
سی و هشت_ اکنون با او ماندهام... هستم و هست... فقط به فاصلۀ یک صندلی؛ و فنجانهای قهوهآلودۀ نیمخورده، بر این حقیقت گواهی میدهد. فقط اگر این دستگاهِ پخشِ موقعیتشناس، آداجیوی آلبینونی را بنوازد، بزم کامل خواهد شد. ولی خلافِ خیالاتِ من، اتفاقاً موسیقی به ناگاه قطع میشود و سکوت در میان میافتد.
دیگر تنها صدا، ترنّمِ گذرِ آب است در جوی پشتِ دیوار و صدای ضربههای نرمِ سرانگشتِ بارانی که به شیشهها میزند و زمزمۀ ناودان در میانِ غرّشِ آرام و خرسندِ آتش در بخاریِ دیواری، که به خُرخُرِ خفیفِ شیرِ بیچنگالِ رامشدهای میماند.
هر دو از تماشای رقصِ آتش، رویآوردهایم به نظارۀ چرخشِ قطراتِ باران در پسِ پردههای نازکِ حریر؛ و من میبینم که پس از دو دقیقهای شاید، او دو چشمش را میبندد؛ انگار که در باغچۀ کلیسا باشیم و زیرِ آن آلاچیق...
خدایا! در قیاس با دیگرانی که میشناسم از آن سالها، هنوز چقدر جوان به نظر میرسد!... چون درختِ کاجی نقرهای و درخشان در زیرِ بارانِ بیتفاوتِ پاییز... و اگر نبود آن چند تارِ نقرهای هم بر شقیقههای نجیبش، شاید نمیشد بر چهرهاش، هیچ ردّ پایی یافت از گذرِ این همه سالِ سرد و فرساینده... و دلِ پیرِ من دیگر چه آرزویی میتواند داشت، جز این که افتاده در زلزلۀ طپشهای خویش تا ابد گرفتار آید در میانۀ خط پرگاریِ دیدارش... در این لامکانی که ای کاش بیزمان هم میشد...
خدایا! یعنی راستی ممکن نیست چنین وضعیتی خلق شده باشد؟... به مثابهِ یکی از دَرَجاتِ بهشتِ بَرینِ موعود، مثلا؟!...
بعد او سخن آغاز میکند، در همان حالت که دو چشمش هنوز رو به پنجرهها بسته است؛ و تا جملهاش پایان یابد، چهره میگرداند و به من چشم میدوزد و سَرش با همان زاویۀ آشنا کمی خمیده به یکسو است که میگوید:
- «هنوز هم مثلِ گذشتهها زیاد حرفی نداری که به من بگویی؟... هر چند شاید ترجیح بدهی به زمزمۀ باران گوش کنیم... یادم هست به صدای باران چه میگفتی... آهنگِ ریختنِ پروبالِ فرشتگان!... شعری هم میخواندی... چه بود؟... آنجا که فرشته پر بریزد ... »
خوب به یادش مانده بود روزهای بارانیمان را در آلاچیق، که به محضِ برخاستنِ صلای رعد، انگار اذان شنیده باشم ساکت میشدم به احترام و میگذاشتم به جای من با او حرف بزند تندبادی که بهصورتم سیلی میزد و اشکهای آسمان که فرومیچکید از چشمهای من... و احتمالاً این شعر را هم به بهانه میخواندم... دوست داشت که شعر میخواندم... گوش میداد به شعر... به باران... به باد... به گلهای سرخ... فقط بینواییهای مرا نمیشنید...
و راست میگفت که صدای باران زیبا است... ولی من اینک واقعاً در غمِ شنیدنِ یکایکِ نُتهای نوای باران یا بینواییهای خویش نیستم... یعنی نمیداند او؟... اکنون که هست، فقط میخواهم که از او بشنوم؟ که اصلاً در میان نباشم؟ و یک نیستیِ مطلق و حتی نسبی، چه حرفی دارد برای گفتن؟ «از پشّۀ لاغری چه خیزد؟!»[1]
و البته گفتوگو، بنابر ماهیت، معلولِ فاصلهها است و هر چه فاصله بیشتر، گفتوگو مقدورتر... در آن همه سال که دوریِ ما بیش از هر فاصلهای، جداییِ میانِ دو عالم بود؛ بلند تا ابدیت... زیاد با او سخن داشتم و بسیار گفته بودم؛ حتی قصهمان را نوشته بودم... ولی اکنون که او آنقدر نزدیک، در یک قدمی است، کلام یک یا دو بیشتر نیست... کلامی که همچنان، مثلِ همان روزِ اول، ناگفتنی است. او خود کافی است و اگر هست، به هیچ امر دیگرم نیازی نیست؛ حتی سخن... که سخن اضافی است... فضولیِ عقل است... و فضلۀ ذهنیتِ متعیِّن... و من میخواهم در فضایی چنان انتزاعی باشم که تنها او... به قهوه و خوراک هم نیازی نیست...
