره مانده به انگشتِ سبابۀ دستِ راستش که میگرداندش آهسته گردِ لبۀ فنجانِی که گرفته توی مشتش... انگار سخت... و میگوید:
- «فردا شب...»
طپشِ قلبم دردناکتر از دقایقِ پیش بازمیگردد تا شاید نشانم دهد هنوز زندهام و رنج میکشم ولی در عین حال میدانم که خیلی زود، طبقِ عادتِ سالهای اخیر، تسلیم خواهم شد و باز خواهم مُرد... پس پاسخی نمیگویم... تا او خود ادامه دهد و با نگاهِ دریاییِ درخشانش بر من بتابد؛ چون هنوز نمرده است...
- «خوب است که امروز را بیشتر با من بمانی...»
خوب است که این را میخواهد از من... فکر میکنم چه ایرادی دارد؟... بگذار چون خونآشامی تنها، پیش از بازگشت به تابوتِ خویش، چند ساعتی خونِ حیات را از رگهای روحِ هستیبخشِ او بنوشم... بگذار چند نفس شاد زندگی کنم؛ چون در هر حال فردا، مؤدبانه و سر بهزیر، به دخمۀ افسردگیِ خویش باز خواهم گشت... و پاسخم به او این است که:
- «البته پدرم کمی گلهمند خواهد شد؛ عادت دارد که روزهای تعطیل مرا برابرِ چشمش داشته باشد...»
گفتارم معنای ضمنیِ پذیرشی بیقید و شرط را به همراه دارد...
(ادامه دارد)
[1] - Death of Ase بخشی اندوهناک از موسیقی ادوارد گریک Edvard Grieg برای نمایشنامه پیر گینت Peer Gynt اثر هنریک ایبسن Henrik Ibsen که نمایشی است در پنج پرده.
[2] - من باشم و وی باشد و می باشد و نی (مولوی)
[3] - سوپرانو( Soprano) نام بازهای از صدا در موسیقی و گونهای از صدای بسیار زیر (متضاد بَم) زنانه در خوانندگی و اپرا است.
[4] - Peer Gynt
قسمت بعد
قسمت قبل