هر چند این قهوه که مینوشم، طعمِ خاصی دارد؛ شبیه طعمِ زندهبودن؛ گرم و شیرین و تلخ؛ توأمان... همراه با نوعی عطرِ خاکستری و سوخته که دوستش دارم... جرعههای ریزریز مینوشم و او را بر صندلیِ چرمینش، روبهرویم، در ابعادِ مجرَّدِ زمان، جاودانه میکنم؛ بیآنکه با صورتِ سخنی، عینیتِ مادّی و عقلی ببخشم به آن فضای تکبُعدیِ پرُابهام...
و اما بعد، بازیهای خیال، تصویری تجسّمی و شاعرانه میسازد در خیالم؛ میکائیل در جایی دیگر نشسته و بر هم نهاده است هر دو بازو و زانوانش را چلیپاوار؛ چشم فروبسته و تکیه زده بر صندلی راحتیِ خویش در بارِشِ موسیقیِ نرمِ آتش و آب... تنهای تنهای تنها... در خانۀ دورافتادۀ خود؛ میانِ آن باغِ مصفّای سوئیسی...
پس آنگاه بیاختیار و انگار باخود، ولی به آوازِ بلند، میگویم:
- «پس در حالِ حاضر، استاد کرسیِ فلسفه در دانشگاهِ بازلِ سوئیس هستی!»
ساعدِ دستِ راستش را بر کنارۀ راحتی، تکیهگاهِ بدن ساخته، کمی به راست متمایل شده است و سرش نیز کمی به همانسو و رو به بالا خمیده، به عادتِ مألوف؛ میگوید:
- «بله بهرام...»
بعد انگار یکدفعه به سرم میزند که میگویم با صدایی بلندتر از قبل و لحنی که اتفاقاً کمی ستیزهجویانه از آب در میآید:
- «خوب است! خوشحالم!... چون قبلاً فکر میکردم تو را کشته ام!»
یکباره کاملاً صاف مینشیند تا با ساعد هر دو دست به لبههای مبل تکیه کند ولی فقط آرام میگوید:
- «بهرام...»
و باز به طرزی غیر منتظره، آن درخششِ سرخ، طالع میشود در چشمهایش...
که فوراً پشیمان میشوم از اعماقِ جان و با احساسِ قلبیِ یک توبهکار و نوعی وسواسِ جنونآمیز در سر، میخواهم دلقکمآبانه به زانو بیفتم در برابر او و با بوسه و اشک شستوشو دهم آن دستهای عاجی رنگ را که رگهای آبیاش بر اثر فشارآوردن روی دستههای صندلی، برجستهشده است... و البته قطعاً چنین دیوانگی نمیکنم. در عوض با سایش دو انگشت بر رگهای پرطپش پیشانی خودم، میکوشم آن التهاباتِ مغزی و اغتشاشاتِ ذهنی را دور کنم از سر...
باید در عینِ صداقت، باملاحظه و مؤدب هم باشم!... میگویم:
- «حرف بدی گفتم. عذرخواهی میکنم. وقتی میبینم که بخاطر من اشک به چشم میآوری، که البته اینطور تصور میکنم، هم برایم عجیب و ترسناک است و هم ارزشمند و افتخارآمیز؛ ضمنِ این که منزجرم میکنی از خودم و هر آنچه بر من گذشته است!...»
زود ساکت میشوم؛ چون بلافاصله، به طرزی شرمآور صدایم میشکند در گلویی که بغض کرده بر احوالاتم... ناچار سرم را طوری خم میکنم در پشت انگشتان یکدست، که چند لحظهای چهره پنهان کرده باشم از او؛ به امید آنکه خیسیِ اشکِ بیاختیار، قبل از ضایعۀ فرو چکیدن از چشم، خشک شود...
درست نمیبینم از گوشۀ چشمِ مغروق و لابهلای انگشتها؛ ولی دقیقاً احساس میکنم او کمی خم میشود به طرفم و حتی انگار میخواهد یکدستش را که جدا کرده از صندلی، بیاورد جلوتر تا شانۀ من؛ ولی خودداری میکند و به همان حال میماند بر جای؛ چون من به همان حالتی که هستم، با آن دستِ دیگر اشارۀ مختصری میکنم به امتناع... یعنی که دست نگهدارد... و خوبم... و نیازی نیست...
ولی در نهایتِ شرمساری، سر که بلند میکنم تا نشاناش دهم همه چیز همچنان عادی است؛ سقوطِ چند قطره اشکِ سنگین را حس میکنم که میافتد از گوشۀ بیرونی دو چشمم و بیهوده امیدوارم زود گُم شود لابهلای ریشِ کوتاهِ دورِ چانه و از دیدرسِ او پنهان بماند...
باران هم که میبارد تند... و خیابان، همنوا با صدای عبورِ چرخهای اتومبیلی که میخراشدَش، یکدفعه بلند ناله میکند...
و من دارم در جیبهای شلوارم، احمقانه دستمالی را جستوجو میکنم که در جیبِ پالتویم جا گذاشتهام...
(ادامه دارد)
[1] - اصل شعر این است: آنجا که عقاب پر بریزد/ از پشۀ لاغری چه خیزد
قسمت بعد
قسمت قبل